Theo phương án đang được Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) nghiên cứu, làn sát dải phân cách giữa trên cao tốc sẽ được tổ chức thành làn chuyên dùng để vượt xe. Phương tiện chỉ được chuyển vào làn này khi có nhu cầu vượt và phải trở lại làn bên phải sau khi hoàn tất. Việc tổ chức làn vượt dự kiến áp dụng trên những tuyến có từ hai làn xe trở lên, nhằm hạn chế tình trạng xe chạy chậm chiếm dụng làn trái, góp phần duy trì dòng giao thông thông suốt.
Theo Cục Cảnh sát giao thông, phương án này được nghiên cứu trong bối cảnh tình hình trật tự, an toàn giao thông trên cao tốc còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Thực tế trên một số tuyến, xe tải và xe khách đã được yêu cầu không lưu thông liên tục ở làn sát dải phân cách, mà chỉ được sử dụng làn này để vượt xe cùng chiều, sau đó phải trở về làn đường cũ. Đây có thể xem là hình thức tổ chức làn vượt đối với một số nhóm phương tiện. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, việc quy định tốc độ phù hợp cho xe chạy làn chuyên dùng để vượt xe cần bảo đảm làn vượt có điều kiện khai thác hiệu quả hơn làn chạy thông thường, tránh tình trạng “dàn hàng ngang”. Đây là yếu tố cần được tính toán kỹ trước khi triển khai.
Quanh đề xuất này, ông Lê Xuân Bình, Chủ tịch Nghiệp đoàn Lái xe ô-tô công nghệ Hà Nội, cho rằng: Mô hình làn vượt đã được áp dụng tại một số quốc gia như Hàn Quốc, Nhật Bản, Đức… nhưng thường phù hợp với những tuyến cao tốc có từ bốn làn xe mỗi chiều. Trong khi đó, phần lớn cao tốc tại Việt Nam hiện chỉ có hai làn, một số tuyến có ba làn, nên việc dành riêng một làn chỉ để vượt cần được cân nhắc kỹ. Theo ông Bình, ngay cả trên tuyến Hà Nội-Hải Phòng, nơi có ba làn xe, việc phân chia tốc độ vẫn chưa giải quyết triệt để tình trạng xe chạy chậm ở làn tốc độ cao, gây cản trở phương tiện phía sau. Nếu dành riêng một làn để vượt trong điều kiện lưu lượng phương tiện lớn, nguy cơ ùn ứ ở các làn còn lại là điều cần tính đến.
Chung quan điểm, ông Đỗ Văn Bằng, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Thành phố Hà Nội, cho rằng cần rà soát, đánh giá kỹ trước khi áp dụng, nhất là với những tuyến chỉ có hai làn xe. Việc dành riêng một làn chỉ để vượt trong điều kiện hạ tầng hạn chế có thể làm giảm năng lực khai thác tuyến đường. “Cần nghiên cứu thí điểm trên một số tuyến đường có đủ điều kiện, sau đó đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng”, ông Bằng đề xuất.
Ở góc nhìn khác, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thủy, chuyên gia giao thông, nguyên Giám đốc Nhà xuất bản Giao thông vận tải, cho rằng: “Đề xuất tổ chức làn vượt là hợp lý, bởi giúp người lái chủ động hơn trong việc lựa chọn thời điểm, vị trí vượt xe, qua đó, góp phần bảo đảm an toàn và duy trì dòng phương tiện thông suốt”. Theo Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thủy, trên cao tốc có nhiều loại phương tiện với tốc độ, kỹ năng lái xe và mục đích di chuyển khác nhau. Việc tổ chức làn vượt có thể hạn chế tình trạng phương tiện chạy chậm, cản trở dòng giao thông. Tuy nhiên, để mô hình phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, quy chuẩn kỹ thuật và tăng cường tuyên truyền để người tham gia giao thông hiểu, tuân thủ đúng quy định.
Tiến sĩ Khương Kim Tạo, nguyên Phó Chánh Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, cũng ủng hộ việc tổ chức làn vượt, nhưng cho rằng, không nên quy định quá cứng nhắc. Theo ông, cần làm rõ thế nào là “vượt xong” và phải có phương án xử lý trường hợp phương tiện đã vượt nhưng chưa có đủ điều kiện an toàn để trở lại làn bên phải.
Như các chuyên gia phân tích, áp lực từ tình trạng xe chạy chậm, bám làn trái trên cao tốc là vấn đề thực tế cần được giải quyết. Việc nghiên cứu tổ chức làn vượt là hướng đi đáng được xem xét, nhưng một chính sách giao thông hiệu quả không chỉ cần đúng về mục tiêu mà còn phải phù hợp với hạ tầng, lưu lượng phương tiện và khả năng thực thi. Do đó, thay vì áp dụng đại trà, việc thí điểm trên những tuyến đủ điều kiện, đánh giá kỹ hiệu quả và tác động trước khi nhân rộng là cần thiết. Cùng với đó, quy định về tốc độ, chuyển làn và điều kiện trở lại làn bên phải cần được thiết kế rõ ràng, linh hoạt, bảo đảm làn vượt thật sự phát huy hiệu quả mà không làm giảm năng lực khai thác chung của tuyến cao tốc.
Cơ quan chức năng dự kiến phối hợp Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng) để rà soát, lựa chọn những tuyến đủ điều kiện thí điểm làn chuyên dùng để vượt xe. Tuy nhiên, để mô hình này vận hành hiệu quả, nhiều ý kiến cho rằng, cần cân nhắc kỹ quy định về tốc độ giữa các làn.
