Không còn dùng Google Maps để tìm đường, không lướt Instagram khi chờ xe bus, bỏ tai nghe để nghe tiếng chim hót… là trải nghiệm của nhiều người trẻ trong độ tuổi 20-30 tại Thủ đô Washington D.C thời gian gần đây. Theo AFP, trong khuôn khổ chương trình “Tháng tắt mạng” (Month Offline) do Công ty khởi nghiệp Dumb.co tổ chức, người tham gia phải từ bỏ điện thoại thông minh, chuyển sang sử dụng điện thoại cơ bản chỉ có chức năng nghe gọi, nhắn tin và đặt xe qua dịch vụ Uber. Chi phí để tham gia thử thách này là khoảng 100 USD/người, bao gồm việc cung cấp điện thoại cơ bản.
Những ngày đầu, việc rời xa điện thoại thông minh đã tạo ra cú sốc lớn về thói quen. Jay West, 29 tuổi, cho biết vô cùng bối rối khi đứng chờ xe buýt mà không biết khi nào xe đến. “Tôi nhiều lần vô thức thò tay vào túi để kiểm tra điện thoại, rồi nhận ra chẳng có gì để xem”, Jay bày tỏ. Chính những hành động như phản xạ tự nhiên này khiến nhiều khi Jay nhận ra mức độ phụ thuộc vào thiết bị số của bản thân. Tương tự, Rachael Schultz, 35 tuổi chia sẻ, cô đã bị đi lạc và phải hỏi đường người lạ thay vì tra cứu trực tuyến. Trong khi đó, Lizzie Benjamin, 25 tuổi, phải tìm lại những chiếc đĩa CD cũ thay vì nghe nhạc qua Spotify.
Dù vậy, theo thời gian, những bất tiện này lại mở ra những trải nghiệm mới. Với Bobby Loomis, 25 tuổi, thay đổi rõ rệt nhất là khả năng tập trung. Trước đây, anh không thể xem trọn một tập phim mà không kiểm tra điện thoại. Sau một tháng, thời gian sử dụng màn hình của anh giảm từ 6 xuống còn 4 giờ mỗi ngày, tương đương mức trung bình của người trưởng thành Mỹ. Không thể nghe nhạc bằng điện thoại, Loomis cũng bắt đầu chú ý đến tiếng chim hót hay âm thanh đường phố, những điều anh từng bỏ qua trước đây. Kendall Schrohe, 23 tuổi, cũng tiết lộ sau khi hoàn thành thử thách, cô đã xóa hoàn toàn Instagram và tự thành lập một nhóm “tỉnh táo kỹ thuật số” để duy trì lối sống mới. “Tôi tin rằng chúng ta đang ở điểm khởi đầu của một điều gì đó lớn hơn,” Kendall nhấn mạnh.
Theo AFP, trong nhiều năm, các nhà khoa học đã cảnh báo về tác động tiêu cực của việc lạm dụng điện thoại thông minh, từ suy giảm khả năng tập trung đến rối loạn giấc ngủ và gia tăng lo âu. Trong một phán quyết mang tính bước ngoặt vào cuối tháng 3 vừa qua, một tòa án tại bang California đã tuyên bố các nền tảng dễ gây nghiện như Instagram và YouTube phải chịu trách nhiệm về tính minh bạch của họ.
Trước tình trạng này, nhiều người trẻ đã tìm cách thay đổi. Theo khảo sát của YouGov, phần lớn người Mỹ từ 18 đến 29 tuổi mong muốn giảm thời gian sử dụng thiết bị số. Trên thực tế, hàng loạt giải pháp đã được đề xuất như ứng dụng kiểm soát thời gian màn hình, thiết bị chặn thông báo… Không chỉ dừng lại ở các sáng kiến nhỏ lẻ, tại nhiều trường đại học, việc “kiêng” mạng xã hội trong vài tuần đã trở thành hoạt động phổ biến. Ở các thành phố lớn, những buổi gặp gỡ không màn hình đang trở thành trào lưu, khuyến khích mọi người trò chuyện trực tiếp thay vì tương tác qua thiết bị. Xu hướng này cho thấy phản ứng của giới trẻ trước những tác động ngày càng rõ rệt của mạng xã hội và thiết bị số đối với sức khỏe tinh thần.
Theo ông Kostadin Kushlev, nhà nghiên cứu tâm lý tại Trường đại học Georgetown (Mỹ), việc tạm ngưng sử dụng điện thoại thông minh dù chỉ trong thời gian ngắn cũng mang lại lợi ích rõ rệt. Ông cho biết, rời xa điện thoại giúp cải thiện khả năng tập trung và mang lại cảm giác thoải mái hơn về mặt tâm lý. Tuy nhiên, Josh Morin, một trong những người tổ chức chương trình “cai smartphone” tại Washington D.C cho rằng rời xa điện thoại thôi là chưa đủ, mà cần tạo ra các hoạt động thay thế đủ hấp dẫn mới có thể giúp người trẻ giảm phụ thuộc vào smartphone. Vì vậy, hằng tuần, anh tổ chức các buổi gặp mặt cộng đồng, từ thảo luận nhóm đến sinh hoạt giải trí, nhằm giúp người tham gia duy trì kết nối xã hội ngoài không gian số.
GS Graham Burnett tại Trường đại học Princeton nhận định, xu hướng rời xa smartphone này có thể giống như những bước đầu của phong trào bảo vệ môi trường ở thập niên 60 của thế kỷ trước. Dù chỉ bắt đầu từ những thay đổi nhỏ nhưng những nỗ lực này dần tạo ra những xu hướng, tác động xã hội sâu rộng, giúp người dân từ bỏ những thói quen xấu, tạo ra những điều tích cực hơn trong cuộc sống.
