Tái diễn nhà “siêu mỏng, siêu méo”
Tại Hà Nội, dọc tuyến Vành đai 2,5, đoạn từ phố Định Công đến khu vực hầm chui Kim Đồng-Giải Phóng, xuất hiện một số công trình có diện tích rất nhỏ sau giải phóng mặt bằng. Đáng chú ý, tại khu vực giáp ngách 274/29 phố Định Công, một dãy công trình có vị trí tiếp giáp cả tuyến đường mới và ngách dân cư, thuận lợi cho kinh doanh. Dù chiều sâu chỉ khoảng 50-70cm, một số hộ vẫn tận dụng làm nơi bán trà đá, đồ ăn vặt, xổ số...
Một người dân sinh sống tại khu vực cho biết, trước đây nơi này có nguồn gốc đất 5%. Sau khi thực hiện giải phóng mặt bằng, nhiều thửa đất bị thu hồi, cắt vào khoảng 5-7m. Khi tuyến đường hoàn thành, có những phần đất còn lại chỉ khoảng 10 m², chiều sâu chưa đến 1m. Dù diện tích rất nhỏ, những vị trí này vẫn có giá trị kinh doanh nhất định nhờ nằm sát mặt đường. Theo người dân, mỗi gian hàng dù nhỏ, song có thể được cho thuê với giá hơn
5 triệu đồng/tháng.
Theo khảo sát của phóng viên, nhiều nơi tại Hà Nội cũng xuất hiện tình trạng những căn nhà có chiều sâu chưa đến 1m mọc lên, như đầu ngõ 16 Định Công Hạ, căn nhà giáp ranh số 173 phố Định Công; căn nhà mặt tiền chưa đầy 2m đầu ngách 79/40 phố Dương Quảng Hàm. Tại khu vực từ ngõ 412 đến ngõ 462 đường Bưởi, thuộc dự án hoàn thiện, khớp nối hạ tầng kỹ thuật khu 7,2 ha Vĩnh Phúc, phường Ngọc Hà, cũng ghi nhận một số thửa đất có hình dạng méo mó, dị dạng sau giải phóng mặt bằng. Ông Trần Văn Hải, người dân phường Ngọc Hà cho rằng, với những phần đất chỉ còn khoảng 1-2m, cơ quan chức năng cần có phương án xử lý phù hợp, tránh tình trạng tuyến phố được đầu tư khang trang nhưng một số đoạn lại xuất hiện những công trình nhỏ hẹp, nguy hiểm.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, trong quá trình xây dựng hạ tầng giao thông, giải phóng mặt bằng cũng khiến xuất hiện nhiều nhà “siêu mỏng, siêu méo”. Chỉ tính riêng dự án rạch Xuyên Tâm đoạn qua phường Gia Định đang dần hoàn thiện, đã xuất hiện hơn 40 ngôi nhà “dị dạng”. Những công trình “siêu mỏng, siêu méo” nằm xen kẽ giữa các tuyến đường mới, khu đô thị hiện đại không chỉ làm mất mỹ quan mà còn cho thấy những bất cập trong quá trình thu hồi đất, xử lý phần diện tích còn lại và quản lý xây dựng sau mở đường.
Cần kiểm soát từ gốc
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, việc xử lý các thửa đất còn lại sau thu hồi hiện căn cứ khoản 7, Điều 91 Luật Đất đai năm 2024. Theo quy định, trường hợp Nhà nước thu hồi đất theo Điều 78 và Điều 79, nếu phần diện tích còn lại của thửa đất nhỏ hơn diện tích tối thiểu do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định và người sử dụng đất đồng ý thu hồi, cơ quan có thẩm quyền có thể quyết định thu hồi, thực hiện bồi thường, hỗ trợ và quản lý diện tích này theo quy định.
Tuy nhiên, để bảo đảm sự liên tục của tuyến phố và cảnh quan đô thị, quy định cũng cho phép xem xét một số trường hợp đặc biệt. Lô đất dưới 15 m² phải có các cạnh từ 3m trở lên, đủ điều kiện bố trí cầu thang, phòng ở và khu phụ theo tiêu chuẩn; chỉ có một mặt tiền và nằm giữa hai nhà liền kề đủ điều kiện xây dựng... Quy định là vậy, song thực tế nhà như những “nốt ruồi đô thị” vẫn xuất hiện.
Từ góc độ quy hoạch, KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho hay: “Nhà “siêu mỏng, siêu méo” không phải vấn đề mới. Tình trạng này đã được đặt ra từ năm 1998, gắn với quá trình mở đường, chỉnh trang đô thị và thực hiện quy hoạch. Thành phố Hà Nội từng đưa ra nhiều giải pháp nhưng chưa xử lý triệt để, vì vậy chúng ta cần thực hiện nghiêm túc từ giai đoạn này, bởi nó vẫn còn nguyên giá trị”.
Theo ông Nghiêm, đó là những giải pháp mang tính gốc rễ, khi lập quy hoạch và triển khai các dự án mở đường, cần tính toán ngay phương án xử lý phần đất còn lại, đồng thời thực hiện thiết kế đô thị đồng bộ. Với những thửa đất quá nhỏ, méo, không đủ điều kiện xây dựng, có thể thu hồi để sử dụng vào mục đích công cộng; khuyến khích các hộ liền kề hợp thửa, cùng xây dựng hoặc tự thỏa thuận chuyển nhượng. Cùng với đó, công tác kiểm tra, giám sát xây dựng phải được thực hiện ngay từ đầu, kiên quyết ngăn chặn việc hình thành nhà “siêu mỏng, siêu méo”, thay vì để công trình hoàn thiện mới xử lý.
Một giải pháp khác, theo nhiều chuyên gia, việc di dời người dân không thể chỉ dừng ở giải quyết chỗ ở mà phải tính đến sinh kế cho họ để nhận được sự đồng thuận, bởi nhiều căn nhà nhỏ nằm sát mặt đường còn là nơi kinh doanh và tạo thu nhập.
Trước vấn đề này, KTS Đỗ Xuân Sơn (Trường đại học Sư phạm kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh) kiến nghị: Các địa phương cần công khai, cụ thể hóa quy hoạch, nhất là quy hoạch giao thông, để người dân biết rõ khu vực nào sẽ mở đường, phạm vi ảnh hưởng và tiến độ thực hiện. Thông tin quy hoạch minh bạch sẽ giúp người dân chủ động trong xây dựng, mua bán, đầu tư, đồng thời hạn chế phát sinh những công trình bất hợp lý ■
Chỉ khi cơ quan chức năng xử lý tốt vấn đề từ quy hoạch, giải phóng mặt bằng đến quản lý xây dựng và tái định cư, mới giải quyết triệt để tình trạng đô thị nhếch nhác vì những căn nhà quá bé nhỏ.
