Trách nhiệm cao với “đường đi” của sách
Tại Thư viện Quân đội, công việc không dừng lại ở quản lý, lưu trữ hay bổ sung nguồn sách mà trước mỗi đợt luân chuyển, cán bộ thư viện đều khảo sát nhu cầu của từng đơn vị, lựa chọn đầu sách phù hợp với từng đối tượng và yêu cầu nhiệm vụ. Đơn vị huấn luyện chiến sĩ mới cần nhiều sách về lịch sử dân tộc, truyền thống quân đội, điều lệnh, điều lệ; các học viện, nhà trường cần thêm giáo trình, tài liệu nghiên cứu; còn những đơn vị làm nhiệm vụ ở biên giới, hải đảo được ưu tiên bổ sung sách pháp luật, chủ quyền lãnh thổ, kỹ năng công tác và các tác phẩm văn học để làm phong phú đời sống tinh thần của bộ đội. Vì vậy, hành trình của mỗi cuốn sách tiếp tục được nối dài và bên cạnh định hướng chung, mỗi đơn vị lại có những cách làm khác nhau.
Tại Tiểu đoàn 24, Sư đoàn 2, Quân khu 5, Đại úy Phạm Sơn Hải, Chính trị viên phó Tiểu đoàn cho biết, hằng tuần cán bộ các đơn vị đều đến thư viện mượn thêm sách để bổ sung vào hòm báo thao trường. Cùng với hệ thống Phòng Hồ Chí Minh, phòng đọc, Câu lạc bộ quân nhân, các hội thi thư viện được tổ chức thường xuyên, giúp bộ đội thêm điều kiện tiếp cận sách theo cách hấp dẫn.
Ở Lữ đoàn 96, Bộ Tư lệnh Pháo binh - Tên lửa, việc đưa sách đến người đọc được duy trì bằng quy định rất cụ thể. Theo Đại úy Nguyễn Thanh Tú, Trợ lý Tuyên huấn, Phòng Chính trị, mỗi người lính luôn được khuyến khích hằng tuần mượn ít nhất một cuốn sách để nghiên cứu. Đơn vị cũng tổ chức phong phú các hoạt động giới thiệu sách trên hệ thống truyền thanh nội bộ, trưng bày sách, hưởng ứng các phong trào. Nhiều nơi, hành trình của sách được nối dài bằng sự phối hợp giữa quân đội với các thiết chế văn hóa địa phương.
Trung tá QNCN Nguyễn Thị Tuyết Hương, Chủ nhiệm Nhà văn hóa, Phòng Chính trị, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lâm Đồng cho biết, nhiều năm qua, đơn vị phối hợp thư viện tỉnh luân chuyển sách đến 12 đồn biên phòng và tổ chức giao lưu, giới thiệu sách tại trường học, xây dựng mô hình “Văn hóa đọc ở cơ sở”, góp phần lan tỏa văn hóa đọc đến Nhân dân.
Giá trị làm nên hiệu quả phụ thuộc vào sự quan tâm của các cấp trong việc tạo nên hệ sinh thái hấp dẫn, đi vào đời sống bộ đội theo cách tự nhiên. Nhiều năm gắn bó với đơn vị huấn luyện chiến sĩ mới, Đại úy Chu Hoàng Sinh, Chính trị viên Đại đội 2, Tiểu đoàn 1, Lữ đoàn 234, Quân đoàn 34 cho biết, thời gian dành cho việc đọc của bộ đội chủ yếu nằm ở “giờ thứ tám” hoặc những ngày nghỉ. Trên thao trường hay trong thời gian trực sẵn sàng chiến đấu, khoảnh khắc giải lao chỉ đủ để những người lính chuyền tay nhau tờ báo, đọc nhanh vài mẩu tin hoặc câu chuyện nhỏ. Chỉ khi hoàn thành nhiệm vụ trong ngày, họ mới có điều kiện ngồi lại Phòng Hồ Chí Minh hoặc góc sinh hoạt của đơn vị để đọc một cuốn sách trọn vẹn.
