Lâu nay khi nhắc đến Bối Khê, xã Chuyên Mỹ, Hà Nội, người ta thường nhớ ngay đến nghệ thuật sơn mài truyền thống độc đáo, nơi sự thành công của một sản phẩm phụ thuộc rất lớn vào kỹ thuật ủ kín, mài phẳng và đánh bóng thủ công một cách kiên nhẫn. Bằng sự nhạy bén, các nghệ nhân Bối Khê đã mở rộng biên độ của nghề để chế tác nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo khác, đơn cử là những chiếc gáo dừa khảm trai tinh xảo. Đây là sự pha trộn độc đáo giữa cốt dừa mộc mạc của quê nhà và nét kiêu sa, lấp lánh của vỏ trai, vỏ ốc.
Để làm được điều đó, quy trình chế tác đòi hỏi sự nghiêm ngặt vô cùng. Những quả dừa được tuyển chọn phải tròn đều, có đường kính lớn hơn 13 cm và chiều cao trên 5 cm. Khác với chiếc gáo thô sơ ngày trước, dừa nguyên liệu giờ đây phải trải qua công đoạn loại bỏ xơ cả hai mặt liên tục cho đến khi nhẵn mịn tuyệt đối, trước khi được đưa vào sấy khô để chuẩn bị cho các bước chế tác chuyên sâu.
Trên lớp nền, từng mảnh vỏ trai, vỏ ốc xà cừ được cắt gọt tỉ mỉ, sắp xếp khéo léo vào lòng gáo dừa theo những bố cục hoa văn tinh tế. Bề mặt sau đó được phủ lớp hỗn hợp bột đá trắng mịn để lấp đầy các khe hở và cố định kết cấu. Khi lớp bột khô, nghệ nhân lại kiên nhẫn mài gọt để làm lộ ra vẻ đẹp sáng bóng của xà cừ.
Điểm nhấn tạo nên sự sang trọng chính là kỹ thuật phủ thêm các lớp keo và sơn mài gia cường. Công đoạn này không chỉ tạo hiệu ứng không gian ba chiều huyền ảo cho họa tiết mà còn là lớp màng bảo vệ tối ưu giúp sản phẩm bền bỉ cùng thời gian. Sau nhiều ngày phơi khô dưới ánh nắng tự nhiên, những chiếc gáo dừa hoàn chỉnh được bọc cẩn thận bằng loại giấy đặc biệt của Việt Nam trước khi đưa ra thị trường.
Sự thô mộc của gáo dừa khi kết hợp với nét óng ánh quý phái của vỏ trai, tạo nên một độ tương phản đầy chiều sâu vừa giữ được hồn cốt quê hương, vừa đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của nghệ thuật sắp đặt nội thất trong đời sống hiện đại.
