Giảm những công việc không trực tiếp phục vụ chuyên môn
Trong tổng khối lượng công việc của một giáo viên, có những khoảng thời gian khó nhìn thấy trên thời khóa biểu nhưng vẫn chiếm một phần đáng kể trong ngày làm việc, như: Cập nhật hồ sơ, tham gia các cuộc họp, thực hiện báo cáo, soạn giáo án, chấm bài hoặc những hoạt động phong trào...
Kết quả Khảo sát quốc tế về Dạy và Học - TALIS 2024 do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế - OECD công bố cho thấy câu chuyện này không phải là vấn đề riêng của bất cứ nền giáo dục nào. Trung bình trong các hệ thống giáo dục tham gia khảo sát, 52% giáo viên cho biết công việc hành chính là nguồn gây căng thẳng đáng kể, tỷ lệ cao nhất trong các nhóm yêu cầu được khảo sát. Khoảng 42% giáo viên chịu áp lực từ việc đáp ứng những quan tâm của phụ huynh.
Những con số này không đồng nghĩa với việc quy toàn bộ áp lực nghề giáo về hồ sơ, sổ sách. Thực tế tại Việt Nam, những nguồn gây căng thẳng phổ biến được giáo viên nêu trong TALIS 2024 còn là trách nhiệm đối với kết quả học tập của học sinh (54%), duy trì kỷ luật lớp học (54%) và theo kịp những thay đổi của chương trình, nội dung giáo dục (52%). Đồng thời, có tới 97% giáo viên Việt Nam cho biết hài lòng với công việc, cao hơn mức trung bình 89% của OECD.
Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT (Công văn 5922) ngày 3/9/2026 được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành đã đặt vấn đề này trong một cách tiếp cận rộng hơn. Bộ yêu cầu các địa phương rà soát, cắt giảm những cuộc thi, hội thi, hồ sơ, sổ sách, cuộc họp và báo cáo trung gian không thật sự cần thiết, với mục tiêu tăng thời gian, nguồn lực cho dạy học, chăm sóc, giáo dục học sinh và sinh hoạt chuyên môn; đồng thời giảm áp lực, giảm tính hình thức để nâng chất lượng và hiệu quả thực chất.
Đáng chú ý, với giáo viên, Bộ yêu cầu cắt giảm những cuộc thi trùng lặp, không trực tiếp phục vụ chuyên môn hoặc làm phát sinh hồ sơ, minh chứng không cần thiết; không tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã chỉ để lấy thành tích. Với hồ sơ, sổ sách, nguyên tắc được đặt ra là chỉ thực hiện đúng, đủ những nội dung có căn cứ pháp lý, không tự đặt thêm biểu mẫu, báo cáo, minh chứng.
Hướng tới quản lý hiệu quả
Tại Trường trung học phổ thông Mỹ Tho (Ninh Bình), Hiệu trưởng Hà Văn Hải cho biết: Nhà trường đã chủ động giảm tải hồ sơ, sổ sách thông qua số hóa và tinh giản thủ tục hành chính. Nhiều loại hồ sơ được tích hợp trên phần mềm, hạn chế trùng lặp, qua đó giúp giáo viên tập trung hơn cho hoạt động chuyên môn. Ông cho rằng, giáo viên đồng tình với việc tiếp tục cắt giảm những hồ sơ mang tính hình thức, đơn giản hóa biểu mẫu, hướng tới quản lý hiệu quả nhưng không tạo thêm áp lực hành chính. Cách làm này đòi hỏi nhà trường phải quản trị tốt hơn.
Đây cũng là nguyên tắc được Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt ra trong Công văn 5922 khi yêu cầu đẩy mạnh hồ sơ, sổ sách số trong năm học 2026-2027, từng bước thay thế hồ sơ giấy; không yêu cầu đồng thời hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử có cùng nội dung nếu pháp luật không quy định. Dữ liệu được định hướng tạo lập một lần, sử dụng nhiều lần, liên thông và dùng chung, đồng thời không làm phát sinh thêm công việc, chi phí cho nhà giáo.
Chỉ ba ngày sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra công văn, ngày 6/9, Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng đã ban hành Công văn số 3352/UBND-VX, yêu cầu Sở Giáo dục và Đào tạo cùng Ủy ban nhân dân các xã, phường thực hiện rà soát tổng thể những vấn đề thủ tục rườm rà còn đang tồn tại trong trường học, từ hệ thống các cuộc thi, hội thi, giao lưu, phong trào; hồ sơ, sổ sách; biểu mẫu; báo cáo; minh chứng; các cuộc họp. Đặc biệt, Cao Bằng yêu cầu tổng hợp kết quả trước ngày 20/9, trong đó phải nêu rõ: Những cuộc thi, hội thi, hồ sơ, sổ sách, biểu mẫu, báo cáo và cuộc họp nào đã được cắt giảm; những vướng mắc còn lại và phương án xử lý.
Về vấn đề này, PGS, TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng: “Chuyển đổi số lúc này có thể trở thành cánh tay hỗ trợ đắc lực, nhưng hiệu quả của nó nên được đánh giá bằng số phút trả lại cho giáo viên, số thao tác được cắt giảm và chất lượng quyết định chuyên môn được nâng lên. Nếu một nền tảng khiến giáo viên phải nhập lại dữ liệu, theo dõi thêm nhiều nhóm hoặc luôn trong trạng thái sẵn sàng phản hồi, thì đó mới chỉ là số hóa công việc chứ chưa phải cải thiện công việc”.
Ông cũng nhấn mạnh, giáo viên cần có tiếng nói khi nhà trường lựa chọn công nghệ, xây dựng quy trình đánh giá, phân bổ thời gian và triển khai những sáng kiến mới. Bởi người trực tiếp đứng lớp cũng là người hiểu rõ nhất những thao tác nào thật sự cần thiết, thao tác nào chỉ làm tăng thêm gánh nặng hành chính.
