Theo ông Guterres, tình hình thế giới hiện tại đang vô cùng phức tạp: “Chúng ta đang sống trong một thế giới đầy rẫy xung đột, bất công, bất bình đẳng và những điều khó lường. Đây là một trong nhiều yếu tố đang làm lung lay nền tảng của hợp tác toàn cầu và thử thách khả năng phục hồi của chủ nghĩa đa phương”. Người đứng đầu LHQ cho rằng, thực tế này là nghịch lý khi vào thời điểm thế giới cần hợp tác quốc tế nhất, thì niềm tin và sự đầu tư cho hợp tác lại suy yếu nhất.
Trong bối cảnh đó, ông Guterres nhấn mạnh ba nguyên tắc mang tính nền tảng, không chỉ cho năm 2026 mà cho cả thời đại hiện nay. Đó là tuân thủ đầy đủ và trung thực Hiến chương LHQ; theo đuổi hòa bình và công lý, bao gồm hòa bình giữa các quốc gia và hòa bình với thiên nhiên; xây dựng đoàn kết trong một thế giới ngày càng chia rẽ.
Theo Tổng Thư ký Guterres, các quốc gia thành viên cần tuân thủ Hiến chương LHQ như một nghĩa vụ ràng buộc. Bởi, Hiến chương là nền tảng của trật tự quốc tế, của hòa bình, phát triển bền vững. Ông cảnh báo, thời gian qua, sự xói mòn luật pháp quốc tế thể hiện qua các cuộc tấn công thường dân, nhân viên cứu trợ, cướp bóc tài nguyên và sử dụng vũ lực trái phép… Bên cạnh đó, Tổng Thư ký LHQ đặc biệt lo ngại trước tình trạng tập trung quyền lực và của cải ngày càng lớn. Việc 1% người giàu nhất nắm giữ phần lớn tài sản tài chính toàn cầu, cùng ảnh hưởng ngày càng sâu của các tập đoàn và cá nhân siêu giàu đối với kinh tế, thông tin và thậm chí các tiến trình chính trị, đang đe dọa trực tiếp đến tinh thần bình đẳng và phẩm giá con người. Trong bối cảnh đó, trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành một thách thức nổi bật, đòi hỏi quản trị toàn cầu dựa trên tiêu chuẩn chung và lợi ích của nhân loại, thay vì bị chi phối bởi lợi nhuận hay quyền lực của một số ít.
Trong bài phát biểu, ông Guterres cũng khẳng định, hòa bình là cốt lõi của mọi hoạt động của LHQ, song nhấn mạnh rằng hòa bình không thể chỉ là “không còn tiếng súng”. Theo Tổng Thư ký, hòa bình bền vững chỉ có thể đạt được khi giải quyết tận gốc nguyên nhân xung đột, trong đó phát triển bền vững giữ vai trò then chốt. 10 năm sau khi thông qua các Mục tiêu Phát triển bền vững, phần lớn mục tiêu vẫn chưa đạt được, trong khi các nước đang phát triển thiếu hụt nghiêm trọng nguồn lực tài chính, gánh nặng nợ nần chồng chất và không gian tài khóa ngày càng thu hẹp. Việc cải cách hệ thống tài chính và thương mại quốc tế, cũng như thúc đẩy các cam kết tài chính công bằng và bền vững, vì thế trở thành ưu tiên không thể trì hoãn.
LHQ cũng đề cao việc tôn trọng đầy đủ các quyền con người, từ dân sự, chính trị đến kinh tế, xã hội và văn hóa; bảo vệ không gian dân sự, tự do ngôn luận; mở rộng cơ hội cho phụ nữ, trẻ em gái, thanh niên, người khuyết tật và các cộng đồng bản địa. Tổng Thư ký nhấn mạnh, không thể chấp nhận bất kỳ sự xem nhẹ nào đối với quyền của phụ nữ, đồng thời coi bình đẳng giới là một nguồn sức mạnh cốt lõi của LHQ.
Ông Guterres cảnh báo, một thế giới đối mặt những thách thức to lớn về khí hậu không thể là một thế giới hòa bình. Biến đổi khí hậu đang nhân lên các nguy cơ xung đột, làm trầm trọng thêm cạnh tranh tài nguyên, buộc hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa và tàn phá các hệ sinh thái. Dù thừa nhận mục tiêu giữ nhiệt độ toàn cầu không vượt quá 1,5oC đang gặp khó khăn, người đứng đầu LHQ khẳng định vẫn còn cơ hội đảo ngược xu hướng nếu thế giới hành động quyết liệt như cắt giảm khí thải, đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, chấm dứt phá rừng và bảo đảm tài chính khí hậu đến được với những cộng đồng dễ tổn thương nhất.
Cuối cùng, ông Guterres nhắc đến ưu tiên mang tính xã hội sâu sắc, là xây dựng đoàn kết trong thời đại chia rẽ. Theo ông, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, bài ngoại và cực đoan tôn giáo đang đe dọa làm tan rã cấu trúc xã hội ở nhiều nơi. Những xu hướng này được nuôi dưỡng do bất bình đẳng, cảm giác bị bỏ lại phía sau và làn sóng thông tin sai lệch. Mục tiêu của LHQ và các quốc gia thành viên là xây dựng những xã hội cởi mở, hòa nhập, nâng cao giáo dục, tạo ra nhiều việc làm, cơ hội thay vì dựng lên những “pháo đài khép kín”.
Dù phải đối mặt không ít thách thức trong bối cảnh hiện nay, người đứng đầu LHQ khẳng định, tổ chức này sẽ không chùn bước. Ông đồng thời kêu gọi các quốc gia vượt lên trên những khác biệt, phát huy tinh thần đoàn kết để cùng chung tay giải quyết các vấn đề toàn cầu.
