Tiếp bài "Nghi vấn lộ, lọt đề thi THPT năm 2021"

Cần sớm đem lại sự minh bạch

Thứ Năm, 20-01-2022, 16:15
Giờ lên lớp của học sinh Trường THPT Trần Hưng Đạo, tỉnh Nam Định. Ảnh: HẠ AN

Ngay sau khi bài viết "Nghi vấn lộ, lọt đề thi THPT năm 2021: Không thể chìm xuồng!" được đăng tải trên báo Nhân Dân cuối tuần số 3 (ra ngày 16/1), phản ánh những nghi vấn lộ, lọt đề thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2021, chúng tôi nhận được nhiều phản hồi từ bạn đọc. Trong khi các chuyên gia, thầy giáo, cô giáo, thậm chí cả học sinh sẵn sàng lên tiếng, thì "những người trong cuộc" lại im lặng một cách khó hiểu?!

Những phản hồi bất ngờ

Trong số đơn thư mà chúng tôi nhận được, có không ít phản ánh liên quan nghi vấn "lộ đề", "lọt đề", "thông đề", "nhá đề",… đến từ chính các thí sinh đã tham gia kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2021 và cả những năm trước nữa. Điểm đáng chú ý là hầu hết những phản ánh này đều được cam kết đúng sự thật và đứng tên, địa chỉ rõ ràng. Trong đó, bạn L.Q.B.M hiện là sinh viên ngành y tại một thành phố lớn chia sẻ, bạn ấy chính là một trong những học sinh ôn thi "khóa VIP" của thầy Nghệ (Hà Tĩnh). Theo đó, thí sinh này cho biết, đề thi trùng hợp kỳ lạ với những gì được ôn nên chỉ mất 20 phút để hoàn thành bài thi, "một số bạn khác mà em biết cũng chỉ mất 15 phút bởi đề ra trúng tủ". Tất nhiên thí sinh này đã đạt kết quả cao và trúng tuyển đại học theo nguyện vọng, song em tâm sự: "Ban đầu thì đúng là em rất vui vì trúng tủ đề nhưng khi làm xong bài thì em lại thấy cấn cá trong lòng. Nếu như chỉ trúng vài câu đã đành, đằng này trúng gần như nguyên vẹn đề thi thì không công bằng với những bạn khác không được ôn lớp VIP. Thật sự sau đó em cảm thấy thất vọng vì không được thi bằng sức lực của mình, để cạnh tranh với nhiều bạn đã ngày đêm ôn luyện. Chiến thắng như vậy thật sự cũng chẳng có gì tự hào, thậm chí em còn cảm thấy tội lỗi!".

Đề cập từ góc độ chuyên môn, cô Phạm Thị Phương Anh, giảng viên Khoa Sinh học (Trường đại học Sư phạm Huế) phân tích "sự bất thường" của phổ điểm môn Sinh học năm 2021: Tỷ lệ điểm giỏi (từ 8-10 điểm) trong kỳ thi năm 2021 tăng đột biến, thậm chí còn cao nhất trong 5 năm qua; mặc dù đề thi năm 2021 có phần khó, xuất hiện thêm các câu hỏi chứa các sơ đồ, hình ảnh để yêu cầu học sinh phân tích.

Cùng đặt vấn đề ở khía cạnh "hiện tượng" điểm số, thầy giáo Đinh Đức Hiền, trong đơn kiến nghị mới nhất (ngày 16/1) gửi đến Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, dẫn chứng thêm một trong những nghi vấn: Đề thi Sinh học năm 2021 được đánh giá là khó, độ phân hóa cao, nhỉnh hơn năm 2020 nhưng số điểm 10 lại cao gấp hơn bốn lần năm 2020, còn cao hơn cả tổng số điểm 10 từ năm 2017-2020, mặc dù năm 2017 là năm được cho là đề thi khá dễ thậm chí còn "mưa điểm 10". Đó là chưa kể một loạt các điểm 9,5-9,75 tăng đột biến.

Còn đấy nỗi bất an!

Khi đi sâu tìm hiểu vấn đề, chúng tôi đã nhận được rất nhiều ý kiến chuyên gia mong muốn đóng góp cho ngành giáo dục, để thời gian tới, thật sự "học thật, thi thật, nhân tài thật" như yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính.

Cần sớm đem lại sự minh bạch -0
 Giờ ôn tập của học sinh lớp 12 Trường THPT Phan Ngọc Hiển (Năm Căn, Cà Mau). Ảnh: PHƯƠNG NGA

