Cổ Khúc là tên chữ, ngày nay người ta gọi bình dị là làng Khuốc, thuộc xã Phong Châu, Đông Hưng, Thái Bình. Hàng nghìn năm trước, thuở mới lập làng, dân cư sông nước dạt vào vụng Bà Lam để tránh sóng gió, thấy đất lành nên ở lại luôn; còn dân cư từ miền rừng núi xuống thì trú ngụ trên các gò đất cao.
Từ xưa, Khuốc đã là một làng chèo nổi tiếng thiên hạ. Đến mức, người tứ xứ hễ nói đến nghệ thuật diễn xướng là nhắc ngay đến chèo Khuốc! Các nghệ nhân chèo Khuốc và già làng cho biết, những gánh chèo Khuốc xưa trước khi diễn thường có mấy câu giáo đầu về làng quê mình: "Thần Khê dục tú/Cổ Khúc chung linh/Mừng làng ta nhân vật khang ninh/Dân đâu đấy thuần phong mỹ tục...".
Nhiều đời trước, người Cổ Khúc đã coi hát chèo và diễn chèo là một nghề sinh nhai. Năm nào Cổ Khúc cũng mở hội làng. Hội làng có nhiều trò chơi như các làng khác ở châu thổ sông Hồng, điều khác biệt là Cổ Khúc có nhiều gánh chèo; và hội làng chính là dịp để các gánh chèo thể hiện tài năng, đồng thời cũng thể nghiệm vở diễn của mình, để rồi ngay sau hội làng họ đem đi lưu diễn các nơi. Các gánh chèo Cổ Khúc đi diễn kiếm ăn ở các hội làng gần, xa, diễn tại các gia đình có tiệc khao vọng, hiếu lễ, khánh hỷ... Những làng gần, xa ấy, và những gia đình ấy đã cử người đến hội làng Cổ Khúc xem và đặt mời trước những gánh chèo Khuốc. Hết mùa hội, mùa diễn, những gánh chèo làng Cổ Khúc trở về nhà, làm nghề nông, và tối tối, diễn viên từng gánh chèo lại tập hát, tập vở diễn cho thật hay. Có thể nói, hát và diễn chèo là cuộc sống của những nghệ nhân dân gian làng Cổ Khúc; và xem chèo, hát chèo, diễn chèo như là cơm tẻ, món ăn thường tình nhưng không thể thiếu đối với người Kẻ Khuốc: Chẳng thèm ăn chả ăn nem/Thèm mo cơm tẻ, thèm xem hát chèo...
Các lão nghệ nhân chèo Cổ Khúc vẫn truyền kể cho thế hệ sau rằng, vở Từ Thức gặp tiên đã được người làng Khuốc đem đi diễn nhiều nơi từ năm, sáu đời về trước. Sau đó một thời gian, các vở diễn Phan Trần và Chu Mãi Thần cũng được các gánh chèo Cổ Khúc trình diễn ở hội làng vào khoảng cuối thế kỷ 19. Những làn và điệu hát chèo như Hề đơm đó, Vãn non mai, Tuyết dạt sông Thương... là "những điệu hát độc đáo, chỉ có nghệ nhân chèo Khuốc biết hát". Theo sách Chèo truyền thống Thái Bình (Sở VHTT Thái Bình, 1977), nghệ thuật chèo có chừng 151 làn điệu và ca khúc, riêng hai vở diễn và một trích đoạn của làng chèo Cổ Khúc mà chúng tôi vừa nêu ở trên đã có 30 ca khúc và bốn kiểu hát nói độc đáo!
Bài văn tế Tổ sư nghề chèo bằng chữ Nôm không chỉ được đọc trong ngày lễ tế Tổ, mà cả trong dịp hội xuân, trước khi các gánh chèo của làng Cổ Khúc đi biểu diễn các nơi. Năm 1956, Ban Nghiên cứu sân khấu Trung ương đã ghi lại được nguyên văn bài văn tế Tổ của làng chèo Cổ Khúc. Năm 1960, Viện Âm nhạc và Múa đã tổ chức ghi âm những làn điệu cổ của chèo Khuốc. Năm 1994, Viện tổ chức ghi lại điệu múa tiên, điệu múa trái của làng chèo Cổ Khúc... Đó là những di sản văn hóa dân tộc cần được giữ gìn. Ngày nay, từ người già đến trẻ nhỏ làng Khuốc đều hiểu điều đó.
Những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, chèo Khuốc ngừng hoạt động. Ngay sau năm 1955, dẫu các gánh chèo Cổ Khúc không còn, nhưng đội chèo của làng được thành lập với hơn 50 thành viên. Hát và diễn chèo luôn là một phần sự sống của người dân làng Cổ Khúc. Đến nay, mọi người dân Cổ Khúc, già trẻ, gái trai đều biết hát chèo, có những em bé sáu tuổi đã biết hát và múa theo các làn điệu chèo. Nhiều gia đình hai, ba thế hệ biết hát và diễn chèo. Không chỉ người dân làng Cổ Khúc ham mê gìn giữ nghệ thuật chèo cổ truyền, mà cả xã, huyện và tỉnh cũng khuyến khích, cổ vũ, tạo điều kiện cho người Cổ Khúc lưu giữ và sáng tạo thêm những nét mới cho nghệ thuật chèo.
Cả nước có đến gần 160 nghệ sĩ chèo là người Thái Bình, trong đó hơn 50 nghệ sĩ chèo là người làng Cổ Khúc. Họ không chỉ là diễn viên, mà còn là nghệ sĩ chỉ đạo nghệ thuật, đạo diễn, tác gia, nhà nghiên cứu và người thầy trong nghề chèo... Và, nhạc sĩ Trần Vinh (Nhà hát Chèo Việt Nam) đã viết trong sách Chèo truyền thống Thái Bình: "Nói đến chèo Thái Bình phải nói ngay đến chèo Khuốc. Cái mạnh hơn cả ở chèo Khuốc là phong cách và làn điệu trong hát chèo. Nếu ai đó được nghe các nghệ nhân chèo Khuốc hát các điệu Tòng nhất nhi trung và Bóng ngả thì đó có loe là diễm phúc!".