Thực tế trên cũng làm thay đổi cách tổ chức hoạt động đọc ở cơ sở. Thay vì chờ bộ đội đến thư viện, nhiều đơn vị đã đưa sách đến gần nơi sinh hoạt, huấn luyện; lựa chọn đầu sách phù hợp nhu cầu của từng đối tượng. Theo Đại úy Chu Hoàng Sinh, bên cạnh các dòng sách truyền thống, nhiều chiến sĩ trẻ hiện nay tìm đọc sách kỹ năng sống, định hướng nghề nghiệp và tác phẩm văn học. Mỗi loại sách đáp ứng nhu cầu khác nhau: Bổ sung kiến thức phục vụ nhiệm vụ; bồi đắp hành trang sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự; cân bằng tâm lý sau huấn luyện...
Dù số lượng chiến sĩ thật sự đam mê đọc sách tại các đơn vị chưa nhiều, nhưng đó thường là những hạt nhân tích cực trong các hoạt động văn hóa, văn nghệ, diễn đàn thanh niên và phong trào. Do đó, nếu biết khơi dậy, từ những nhân tố tích cực, văn hóa đọc sẽ có sức lan tỏa tự nhiên, bền vững hơn nhiều so với các phong trào mang tính ngắn hạn. Cùng với chiến sĩ, đội ngũ cán bộ chính trị cũng là những người đọc thường xuyên để phục vụ công việc. Đại úy Phạm Sơn Hải cho biết, ngoài văn kiện, nghị quyết và các đầu báo, anh thường xuyên nghiên cứu các tài liệu về kỹ năng diễn đạt, tuyên truyền và phương pháp báo cáo viên. Việc đọc giúp người cán bộ cập nhật kiến thức, nâng cao phương pháp truyền đạt, từ đó làm cho mỗi buổi giáo dục chính trị trở nên sinh động, thuyết phục hơn.
Nhiều gợi ý hay nâng cao hiệu quả
Ở những đơn vị trên tuyến biên giới, sách còn trở thành công cụ hỗ trợ trực tiếp cho thực hiện nhiệm vụ. Đại úy Phạm Thái Sơn, Đội trưởng Vận động quần chúng, Đồn Biên phòng Hòa Hải, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Hà Tĩnh cho biết, ngoài chế độ đọc hằng ngày, cán bộ, chiến sĩ còn chủ động khai thác các nguồn thông tin chính thống trên nền tảng số theo quy định để bổ sung nguồn tư liệu tuyên truyền, phổ biến pháp luật, vận động Nhân dân và xây dựng thế trận biên phòng toàn dân ngày càng vững chắc.
Còn Trung úy Lâm Văn Tú, Chính trị viên phó Đại đội 2, Tiểu đoàn Vệ binh, Trung đoàn 937, Sư đoàn 370, Quân chủng Phòng không-Không quân cho biết, do đơn vị cùng lúc thực hiện nhiệm vụ trực sẵn sàng chiến đấu, bảo đảm an toàn bay, huấn luyện quân sự, giáo dục chính trị và tuần tra, canh gác nên quỹ thời gian dành cho đọc sách không nhiều. Vì vậy, đơn vị tập trung phát huy hiệu quả “Tủ sách pháp luật” để cán bộ, chiến sĩ tranh thủ nghiên cứu tài liệu ngay tại nơi sinh hoạt. Trong khi đó, Trung đoàn 10, Sư đoàn 4, Quân khu 9 lựa chọn cách tạo sức hút từ các hoạt động tập thể. Theo Trung úy Lê Hoàng Bi, Chính trị viên Đại đội 3, Tiểu đoàn 4, đơn vị duy trì các hội thi tìm hiểu sách báo, hội thi. Trong điều kiện cán bộ, chiến sĩ không sử dụng thiết bị điện tử phục vụ mục đích cá nhân, những hoạt động này tạo thêm không gian giao lưu sau giờ huấn luyện, giúp việc đọc trở nên gần gũi, cảm xúc hơn.