Một số ý kiến bày tỏ lo ngại về chất lượng "ngân hàng đề thi". Cô Nguyễn Thanh Huyền, giáo viên Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, tỉnh Quảng Trị, nêu quan điểm: Hằng năm, Bộ Giáo dục và Đào tạo chi hàng tỷ đồng cho việc chuẩn bị ngân hàng đề thi chuẩn hóa, các giáo viên tham gia biên soạn đều phải ký cam kết bảo mật, nhưng năm 2020 nó được đưa ra khỏi danh mục bí mật nhà nước. Rõ ràng, đây là một nghịch lý, vì như vậy ngân hàng câu hỏi có thể lộ ra ngoài và được nhiều người sử dụng vào mục đích vụ lợi mà không vi phạm quy định. Vậy thì bảo mật với giáo viên biên soạn đề để làm gì, và chi hàng tỷ đồng cho việc này còn có ý nghĩa hay không? Mặt khác, câu hỏi trong ngân hàng chuẩn hóa sẽ được sử dụng để làm đề thi Trung học Phổ thông (bí mật nhà nước cấp độ tối mật), việc ngân hàng không còn nằm trong danh mục bí mật nhà nước thì liệu có bảo đảm đề thi Trung học Phổ thông còn là tối mật? Những năm trước đó ngân hàng đề thi là bí mật nhà nước, nhưng khi bỏ ra khỏi danh mục này, ngay lập tức kỳ thi năm 2021 đã xảy ra vấn đề với đề thi môn Sinh, chưa kể những nghi vấn khác. Thời điểm Bộ đề xuất bỏ ngân hàng đề thi chuẩn hóa ra khỏi danh mục bí mật nhà nước cũng đã vấp phải nhiều ý kiến không tán thành từ các chuyên gia, nhà quản lý.

Trong quá trình thực hiện loạt bài viết về vấn đề này, chúng tôi đã tiếp cận được một trong những thành viên tổ phản biện đề thi môn Sinh học. Vị chuyên gia này thẳng thắn: Quy trình ra đề thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông như hiện nay là không chặt chẽ. Nhất là khi việc ra đề thi phụ thuộc vào một số người cố định được điều đi ra đề thi trong nhiều năm liên tục và cũng là người tham gia biên soạn ngân hàng câu hỏi. Đây là một lỗ hổng lớn. Việc sử dụng một số ít các nhân tố liên tục trong nhiều năm sẽ dẫn đến hiện tượng đề thi không có nhiều sự đổi mới. Và sẽ thật sự là vấn đề nghiêm trọng nếu có hiện tượng "lợi ích nhóm cục bộ" xảy ra.

Theo tìm hiểu của phóng viên báo Nhân Dân cuối tuần, sau kỳ thi Trung học phổ thông một số năm gần đây đều đã ít nhiều có những phản ánh từ phía giáo viên "nghi vấn lộ, lọt đề thi". Trong khi những nghi ngại cũ còn chưa được làm sáng tỏ, thì một mùa thi, mùa tuyển sinh năm 2022 đã ngay phía trước. Thầy Nguyễn Thanh Quang, giáo viên môn Sinh học (TP Hồ Chí Minh) cho rằng, "tôi chỉ mong cơ quan chức năng nhanh chóng xử lý vụ việc để trả lời cho những nghi vấn một cách rõ ràng. Càng rõ ràng, minh bạch càng được dư luận ủng hộ, củng cố niềm tin cho xã hội".

Thiết nghĩ, với một "quy trình khép kín" như việc ra đề thi thì các cơ quan chức năng hẳn không khó khăn để tìm ra sự thật về những dấu hiệu bất thường ở kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2021. Nêu quan điểm về vấn đề này, ông Vũ Ngọc Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội các Trường đại học, cao đẳng Việt Nam cho biết: Chúng ta đang ở thời công nghiệp 4.0, hệ thống pháp luật cũng khá hoàn thiện, với các nghi vấn, đơn thư của công dân phản ánh-đề nghị các cơ quan chức năng sớm điều tra, làm rõ theo quy định pháp luật.

Lại thêm nghi vấn lộ đề thi môn Hóa?

THẦY CÁP XUÂN HUY,

GIÁO VIÊN MÔN HÓA HỌC (ĐÀ NẴNG) PHẢN ÁNH:

Sau khi kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2021 (đợt một) kết thúc đã xuất hiện dư luận về nội dung một số câu hỏi khó, mới lạ trong đề thi chính thức đã được không ít thí sinh "biết trước" một vài ngày. Nhờ sự giúp đỡ, hỗ trợ thu thập thông tin từ nhiều giáo viên, học sinh, tôi được biết có sự xuất hiện của file "Lời giải đề số 11" môn Hóa học của một giáo viên ở Hà Nội có nội dung gần giống với đề thi chính thức (đợt một). Những ngày sau đó tôi tiếp tục nhận được thông tin nghi vấn về sự khẳng định rằng câu hỏi "Bài tập độ tan" chắc chắn sẽ có trong đề thi chính thức. Nhận thấy tính nghiêm trọng của sự việc, ngày 16/7/2021, tôi cùng thầy Trần Văn Hiền (cựu giảng viên Trường đại học Duy Tân) đã tổng hợp các nội dung bất thường liên quan đề thi gửi đến Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục và lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo. Ngày 28/7/2021, chúng tôi có nhận được email phản hồi của Bộ, tuy nhiên nội dung trả lời mang tính chất chung chung và xem những vấn đề mà chúng tôi đề cập chỉ là sự "trùng hợp ngẫu nhiên".

HÀ THÂN