Xây dựng giải pháp lâu dài ứng phó sạt lở đất

Chính sách kịp thời

Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La vừa ban hành quyết định công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai để ứng phó với mưa lớn, sạt lở đất xảy ra từ ngày 4-5/8/2026 trên địa bàn bản Lẩy, xã Muổi Nọi và xã Nậm Lầu. Theo đó, từ đêm 4 đến ngày 5/8, mưa lớn kéo dài làm đất bão hòa nước, gây sạt lở tại nhiều vị trí, làm xuất hiện các vết nứt, cung trượt lớn, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người dân, tài sản và các công trình hạ tầng trên địa bàn. Đặc biệt, khu vực bản Lẩy, xã Muổi Nọi có 241 hộ với 910 nhân khẩu đang sinh sống trong phạm vi cung trượt có điều kiện địa chất phức tạp cần áp dụng ngay các biện pháp khẩn cấp để bảo đảm an toàn. Cùng đó, tại xã Muổi Nọi có 44 nhà ở bị ảnh hưởng do sạt lở đất; trong đó, 9 nhà phải di dời, sơ tán khẩn cấp.

Tỉnh Sơn La yêu cầu các xã Muổi Nọi, Nậm Lầu chủ động triển khai các biện pháp ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai theo phương châm “bốn tại chỗ”. Cần tổ chức sơ tán, di dời người dân ra khỏi khu vực nguy hiểm; bố trí nơi ở tạm an toàn cho Nhân dân.

Đưa người dân ra khỏi vùng nguy cơ sạt lở không chỉ là nhiệm vụ cấp thiết trong công tác phòng, chống thiên tai mà còn là giải pháp lâu dài nhằm ổn định dân cư, bảo đảm sinh kế bền vững. Trong bối cảnh mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất xảy ra với tần suất ngày càng dày hơn, ngày 5/8/2026, Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai ban hành Quyết định số 2717/QĐ-UBND quy định mức hỗ trợ cấp bách đối với người dân phải di dời khẩn cấp khỏi vùng thiên tai, tạo cơ sở pháp lý để các địa phương triển khai ngay chính sách hỗ trợ, giúp người dân yên tâm chấp hành lệnh sơ tán. Mức hỗ trợ được áp dụng là 250.000 đồng/người/ngày trong suốt thời gian sơ tán, di dời. Kinh phí do ngân sách tỉnh Lào Cai bảo đảm.

Theo phương án sơ tán dân khi xảy ra tình huống khẩn cấp, toàn tỉnh Lào Cai có 3.428 điểm, khu vực có nguy cơ xảy ra thiên tai với 23.163 hộ có khả năng bị ảnh hưởng. Trong đó, 2.795 điểm có nguy cơ sạt lở đất, ảnh hưởng khoảng 12.715 hộ; 404 điểm có nguy cơ ngập lụt, ảnh hưởng khoảng 9.301 hộ; 229 điểm có nguy cơ lũ quét, ảnh hưởng khoảng 1.147 hộ.

Bảo đảm tuyệt đối an toàn trong mọi tình huống

Theo các chuyên gia khí tượng thủy văn, đối với khu vực Bắc Bộ, lũ quét, sạt lở đất thường xảy ra ở các tỉnh miền núi như: Lạng Sơn, Cao Bằng, Sơn La, Lai Châu, Lào Cai... Khu vực miền Trung là các tỉnh, thành phố như: Hà Tĩnh, Nghệ An, Huế, Đà Nẵng, Lâm Đồng... Trong khi đó, khu vực Nam Bộ là các tỉnh, thành phố: Đồng Nai, An Giang, Cà Mau, Vĩnh Long, Đồng Tháp...

Về dự báo hiện tượng này, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia Mai Văn Khiêm cho rằng, lũ quét và sạt lở đất rất khó dự báo vì phạm vi xảy ra rất hẹp, diễn biến nhanh và phụ thuộc lớn vào cường độ mưa cục bộ. Tại Việt Nam, hiện chỉ có thể đưa ra cảnh báo nguy cơ xảy ra rất cao, cao, trung bình đến cấp xã, phường trong thời gian ngắn từ 3 đến 6 giờ trước khi sự cố xảy ra. Cùng với đó, việc cảnh báo lũ quét, sạt lở đất chi tiết đến từng khu vực nhà dân, thôn bản để giảm thiểu các thiệt hại về người và tài sản vẫn luôn là thách thức không chỉ của riêng Việt Nam mà ngay cả với những nước có trình độ khoa học công nghệ phát triển như Nhật Bản, Mỹ,... Với công nghệ hiện nay, thế giới chưa thể dự báo được lũ quét, sạt lở đất sẽ xảy ra tại vị trí cụ thể và trong thời điểm cụ thể.

Chủ động ứng phó, phòng tránh, trước mắt, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia đề nghị các tỉnh, thành phố theo dõi chặt chẽ bản tin cảnh báo, dự báo mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất; thông tin kịp thời cho các cấp chính quyền cơ sở và nhân dân để chủ động biện pháp phòng tránh phù hợp; triển khai lực lượng xung kích kiểm tra, rà soát, chủ động tổ chức di dời, sơ tán người dân khu vực ven sông, suối, khu vực thấp trũng, có nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất đến nơi an toàn; khơi thông dòng chảy; sẵn sàng lực lượng tại chỗ để kịp thời hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả.

Các tỉnh, thành phố chủ động tổ chức lực lượng canh gác, kiểm soát, hướng dẫn bảo đảm an toàn giao thông tại khu vực đã xảy ra sạt lở hoặc có nguy cơ xảy ra sạt lở; kiên quyết không cho người và phương tiện đi qua nếu không bảo đảm an toàn; bố trí lực lượng thường trực để vận hành điều tiết và sẵn sàng xử lý các tình huống có thể xảy ra... Các địa phương tăng cường công tác thông tin truyền thông, đặc biệt là tuyến thông tin cơ sở để cập nhật thông tin, tuyên truyền, phổ biến kỹ năng ứng phó mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất để nhân dân biết, chủ động phòng, tránh, giảm thiểu thiệt hại....

Về lâu dài, các bộ, ngành liên quan và địa phương cần tập trung vào việc quy hoạch, di dời dân cư khỏi vùng nguy hiểm, bảo vệ rừng và ứng dụng công nghệ cảnh báo sớm, nâng cao khả năng dự báo rủi ro thiên tai; rà soát quy hoạch hạ tầng, quản lý chặt chẽ sử dụng đất; tổ chức đào tạo, tập huấn chuyên sâu cho cán bộ phòng chống thiên tai cấp xã, phường.