1. Đến thăm các đơn vị quân đội, dễ nhận ra trong sự quy củ chung, có một phần “chỉn chu” của các không gian văn hóa, góc văn hóa. Mà góp phần vào đó, không thể thiếu những cuốn sách. Tại các Phòng Hồ Chí Minh, ngoài những bài trí mang tính lễ tiết, có những vị trí trưng bày, xếp đặt tác phẩm của Bác, sách vở về cuộc đời, sự nghiệp của Người. Các thư viện ở đơn vị quy mô, phòng đọc dành cho đơn vị nhỏ hơn cũng được trang bị sách báo phục vụ cho việc đọc của cán bộ, chiến sĩ. Chúng tôi nhớ đến cả những giá sách ngăn nắp trên các điểm đảo Trường Sa, nhưng nhiều cuốn sách không mới mẻ, “thẳng thớm” nữa, chứng tỏ chúng được đọc chứ không “bày làm cảnh”...
Những thiết chế văn hóa theo nhiều cấp độ đó rất đáng để tham khảo trong việc phát triển hoạt động đọc sách báo ở các địa phương, đặc biệt là các địa bàn cấp xã, phường; kể cả các cơ sở thôn, bản, khu tập thể, khu phố, cụm dân cư… Tuy không đồng nhất về “biên chế”, mô hình tổ chức vì rõ ràng một bên quân sự, một bên dân sự, nhưng cách tổ chức không gian lưu trữ, trưng bày và đọc sách, báo hoàn toàn có thể học tập qua lại. Thí dụ, các nhà văn hóa thôn, bản, trung tâm văn hóa của phường, xã, rất nên được trang bị sách vở và tổ chức đọc thường xuyên một cách thuận tiện cho người dân, cán bộ, công chức, viên chức, kể cả học sinh, thầy, cô giáo… Quan trọng nữa là phải có nguồn cung cấp và luân chuyển, trao đổi sách, báo để tăng số lượng lên, kích thích các bạn đọc đa dạng về thành phần.
Trong quân đội cũng thường tổ chức những cuộc thi viết hoặc tuyên truyền, quảng bá về sách với tính tổ chức, thống nhất cao và được xây dựng chương trình, kế hoạch, chuẩn bị chu đáo, có lớp lang, phân công, phân nhiệm chặt chẽ. Đó cũng là những điều mà các địa phương, địa bàn trong xã hội nên tìm hiểu để thúc đẩy văn hóa đọc, sinh hoạt văn hóa trên địa bàn mình.
Ngoài ra, để tăng sự hiện diện và tiếng nói văn hóa đọc của người lính trong đời sống xã hội thì rất nên tranh thủ sự tham gia của các thư viện, nhà xuất bản, đơn vị trong quân đội vào những ngày hội văn hóa đọc chung của cộng đồng. Sự giao thoa, giao lưu sẽ giúp cho những kinh nghiệm hay, cách làm hiệu quả được đắp đổi qua lại.
2. Ngược lại, chúng ta nhận thấy một nhu cầu và tiềm năng rất lớn của việc lan tỏa văn hóa đọc cho đến cả văn hóa viết trong quân đội mà các mô hình hay trong xã hội có thể là gợi ý để áp dụng phù hợp. Thí dụ, những ngày hội sách, các triển lãm và trưng bày sách… vốn được tổ chức thường xuyên ở “ngoài đời”, có thể nghiên cứu đưa vào tổ chức tại các đơn vị hay trường học trong quân đội nhân các ngày nghỉ, ngày lễ như những hình thức sinh hoạt văn hóa mới. Có thể xây dựng các chủ đề sách báo về Đảng, về Bác, về Tổ quốc, về quân đội, các vùng miền địa lý-văn hóa, hay sáng tác về người lính, sáng tác của những cây bút mặc áo lính… Trong những “ngày hội sách” đó, ngoài việc quảng bá, phát hành, nên đa dạng hóa bằng các chương trình, tiết mục văn nghệ gắn với sách như hát, thơ, tiểu phẩm, các hình thức tương tác với sách… do các nhà sách, nhà xuất bản tổ chức hay do chính những người lính thể hiện. Tham gia mô hình này, có thể quy tụ nhiều đầu mối như các thành phần kể trên và cả các cơ quan, đoàn thể địa bàn cơ sở. Nếu làm tốt, đây sẽ là hình thức hay gắn kết tình quân dân bằng văn hóa đọc.
Cũng nên phát huy nhiều cách cộng hưởng để phát huy vai trò các đầu mối phối hợp với quân đội. Thí dụ như khai thác tiềm năng từ các hội văn học nghệ thuật và cơ quan báo chí của tỉnh để các cơ quan hội, báo và lực lượng văn nghệ sĩ, nhà báo tham gia vào tổ chức các ngày hội đọc sách trong quân đội; các chương trình thực tế sáng tác, giao lưu và viết về bộ đội. Đặc biệt nên phát huy hình thức văn nghệ sĩ, nhà báo địa phương hỗ trợ, hướng dẫn nâng cao nghiệp vụ sáng tác, viết bài cho các cây bút trong quân đội. Thực tế, đã có truyền thống phát hiện, bồi dưỡng từ các cơ quan văn hóa, văn nghệ uy tín của ngành. Nhưng có thể thấy, tiềm năng sáng tạo có ở rất nhiều đơn vị cơ sở mà không phải khi nào từ xa cũng kịp thời kết nối. Các cấp chỉ huy ở tỉnh, thành phố, địa phương cần tích cực tận dụng ngay những người “thầy” trên địa bàn. Một tác dụng khá rõ là các văn nghệ sĩ, nhà báo ở “sát sườn” thường am hiểu về văn hóa, lịch sử, đặc trưng đất và người, đời sống xã hội trong khu vực, sẽ thêm nền tảng và thuận lợi để hỗ trợ những người lính trẻ cầm bút.
Chính sách phát triển văn hóa, văn hóa đọc, thúc đẩy học tập suốt đời… để áp dụng trong môi trường quân đội và trong xã hội nói chung đã rất nhiều, rất bao quát và thể hiện nhiều quan điểm tiến bộ. Điều rất cần là cùng với hành trình lan tỏa văn hóa đọc, nhân lên tình yêu sách vở, niềm đam mê cầm bút cho những người lính, thì phải tạo thêm nhiều cây cầu nối bằng sách, bằng lao động nghề viết giữa đời sống bên ngoài với bộ đội. Khi bạn đọc, bạn viết, người hoạt động thư viện, xuất bản khoác áo lính có điều kiện đồng hành nhiều hơn với phong trào phát triển văn hóa đọc trong xã hội, thì văn hóa đọc trong quân đội sẽ càng thêm khởi sắc.
