Thông tin này đang gây chấn động chính trường Tây Ban Nha khi ông Zapatero là cựu Thủ tướng đầu tiên của nước này bị đặt trong diện điều tra hình sự.
Theo quyết định của Tòa án Tối cao quốc gia Tây Ban Nha, cuộc điều tra tập trung vào nghi vấn ông Zapatero đã sử dụng ảnh hưởng chính trị để thúc đẩy việc phê duyệt khoản cứu trợ trị giá 53 triệu euro dành cho Hãng hàng không Plus Ultra vào năm 2021. Khoản cứu trợ này được cấp thông qua Quỹ Hỗ trợ Khả năng thanh toán dành cho doanh nghiệp chiến lược do Chính phủ Tây Ban Nha thành lập, nhằm giúp các doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19. Cơ quan điều tra nghi ngờ ở thời điểm đó, cựu Thủ tướng đã kết nối giữa các doanh nghiệp liên quan Plus Ultra với các quan chức chính phủ nhằm tạo điều kiện để gói cứu trợ được phê duyệt.
Đổi lại, Plus Ultra "lại quả" khoảng 1% giá trị gói cứu trợ thông qua doanh nhân Julio Martínez, một cộng sự thân cận của ông Zapatero. Các khoản tiền này được cho là ngụy trang dưới danh nghĩa phí tư vấn và luân chuyển qua nhiều công ty trung gian. Tổng số tiền mà ông Zapatero cùng gia đình bị nghi hưởng lợi bất hợp pháp lên tới gần 2 triệu euro.
Theo hồ sơ điều tra được truyền thông Tây Ban Nha công bố, ngay từ thời điểm được phê duyệt, khoản cứu trợ dành cho Plus Ultra đã gây tranh cãi trong dư luận Tây Ban Nha. Nhiều nghị sĩ đối lập cho rằng, hãng hàng không này có quy mô nhỏ, số lượng đường bay hạn chế và không đáp ứng tiêu chí “doanh nghiệp chiến lược” để được ưu tiên hỗ trợ bằng tiền công. Một số ý kiến cũng đặt nghi vấn về mối liên hệ giữa doanh nghiệp này với giới chức Venezuela.
Tờ El Mundo cho hay, liên quan vụ án, ngày 21/5, tòa án đã ra lệnh phong tỏa gần 491.000 euro trong các tài khoản của ông Zapatero, đồng thời mở rộng điều tra đối với nhiều doanh nghiệp và cộng sự thân cận với ông. Hồ sơ điều tra cũng đề cập một số khoản tiền được luân chuyển qua các công ty “ma” đặt ở nước ngoài, được sử dụng để hợp thức hóa các khoản thanh toán và che giấu dòng tiền đáng ngờ. Theo kế hoạch, ông Zapatero sẽ phải ra điều trần trước tòa đầu tháng 6 tới.
Trước các cáo buộc, ông Zapatero bác bỏ toàn bộ nghi vấn nhằm vào mình. Trong tuyên bố gửi truyền thông, cựu lãnh đạo Tây Ban Nha khẳng định ông chưa từng tham gia bất kỳ hoạt động phi pháp nào và mọi công việc tư vấn sau khi rời nhiệm sở đều hợp pháp. Ông cũng nhấn mạnh chưa từng can thiệp vào quá trình ra quyết định của chính phủ liên quan khoản cứu trợ dành cho Plus Ultra. Chủ tịch Plus Ultra, ông Julio Martínez Sola, khẳng định gói cứu trợ được thực hiện đúng quy định, không có đối xử ưu ái, can thiệp không phù hợp hay khoản hỗ trợ bất hợp pháp nào.
Ông José Luis Rodríguez Zapatero, 66 tuổi, là lãnh đạo đảng Công nhân Xã hội Tây Ban Nha (PSOE) và giữ chức Thủ tướng Tây Ban Nha trong giai đoạn 2004-2011. Trong thời gian cầm quyền, ông được biết đến với nhiều chính sách cải cách xã hội mang tính tự do như hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới, mở rộng quyền phụ nữ và thúc đẩy các chương trình phúc lợi xã hội. Sau khi rời chính trường, ông Zapatero vẫn duy trì ảnh hưởng đáng kể trong đời sống chính trị Tây Ban Nha, đồng thời tham gia nhiều hoạt động ngoại giao quốc tế.
Vụ điều tra nhằm vào ông Zapatero diễn ra trong bối cảnh Chính phủ Tây Ban Nha của Thủ tướng Pedro Sánchez đang chịu nhiều sức ép liên quan các cáo buộc tham nhũng và lạm dụng quyền lực. Các đảng đối lập nhanh chóng sử dụng vụ việc này để chỉ trích đảng PSOE, cho rằng bê bối phản ánh tình trạng suy thoái minh bạch trong bộ máy cầm quyền. Phe đối lập cũng gây sức ép yêu cầu Thủ tướng Pedro Sánchez giải trình và chịu trách nhiệm chính trị, do ông Sánchez được xem là đồng minh thân cận và là người kế thừa ảnh hưởng chính trị của ông Zapatero trong đảng PSOE. Trước tình hình đó, chính phủ và PSOE nhấn mạnh cần tôn trọng trình tự tư pháp.
Giới quan sát nhận định, dù chưa có kết luận cuối cùng từ cơ quan điều tra, song cuộc điều tra nhắm vào cựu Thủ tướng Tây Ban Nha José Luis Rodríguez Zapatero có thể tạo ra tác động chính trị sâu rộng, bởi ông Zapatero từng được xem là một trong những gương mặt tiêu biểu của làn sóng cánh tả châu Âu đầu thế kỷ 21. Vụ việc cũng làm dấy lên nhiều cuộc tranh luận về trách nhiệm giải trình của các chính trị gia cấp cao sau khi rời nhiệm sở.
