Ngày 7/5 vừa qua, Interpol cho biết, chiến dịch tên gọi “Pangea XVIII” triển khai từ ngày 10 đến 23/3/2026 đã dẫn tới 269 vụ bắt giữ, triệt phá 66 nhóm tội phạm và mở 392 cuộc điều tra liên quan hoạt động phân phối dược phẩm bất hợp pháp. Lực lượng chức năng cũng tiến hành 158 lệnh khám xét nhằm vào các cơ sở sản xuất, kho chứa và mạng lưới phân phối sản phẩm y tế giả mạo, kém chất lượng hoặc chưa được phê duyệt lưu hành. Tổng cộng hơn 6,42 triệu liều thuốc giả và thuốc không được cấp phép đã bị thu giữ, với tổng trị giá ước tính khoảng 15,5 triệu USD.
Interpol cảnh báo, hoạt động buôn bán dược phẩm bất hợp pháp đang dịch chuyển mạnh lên Internet, tận dụng các trang web thương mại điện tử, mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin và bot tự động để tiếp cận người mua. Trong chiến dịch lần này, nhà chức trách đã phát hiện và xử lý khoảng 5.700 trang web, tài khoản mạng xã hội, kênh trực tuyến và hệ thống tự động bị nghi sử dụng để quảng bá, tiếp thị và bán thuốc trái phép.
Phát biểu ý kiến với giới truyền thông, Tổng Thư ký Interpol Valdecy Urquiza cho rằng, thuốc giả không đơn thuần là hành vi gian lận thương mại mà còn là mối đe dọa trực tiếp đối với tính mạng người sử dụng. “Thông qua các chợ trực tuyến và chuỗi cung ứng không chính thức, tội phạm có thể lợi dụng những kẽ hở trong khâu giám sát, nhắm vào những người đang tìm kiếm phương pháp điều trị nhanh chóng hoặc giá cả phải chăng. Hậu quả có thể nghiêm trọng, thậm chí gây tử vong”, ông Urquiza nhấn mạnh.
Theo Interpol, trong chiến dịch lần này, số lượng thuốc chống ký sinh trùng bị thu giữ tăng mạnh. Hai hoạt chất xuất hiện phổ biến là Ivermectin và Fenbendazole. Sản phẩm chứa hoạt chất này được quảng bá như phương pháp điều trị ung thư thay thế dù chưa có bằng chứng khoa học xác thực. Các dữ liệu hiện nay mới dừng ở mức nghiên cứu trên tế bào và động vật. Nhiều sản phẩm được dán nhãn dưới dạng thực phẩm chức năng hoặc đưa vào các “bộ kit điều trị ung thư” nhằm né tránh kiểm soát. Lượng lớn Ivermectin và Fenbendazole đã bị phát hiện tại Australia, New Zealand, Singapore, Mỹ và Anh.
Ngoài thuốc điều trị ung thư giả, thị trường dược phẩm liên quan “hiệu suất cơ thể” và “lối sống” cũng gia tăng nhanh chóng. Interpol cho hay, steroid đồng hóa tiếp tục là nhóm thuốc bị thu giữ nhiều nhất với 86.732 liều. Nhu cầu chủ yếu xuất phát từ cộng đồng thể hình. Các điều tra viên xác định, hoạt động sản xuất steroid bất hợp pháp trải rộng tại Đông và Đông-Nam Âu, cùng các trung tâm sản xuất ở Ấn Độ, Anh và Mỹ.
Interpol cũng ghi nhận sự gia tăng của các loại peptide tổng hợp được quảng cáo trực tuyến với công dụng tăng cơ, giảm mỡ và phục hồi thể lực. Nhiều vụ thu giữ peptide quy mô lớn đã được ghi nhận tại Australia, Ireland và New Zealand. Các chuyên gia cảnh báo những sản phẩm này chưa có tiêu chuẩn liều lượng hoặc đánh giá an toàn cho người sử dụng. Bên cạnh đó, thuốc giảm cân nhóm GLP-1 cũng được săn lùng trên thị trường mạng. Phiên bản bất hợp pháp của thuốc GLP-1 đang được sản xuất tại châu Á và bán trực tuyến với giá chỉ khoảng 10 USD/liều. Một số mẫu xét nghiệm cho thấy, các sản phẩm này chứa sibutramine, chất đã bị cấm tại nhiều quốc gia, bao gồm Liên minh châu Âu (EU), do làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ.
Tại châu Phi, phần lớn thuốc bị thu giữ là thuốc giảm đau, kháng sinh và thuốc chống sốt rét. Lợi dụng tình trạng thiếu hụt dịch vụ y tế và khó khăn trong tiếp cận thuốc giá rẻ, các nhóm tội phạm đưa dược phẩm giả vào các khu chợ không chính thức. Nhiều sản phẩm bị phát hiện đã hết hạn sử dụng, bảo quản sai quy cách hoặc thiếu thông tin an toàn quan trọng. Tại Burkina Faso, lực lượng chức năng thu giữ 384.000 viên nang kháng sinh giả. Trong khi đó, nhà chức trách Cameroon đã tịch thu hàng nghìn chai thuốc chống sốt rét và kháng sinh nghi là hàng giả.
Ông Andy Morling, người đứng đầu Đơn vị thực thi hình sự thuộc Cơ quan Quản lý Thuốc và Sản phẩm chăm sóc sức khỏe Anh cho rằng, quy mô các vụ thu giữ phản ánh nhu cầu đối với thuốc nằm ngoài chuỗi cung ứng được kiểm soát. Theo ông, các nhóm tội phạm có tổ chức đang khai thác nhu cầu này và gây ra rủi ro nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng.
Trước tình hình đó, Interpol nhận định buôn bán dược phẩm bất hợp pháp vẫn là thách thức xuyên quốc gia phức tạp. Sự phát triển của thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng thanh toán trực tuyến đang giúp các mạng lưới tội phạm mở rộng phạm vi hoạt động nhanh hơn, khó kiểm soát hơn và tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng trên toàn cầu.
