Mới nghe rủ rê, mấy cô bạn tôi còn chần chừ bởi Hòa Bình… gần quá, họ e rằng chẳng có gì thú vị để xem, để ngắm. Nhưng có lẽ chút không khí trong lành và yên tĩnh của miền ngoại ô cũng đáng để thử lắm chứ. Chỉ hơn 40 km từ trung tâm Hà Nội, đường thẳng băng băng, qua thị trấn Xuân Mai là thấy những dãy đồi, núi thấp chạy dài ngay phía sau lưng phố xá, ruộng vườn.
Lương Sơn là vùng đất nằm ở phần phía nam của Vườn quốc gia Ba Vì, có nhiều rừng, nhiều khe suối, hồ tự nhiên, hồ nhân tạo đan xen tạo nên cảnh quan xanh tươi và khí hậu mát mẻ, dễ chịu. Chúng tôi chọn nghỉ ở một khu nhà sàn kiểu sinh thái, phong cách đồng quê, mộc mạc ở xóm Giếng Xạ, xã Cư Yên. Thật thú vị khi biết chủ nhân là một người Pháp đã sống ở Việt Nam lâu năm và nặng tình yêu với thiên nhiên, văn hóa nơi này. Gần 40 nhân viên đều là người làng sống quanh đó, rất thân thiện, thật thà. Rau vườn, gà đồi, cá ao… tất tật lương thực tự cung, tự cấp trong khuôn viên. Khách trọ nếu thích thì tự tay đi câu cá, thu hoạch rau trái.
Đồng bào Mường ở Lương Sơn chiếm khoảng hơn 70% dân số, chung sống chan hòa, gần gũi với người Kinh, người Dao. Nét Mường thấp thoáng trong những nếp nhà sàn, những tấm khăn thổ cẩm, hay tiếng nói của người làng với nhau. Sáng sớm đạp xe dạo quanh bản Làng Gừa, bản Suối Rè gần đó, cảm thấy tâm hồn thật thư thái, nhẹ nhõm. Khắp nơi là những mảng mầu xanh ngát mơn mởn của ruộng lúa, vườn cây, những giàn quả lặc lày sai trĩu đặc sản vùng này… Chúng tôi tìm đến xem Nhà văn hóa cộng đồng Suối Rè - một công trình độc đáo của địa phương đã đoạt một số giải thưởng kiến trúc xanh và sáng tạo. Nằm trên một quả đồi thoai thoải, thoáng đãng, ngôi nhà là không gian sinh hoạt chung của người dân bản Suối Rè và các bản lân cận. Vật liệu tạo nên hoàn toàn là những thứ sẵn có ngay bên cạnh như đá, đất, tre, lá và cả nắng gió, âm thanh của núi rừng... vừa đẹp mắt vừa thân thiện với môi trường.
Và đã đến đây thì chắc chắn phải ghé thăm cây sanh 800 năm tuổi độc đáo bậc nhất Việt Nam ở bản Suối Cốc, xã Hợp Hòa. Được công nhận là Cây di sản từ năm 2012, cây có tới 79 gốc kết thành một quần thể trải rộng trên diện tích hàng trăm mét vuông. Những cành, rễ xanh rì của cây như những cánh tay đan chéo, níu giữ lẫn nhau, tạo thành một khối đồ sộ, vững chắc. Đặc biệt, hai nhánh ngoài cùng còn đan lại tạo thành hình như một cánh cổng tự nhiên chào đón người từ xa đến với thôn làng. Những rễ nhỏ hơn mọc ra từ thân cành thì tựa như những tấm màn mỏng manh đung đưa trước gió. Cây sanh đã ở đó qua bao nhiêu đời, qua cả bom đạn chiến tranh và có biết bao câu chuyện gắn bó với cuộc sống của dân làng, trở thành một biểu tượng, một niềm tự hào mỗi khi họ nhắc đến. Một số bộ phim truyền hình nổi tiếng như “Ma làng”, “Đàn trời” cũng đã chọn bối cảnh quay phim tại đây.
Người yêu thích thể thao, hoạt động thể chất ngoài trời có thể đi chèo thuyền, bơi lội trên hồ Đập Đom xanh mát và thơ mộng. Người thích khám phá bí ẩn lịch sử, văn hóa, thì xin mời tiếp tục đến động Đá Bạc, đền Thác Bờ, hay hang Trầm, hang Tằm, núi Vua Bà… vốn là những di chỉ khảo cổ quý giá của Lương Sơn. Chúng tôi mong ngày trở lại để tiếp tục trải nghiệm thêm những nét đẹp còn tiềm ẩn của vùng đất này.
