Vụ việc nhanh chóng thu hút sự chú ý của dư luận khi những người bị cáo buộc là quan chức thuộc lực lượng thực thi pháp luật.
Reuters dẫn lời người phát ngôn lực lượng cảnh sát, Tướng Athlenda Mathe cho biết, ông Masemola đã nhận lệnh triệu tập và dự kiến hầu tòa vào ngày 21/4. Diễn biến này nằm trong khuôn khổ cuộc điều tra đang được mở rộng về các sai phạm trong hợp đồng cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe và phúc lợi cho lực lượng cảnh sát. Cùng ngày, đơn vị điều tra chống tham nhũng thuộc Cơ quan Công tố quốc gia Nam Phi đã bắt giữ 12 sĩ quan cấp cao, gồm một thiếu tướng, nhiều chuẩn tướng và một đại tá. Ngoài ra, một giám đốc doanh nghiệp có liên quan trực tiếp cũng bị tạm giữ.
Cơ quan điều tra cho biết, nhóm quan chức trên bị cáo buộc vi phạm Luật Quản lý tài chính công, đồng thời có dấu hiệu thông đồng nhằm hợp thức hóa quy trình đấu thầu trái quy định. Mặc dù bà Mathe từ chối tiết lộ chi tiết các cáo buộc đối với ông Masemola, song bà khẳng định mọi hành vi sai phạm đều liên quan hợp đồng với Công ty Medicare24. Đại diện cơ quan công tố cũng xác nhận toàn bộ các cáo buộc đều xuất phát từ cùng một vụ án, cho thấy tính chất có tổ chức và hệ thống của hành vi tham nhũng.
Theo tài liệu điều tra ban đầu, quy trình đấu thầu đã vi phạm nghiêm trọng các quy định của Bộ Tài chính. Dù không đáp ứng yêu cầu về cơ sở vật chất, trang thiết bị và nhân lực, Công ty Medicare24 vẫn trúng thầu cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho cảnh sát với giá trị khoảng 360 triệu rand (tương đương 21 triệu USD). Quyết định này được cho là có sự ưu ái từ một số thành viên trong hội đồng xét duyệt, làm dấy lên nghi vấn lớn về tính minh bạch trong hoạt động đấu thầu công. Cơ quan chức năng cũng phát hiện Medicare24 thuộc sở hữu của doanh nhân Vusimuzi Matlala. Người này được cho là có liên hệ với băng nhóm tội phạm Big Five. Thông tin này làm gia tăng lo ngại về khả năng tội phạm có tổ chức đã thâm nhập vào các cấp lãnh đạo của lực lượng cảnh sát.
Thông tin từ cơ quan điều tra cho hay, hợp đồng với Medicare24 được phê duyệt trong nhiệm kỳ của ông Masemola trên cương vị Ủy viên Cảnh sát Quốc gia. Tuy nhiên, sau khi truyền thông phản ánh về chất lượng dịch vụ kém và dấu hiệu sai phạm trong đấu thầu, chính ông Masemola đã quyết định hủy bỏ hợp đồng. Dù vậy, Medicare24 vẫn kịp nhận hơn 50 triệu rand (gần 3 triệu USD) trước khi hợp đồng bị chấm dứt, gây thiệt hại đáng kể cho ngân sách nhà nước.
Bộ trưởng Cảnh sát hiện bị đình chỉ chức vụ Senzo Mchunu tiết lộ ông từng bày tỏ quan ngại về hợp đồng này. Theo ông, các vụ bắt giữ gần đây đã chứng minh những cảnh báo đó là hoàn toàn có cơ sở. Ông cũng tiết lộ quá trình rà soát và hủy bỏ hợp đồng đã được khởi động từ năm 2024, song quy mô sai phạm có thể còn lớn hơn những gì đã được công bố.
Các cuộc bắt giữ mới đây nằm trong khuôn khổ cuộc điều tra quy mô lớn do Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa chỉ đạo từ năm 2025, nhằm làm rõ các cáo buộc về sự thâm nhập của tội phạm có tổ chức trong lực lượng cảnh sát. Tổng thống Ramaphosa khẳng định, sẽ không dung túng cho bất kỳ hành vi sai phạm nào, đồng thời cam kết duy trì sự ổn định của lực lượng cảnh sát và bảo đảm các vụ bắt giữ mới đây không làm gián đoạn hoạt động giữ gìn an ninh trật tự.
Trong nhiều năm qua, Nam Phi liên tục đối mặt tình trạng tham nhũng, đặc biệt trong các hợp đồng công có giá trị lớn. Báo chí nước này nhận định đây là một trong những vụ án nghiêm trọng nhất liên quan lãnh đạo cấp cao của lực lượng cảnh sát kể từ khi cựu Cảnh sát trưởng Jackie Selebi bị kết án tham nhũng năm 2010. Bê bối lần này không chỉ làm suy giảm niềm tin của người dân đối với lực lượng thực thi pháp luật, mà còn đặt ra thách thức lớn cho nỗ lực kiểm soát tội phạm tại Nam Phi. Trong bối cảnh tình hình tội phạm có xu hướng gia tăng, việc khôi phục tính minh bạch và liêm chính trong bộ máy cảnh sát được xem là nhiệm vụ cấp bách đối với chính quyền Nam Phi.