Bên cạnh bổ sung nguồn sách, nhiều ý kiến cho rằng, điều quan trọng không kém là đổi mới cách tổ chức hoạt động đọc. Theo Trung tá QNCN Nguyễn Thị Tuyết Hương, cần tiếp tục mở rộng mô hình luân chuyển sách giữa các đơn vị và tăng cường phối hợp hệ thống thư viện địa phương. Thực tế tại tỉnh Lâm Đồng cho thấy, việc thư viện tỉnh định kỳ luân chuyển sách đến các đồn biên phòng đã giúp cán bộ, chiến sĩ thường xuyên được tiếp cận những đầu sách mới, khắc phục tình trạng nguồn sách nghèo nàn ở cơ sở. Ngoài ra, việc xây dựng thư viện điện tử, số hóa tài liệu, khai thác hiệu quả các nền tảng số sẽ tạo điều kiện để cán bộ, chiến sĩ tiếp cận nguồn tài liệu phong phú hơn, nhất là đối với những đơn vị đóng quân phân tán, xa trung tâm hoặc thường xuyên thực hiện nhiệm vụ cơ động.
Ở góc độ tổ chức hoạt động tại đơn vị, Đại úy Nguyễn Thanh Tú cho rằng, muốn thu hút cán bộ, chiến sĩ đến với sách cần đa dạng hóa các hình thức giới thiệu sách, tổ chức các cuộc thi và lồng ghép nội dung giới thiệu sách trong sinh hoạt của các tổ chức quần chúng. Từ thực tiễn công tác ở địa bàn biên giới, Đại úy Phạm Thái Sơn đề xuất cần phát huy hiệu quả các nền tảng số chính thống để bổ trợ cho văn hóa đọc. Theo anh, việc khai thác hợp lý các bài viết, tài liệu điện tử, thông tin chính thống sẽ giúp cán bộ, chiến sĩ cập nhật nhanh tri thức mới, hỗ trợ tốt hơn cho công tác tuyên truyền, vận động quần chúng. Trên hết, yếu tố quan trọng, mang tính quyết định vẫn là con người.
Hiện ở nhiều đơn vị, cán bộ phụ trách thư viện vẫn phải kiêm nhiệm nhiều công việc khác, trong khi hoạt động thư viện ngày càng đòi hỏi kỹ năng mới: Quản lý dữ liệu số, đổi mới hoạt động, hướng dẫn bạn đọc, kết nối với hệ thống thư viện ngoài quân đội... Bởi lẽ đó, cần quan tâm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ theo hướng chuyên sâu hơn, đồng thời có cơ chế khuyến khích để họ yên tâm gắn bó với công việc. Bên cạnh đó, cần phát hiện, bồi dưỡng cán bộ, chiến sĩ có niềm đam mê với sách để họ trở thành nhân tố lan tỏa văn hóa đọc trong tập thể.
Một cách làm khác cũng được đánh giá cao là “Sổ tay đọc sách của chiến sĩ”. Thông qua việc ghi lại những câu nói hay, bài học tâm đắc, ý kiến chia sẻ trong các buổi sinh hoạt tập thể… người lính đã rèn luyện được kỹ năng đọc, vận dụng tri thức vào học tập, công tác và cuộc sống. Trung sĩ Lưu Đình An Bình, Chiến sĩ Đại đội 7, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 4 là thí dụ tiêu biểu. Trước khi nhập ngũ, anh chưa từng có thói quen đọc sách, từ khi được cán bộ đơn vị giới thiệu những cuốn sách phù hợp trong đó có tiểu thuyết “Thép đã tôi thế đấy” của nhà văn Nga Nikolai Ostrovsky, anh dần hình thành niềm say mê, tính kiên trì, nhìn nhận rõ hơn về mục tiêu sống.
