“Những người ta gặp” như may mắn trong đời

Thật may mắn nhiều ký ức lại được lưu giữ bằng những bức ảnh chụp, suốt mấy chục năm cầm máy ảnh đi đến nhiều tỉnh thành trong cả nước”.

1. Đó là chia sẻ của nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà báo Vũ Anh Tuấn khi nghĩ về triển lãm cá nhân thứ hai của mình - “Những người ta gặp”, sẽ diễn ra tại Nhà triển lãm 45 Tràng Tiền, Hà Nội từ 10 giờ sáng ngày 15/4 này. Đôi lời bộc bạch của một người khiêm tốn và ít nói nhưng cũng gói được cảm hứng bền lâu với nghề, với người. Thể hiện cả sự kiên trì và hồn nhiên chân thành khi ngẫm nghĩ về đặc trưng công việc cầm máy.

Vũ Anh Tuấn là một người con Hà Nội, được nghề báo, nghề ảnh đưa bước chân theo những nẻo đường đất nước, lên biên giới, ra với Trường Sa thiêng liêng. Làm phóng viên, biên tập viên, tham gia phụ trách ảnh tại Báo Nhân Dân từ năm 1997 đến khi về hưu năm 2021, dù “lười” tổ chức triển lãm do bản tính khiêm nhường, nhưng ông vẫn có nhiều tác phẩm đáng nhớ. Trong ba lần ra Trường Sa vào các năm 2012, 2014 và 2019, mới chỉ duy nhất sau chuyến đi đầu, ông tổ chức triển lãm “Cảm xúc Trường Sa” tại nhà triển lãm 93 Đinh Tiên Hoàng - Hà Nội. Triển lãm gây tiếng vang lớn, được nhiều báo quan tâm, đồng nghiệp, người xem hưởng ứng; cũng đúng vào bối cảnh mà những vấn đề về chủ quyền biển đảo quốc gia làm dấy lên nhiều cảm xúc của người dân. Những bức ảnh trong triển lãm năm đó, ông đã tặng Bộ Tư lệnh Hải quân làm tư liệu tuyên truyền về Trường Sa và biển đảo Việt Nam, được bày trang trọng trong Bảo tàng Hải quân ở Hải Phòng.

2. Lần này, “Những người ta gặp” gồm 61 bức ảnh chân dung đen trắng, chọn lọc trong số ảnh qua thời gian dài, từ năm 1991 tác giả chụp ánh mắt, đôi bàn tay cô nữ sinh Trường THPT Việt Đức (Hà Nội) đến tháng 9 năm ngoái trong dịp đại lễ A80, ghi lại hình ảnh người chiến sĩ cảnh sát cơ động đang “gửi tim” cho người xem từ trên xe đặc chủng. Những bức ảnh ra đời qua mấy chục năm đó, nhiều khi từ những phút tình cờ, bất chợt trên đường tác nghiệp bắc - nam, trong những lần điểm thong dong đi thực tế sáng tác.

Một bà cụ 92 tuổi tươi cười ở lễ hội làng Đăm (Hà Nội): Trời còn thương còn cho khỏe đi hội; thiếu nữ Mường trong sớm lạnh bản Lác (Mai Châu, Hòa Bình - nay là Phú Thọ) với mái tóc dài quấn hai vòng quanh cổ, vai như chiếc khăn ấm; một vị đại diện nhà gái trong lễ hỏi chồng của người Chăm ở Ninh Thuận (nay là Lâm Đồng) với gương mặt nắng gió đôn hậu; và, chỉ một chiếc ống thở nhô lên từ mặt nước lặng, ở dưới mờ mờ nửa thân người chiến sĩ đặc công…; rồi nữa, những gương mặt ở Hải Phòng, Ninh Bình, Nghệ An, Cà Mau…, đâu cũng gợi lên nét gần gũi, thân gần với người xem. Ấy là bởi sự chân thực, tự nhiên, giản dị của mỗi nhân vật trong lúc đang sản xuất, đang trò chuyện hay lao động miệt mài, hoặc đang gửi tâm sự vào một câu nói, một cử chỉ, đã bất ngờ “chạm” đến người cầm máy. Khá nhanh, ảnh được ghi lại, nhưng dồn vào đó cả sự phát hiện, quan sát tinh tế và chọn góc, lựa chiều ánh sáng khéo léo của nghệ sĩ. Và không thể thiếu, là tình cảm quý trọng hướng đến nhân vật của mình, tin rằng đó còn là sự may mắn.

Giờ đây, những may mắn đó, nghệ sĩ chia sẻ với mọi người, những bức ảnh cùng một kích cỡ vuông bằng nhau, cũng là chủ ý dành cho những người trong ảnh sự trân trọng như nhau, từ bác nông dân ngoại thành đến vị đại tướng, anh đô vật mặt lấm đầy cát đến vị đại biểu Quốc hội đang phát biểu trên nghị trường, và những cô gái người dân tộc thiểu số, những anh công nhân trước hay sau giờ tan ca... Niềm trân trọng ấy cũng chính là sự biết ơn những con người từng mới gặp và chắc chắn hầu hết sẽ chỉ gặp một lần trong đời, nhưng đã kịp gieo một ấn tượng đẹp.

Ấn tượng đó, lần bấm máy đó, trở nên kỷ niệm trìu mến của riêng tác giả, nhưng rồi đây, có thể còn trở thành ký ức chung cho nhiều người khác, khi đứng trước những khuôn mặt và cảm nhận rõ sự thân tình toát lên. Những gương mặt đã mang dấu ấn văn hóa, dấu ấn lịch sử, dấu ấn xã hội, dấu ấn vùng miền, như những lát cắt chung cho khuôn mặt lam lũ và dung dị của đất nước.