Tinh gọn bộ máy, đổi mới cách quản trị

Bài toán sắp xếp nhân lực

Theo Công văn 777/TTg-TCCV ngày 10/7/2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các địa phương hoàn thành sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập trước ngày 30/8, bảo đảm các điều kiện để năm học 2026-2027 vận hành ổn định. Mục tiêu chung là giảm ít nhất 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập so ngày 1/7/2025; địa phương có điều kiện có thể giảm khoảng 50%.

Giảm đầu mối không đồng nghĩa với việc đưa tất cả học sinh về một cơ sở duy nhất. Theo định hướng của Thủ tướng, trường sau sắp xếp có thể tổ chức theo mô hình trường một cấp học quy mô lớn với các phân hiệu, điểm trường; hoặc trường nhiều cấp học, tùy đặc điểm địa bàn. Điều này mở ra dư địa để các tỉnh, thành phố chủ động lựa chọn cách làm phù hợp với dân cư, địa hình, quy mô trường lớp và điều kiện cơ sở vật chất.

Hà Nội là một trong 15 địa phương được lựa chọn thí điểm. Sau gần hai tháng triển khai, các địa phương của thành phố cơ bản hoàn thành việc sắp xếp đầu mối quản lý, tiếp tục hoàn thiện mạng lưới trường lớp trước ngày 30/8.

Ở Hải Phòng, phương án sắp xếp được xây dựng theo hướng hình thành các trường có quy mô lớn hơn, tiệm cận hoặc đạt khoảng 30 lớp đối với mầm non, 40 lớp đối với tiểu học và 45 lớp đối với trung học cơ sở.

Trong khi đó, Cần Thơ dự kiến sau sắp xếp giảm từ 1.156 cơ sở giáo dục xuống 406, tương đương 64,88%; hơn 1.000 hiệu trưởng, phó hiệu trưởng được bố trí công việc khác. Các trường mới dự kiến chính thức hoạt động từ ngày 1/9/2026.

Như vậy, công tác sáp nhập sẽ trở thành bài toán sử dụng lại nguồn nhân lực trong hệ thống. Một cán bộ quản lý trở lại giảng dạy có thể giúp bổ sung giáo viên, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về chuyên môn, vị trí việc làm và sự phù hợp với từng trường.

Ở góc nhìn của phụ huynh và học sinh, trước việc sắp xếp trường học cũng đặt ra không ít băn khoăn. Điều lo ngại nhất, đó là liệu học sinh có phải đổi trường, đổi lớp? Tiếp thu ý kiến của người dân, Thành phố Hà Nội đã khẳng định việc sắp xếp điểm trường phải đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục và duy trì ổn định việc học cho học sinh.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong nhà trường

Sáp nhập trường học là bước chuyển bắt buộc trong quá trình tổ chức lại mạng lưới giáo dục, nhưng giảm đầu mối mới chỉ là điểm xuất phát. Bài toán khó hơn nằm ở việc làm thế nào để những trường có quy mô lớn hơn sau sắp xếp thực sự vận hành tốt hơn.

Cô Nguyễn Thị Hằng, Hiệu trưởng Trường tiểu học Long Biên (Hà Nội) cho rằng, việc sắp xếp có thể là cơ hội xây dựng những nhà trường hiện đại hơn, hướng đến cơ sở giáo dục chuyển đổi số, nhưng đi cùng cơ hội là yêu cầu tối ưu hệ thống hành chính, tổ chức lại đội ngũ và cách quản lý khi quy mô trường lớn hơn.

Chuyên gia giáo dục, TS Nguyễn Tùng Lâm nhìn nhận, sáp nhập trường học có thể là cơ hội nâng cao chất lượng giáo dục, nhưng để thành công cần đầu tư đúng mức cho người đứng đầu và những “mắt xích” ít được chú ý trong vận hành nhà trường: “Năng lực quản trị của đội ngũ hiệu trưởng mới cần được nhìn nhận lại, cần có những lớp bổ túc, đào tạo thêm kỹ năng số, hỗ trợ phần mềm,… để đội ngũ này được nâng cao chuyên môn quản trị hiện đại”.

Cùng với đào tạo, cần có cơ chế hỗ trợ trong giai đoạn đầu vận hành. Những vấn đề về phân công giáo viên, phối hợp giữa các điểm trường, tổ chức hoạt động chuyên môn hay giải quyết phản ánh của phụ huynh sẽ chỉ xuất hiện đầy đủ khi trường bắt đầu vận hành thực tế. Vì vậy, việc theo dõi, đánh giá và điều chỉnh sau sắp xếp cũng quan trọng không kém quyết định sáp nhập ban đầu. Ở đây, chuyển đổi số có thể trở thành một trong những công cụ quan trọng để giảm áp lực quản trị.

Tại Hội nghị Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo năm 2026, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ “quản lý hành chính sang quản trị phát triển; từ điều hành theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu”. Theo Bộ trưởng, muốn đo lường chất lượng giáo dục thực chất phải có dữ liệu đầy đủ, chính xác và được cập nhật thường xuyên về đội ngũ, phòng học, cơ sở vật chất, thiết bị và người học.

Trên thực tế, một trường có nhiều điểm trường sẽ khó quản lý hiệu quả nếu thông tin về học sinh, giáo viên, lớp học, cơ sở vật chất vẫn nằm rải rác ở từng đơn vị cũ. Ngược lại, dữ liệu được chuẩn hóa, cập nhật và liên thông có thể giúp ban giám hiệu nhìn thấy toàn bộ hệ thống: điểm trường nào đang thiếu giáo viên, lớp nào có sĩ số cao, thiết bị nào chưa được khai thác, học sinh nào cần được hỗ trợ.

Bởi vậy, chuyển đổi số trong trường học sau sáp nhập cần được nhìn ở cấp độ quản trị: dữ liệu phải phục vụ quyết định, công nghệ phải giảm việc thủ công và các hệ thống phải giúp một trường lớn vận hành như một hệ thống thống nhất, thay vì trở thành tập hợp cơ học của những trường cũ.