Sẵn sàng ứng phó hạn - mặn theo kịch bản rủi ro rất cao

Nguy cơ tác động lớn đến đời sống

Nhận định của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết: Dự báo từ tháng 9-11/2026, trạng thái El Nino tiếp tục duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh với xác suất 100% (trong đó khoảng 93% đạt cường độ rất mạnh). Từ tháng 12/2026 đến 2/2027, El Nino tiếp tục duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh với xác suất 93% và nhiều khả năng còn duy trì sang mùa xuân, thậm chí đầu mùa hè năm 2027.

Theo dữ liệu thống kê quá khứ, El Nino gần như chắc chắn làm mùa mưa kết thúc sớm, thiếu hụt mưa, nguồn nước, gây nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn cho sản xuất nông nghiệp và dân sinh trong mùa khô năm 2026-2027. Đặc biệt, các khu vực có nguy cơ bị ảnh hưởng nặng là Đồng bằng sông Cửu Long, Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ. Đáng lưu ý, El Nino cũng có thể gây ra những đợt mưa, lũ cực đoan.

Trước dự báo trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các tỉnh, thành phố tổ chức xây dựng, cập nhật phương án, kế hoạch phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn mùa khô năm 2026-2027 theo kịch bản rủi ro rất cao (xâm nhập mặn ở miền Tây tương đương năm 2019-2020 và hạn hán, thiếu nước ở các vùng còn lại tương đương năm 2014-2016). Các tỉnh, thành phố cần xác định đầy đủ, chi tiết nguy cơ tác động của hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn đến sản xuất nông nghiệp, nước sinh hoạt nông thôn, cháy rừng, nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi,...

Bảo đảm sinh kế dân cư và vận hành sản xuất

Ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Ứng phó xâm nhập mặn, hạn hán, thiếu nước ở miền Tây trong mùa khô 2026-2027, Cục đưa ra hai kịch bản tác động tới khu vực này, với thời gian ảnh hưởng dự kiến từ cuối tháng 12/2026 và cao điểm từ tháng 1-4/2027.

Với kịch bản rủi ro cao là nguồn nước về Đồng bằng sông Cửu Long thấp hơn 5-10% so với trung bình nhiều năm, xâm nhập mặn sẽ ở mức không cao hơn mùa khô năm 2015-2016. Với kịch bản này, khoảng 160.000 ha lúa, cây ăn trái và 55.000 hộ dân ở miền Tây có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Với kịch bản rủi ro rất cao là nguồn nước về Đồng bằng sông Cửu Long thấp hơn từ 15-20% so với trung bình nhiều năm, xâm nhập mặn sẽ ở mức tương đương mùa khô năm 2015-2016, ranh mặn 4g/l tại các cửa sông Cửu Long vào sâu 50-70 km, sâu hơn 7-13 km so với trung bình nhiều năm, tại các cửa sông Vàm Cỏ vào sâu 110-130 km, sâu hơn 30-42 km so với trung bình nhiều năm. Nguy cơ ảnh hưởng đến khoảng 85.800 ha diện tích lúa đông xuân ở Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ, Cà Mau và khoảng 120.000 ha diện tích lúa-tôm ở các khu vực canh tác chủ yếu sử dụng nước mưa ở An Giang và Cà Mau. Diện tích cây ăn trái có nguy cơ ảnh hưởng khoảng 45.000 ha ở các vùng ven biển Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ. Và dự tính có khoảng 107.000 hộ dân có nguy cơ ảnh hưởng thiếu nước sinh hoạt, tập trung tại các tỉnh, thành phố Vĩnh Long, An Giang, Cà Mau, Cần Thơ.

Chủ động ứng phó, với các địa phương chịu ảnh hưởng từ hạn-mặn hằng năm, như tỉnh Đồng Tháp, theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Đức Thịnh: Tại các xã phía đông của tỉnh nằm trong vùng ngọt hóa dự án Gò Công, chính quyền địa phương đã chủ động triển khai các kế hoạch ứng phó, khuyến cáo người dân thực hiện các giải pháp thích ứng với tình hình hạn, xâm nhập mặn. Các đơn vị cấp nước chủ động bơm trữ nước ngọt, vận hành hệ thống dự phòng và sẵn sàng mở các điểm cấp nước miễn phí khi cần thiết.

Tại Cà Mau, ông Tô Hoài Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cho biết: Tỉnh Cà Mau xác định chuyển mạnh từ phương thức ứng phó tình huống sang quản lý rủi ro chủ động; đồng thời đầu tư đồng bộ hệ thống cấp nước, trữ nước và điều tiết nước; tăng cường quan trắc, dự báo và chia sẻ dữ liệu; kiểm soát khai thác nước dưới đất; chuyển đổi mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện nguồn nước; nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng, doanh nghiệp và các ngành sản xuất trước tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu, hạn hán và xâm nhập mặn.

Nhiều chuyên gia khuyến cáo, ưu tiên cao nhất vùng hạn-mặn là nước ngọt phục vụ sinh hoạt của người dân và sau đó là sản xuất. Vì vậy tại thời điểm này, bản thân mỗi hộ dân cần chủ động tích trữ nước ngọt. Trong sản xuất, nhất là lúa, cần áp dụng giải pháp né hạn-mặn bằng việc thay đổi lịch thời vụ, bên cạnh đó là sử dụng các giống ngắn ngày, giống chịu hạn, kháng mặn. Đối với nhà vườn trồng cây ăn trái cần tranh thủ nạo vét ao, mương để tích trữ nước. Đối với chính quyền các địa phương cần kiểm tra, tu bổ các công trình thủy lợi, cống đập ngăn mặn giữ ngọt ■