Địa phương dẫn dắt, xã hội tiếp sức

Tuy nhiên, thực tế tại các trường phổ thông trên cả nước, hạ tầng và điều kiện cơ sở vật chất cho nội dung giáo dục AI vẫn còn nhiều chênh lệch, nhất là giữa thành thị, nông thôn và miền núi. Trong đó, xã hội hóa nguồn lực trở thành một “điểm tựa” quan trọng.

Từ đô thị lớn

Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến khích các cơ sở giáo dục lồng ghép nội dung AI vào chương trình hiện hành, chuyên đề học tập lựa chọn, hoặc hoạt động ngoại khóa, tùy theo điều kiện và năng lực của mỗi trường. Hướng dẫn nêu rõ khai thác tối đa nguồn lực sẵn có, tránh đầu tư dàn trải, lãng phí và bảo đảm cơ hội công bằng tiếp cận cho học sinh ở vùng khó khăn.

Chuẩn bị cho giai đoạn thí điểm kéo dài từ tháng 12/2025 đến 5/2026, Bộ đã đề nghị các Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xây dựng cơ chế, chính sách về nguồn lực, kinh phí và đầu tư thiết bị phù hợp với điều kiện từng địa phương, đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên.

Trong đó, nhiều tỉnh, thành phố lớn như Thành phố Hồ Chí Minh đã mạnh dạn đẩy mạnh chương trình STEM tích hợp trí tuệ nhân tạo AI, công nghệ thực tế ảo VR/AR và xây dựng phòng học số hóa hiện đại nhằm phục vụ mục tiêu đào tạo học sinh thích ứng nhanh với xu hướng nghề nghiệp tương lai.

Đẩy mạnh triển khai, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cùng Sở Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp chặt chẽ và chuyển động nhanh nhạy ngay từ giai đoạn chuẩn bị cho học kỳ II năm học 2025-2026. Kế hoạch xác định nội dung giáo dục AI là một phần chiến lược nhằm hình thành và phát triển năng lực số, năng lực AI, tư duy logic và khả năng tự học cho học sinh, đồng thời khuyến khích các trường lồng ghép AI vào các môn học chủ đạo như Tin học và hoạt động ngoại khóa. Các cơ sở giáo dục được chủ động lựa chọn mô hình triển khai phù hợp với điều kiện thực tế, có thể thiết kế mô-đun độc lập, hoặc kết hợp với hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ và hợp tác với trường đại học, doanh nghiệp để tạo môi trường trải nghiệm thực tiễn cho học sinh. Nguồn lực cho hoạt động được huy động từ ngân sách của thành phố và nguồn xã hội hóa.

Nhờ cơ chế khuyến khích đó, nhiều trường học tại Thành phố Hồ Chí Minh đã tích cực chuẩn bị hạ tầng dạy học AI-STEM. Đơn cử, Trường trung học phổ thông chuyên Lê Hồng Phong, nơi học sinh đã được tiếp cận nội dung AI từ nhiều năm trước, cho thấy hiệu quả rõ nét qua các đề tài nghiên cứu khoa học ứng dụng AI và thành tích của học sinh trong các cuộc thi khoa học-kỹ thuật ở cấp thành phố, quốc gia và quốc tế.

Song song với AI, Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai chương trình STEM song ngữ - tích hợp AI và công nghệ thực tế ảo (VR/AR) vào các hoạt động giảng dạy, đặc biệt ở môn tiếng Anh. Chương trình này được xây dựng thành hệ thống 36 mô-đun song ngữ phục vụ học sinh từ lớp 1 đến 12, với bài học thiết kế theo chu trình “nghiên cứu-xây dựng-trình bày”, nhằm phát triển cả tư duy STEM và kỹ năng ngôn ngữ cho học sinh. Cơ sở vật chất được đầu tư nâng cấp, bao gồm thiết bị nghe nhìn, máy tính, kết nối internet bảo đảm cho việc ứng dụng công nghệ vào dạy học. Đặc biệt, thành phố khuyến khích xã hội hóa giáo dục để huy động nguồn lực từ doanh nghiệp, tổ chức cộng đồng và cá nhân để đầu tư trang thiết bị và học liệu.

Đến địa phương miền núi

Tại một xã miền núi của tỉnh Lạng Sơn, giáo dục AI cũng được triển khai mạnh mẽ, mặc dù với nguồn lực khiêm tốn hơn.

Cô Hoàng Thị Hậu, Hiệu phó Trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở Tri Lễ chia sẻ: “Giáo dục luôn là lĩnh vực trọng tâm mà xã quan tâm. Ngay khi có chỉ đạo từ cấp tỉnh, xã đã ban hành các văn bản chỉ đạo, yêu cầu các trường đưa nội dung dạy học AI vào kế hoạch giáo dục năm, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm. Đồng thời còn đồng hành với các trường bằng cách huy động các nguồn xã hội hóa như, phối hợp với Liên Minh STEM Việt Nam, nhóm học sinh Trường trung học phổ thông chuyên Hà Nội-Amsterdam, Kidcot và Công ty TNHH Sáng tạo Giáo dục để tổ chức tập huấn cho giáo viên và học sinh, vừa nâng cao năng lực sư phạm, vừa tạo môi trường làm chủ công nghệ cho học sinh”.

Có thể thấy, điểm then chốt trong cách thức này là huy động nguồn lực chủ yếu từ xã hội hóa: các tổ chức, doanh nghiệp và những nhà hảo tâm. Phụ huynh cũng đồng thuận cao, đóng góp tài chính và công sức để giúp nhà trường có đủ công cụ cho học sinh tiếp cận AI và STEM một cách bài bản. Kết hợp với nguồn kinh phí hằng năm xã dành cho các trường để đầu tư cơ sở vật chất, nhờ đó tại một trường nhỏ ở một tỉnh miền núi các em học sinh vẫn có thể tiếp cận và cập nhật kiến thức công nghệ.

Không riêng Tri Lễ, nhiều trường học trong cả nước đang tìm cách liên kết với doanh nghiệp, tổ chức phi chính phủ nhằm bổ sung nguồn lực thực hành giáo dục công nghệ. Những mô hình hợp tác này không chỉ giải quyết thiếu thiết bị tạm thời mà còn hình thành mạng lưới hỗ trợ bền vững: giáo viên được tập huấn, học sinh có môi trường thực hành, địa phương tăng năng lực giáo dục và quan trọng nhất là tinh thần cộng đồng vì sự nghiệp giáo dục ■