Trải nghiệm tuyệt vời
Hiểu ngắn gọn, “homestay” là hình thức mà khách du lịch ở tại nhà người dân bản địa, trải nghiệm các giá trị sống và văn hóa trong chính những gia đình ấy; là sản phẩm du lịch giàu tính chân thật và cảm xúc. Với nhiều người, đi homestay giống như đến nhà một người bạn, người thân; được giới thiệu những chỗ tham quan đẹp nhất, ăn ngon và rẻ nhất; được biết thêm về nếp ăn ở, cách suy nghĩ khác biệt mỗi vùng; được quan tâm và được làm những điều khác biệt mà du khách đi theo tua tuyến bình thường ít có cơ hội.
“Trải nghiệm tuyệt vời nhất của tôi trong chuyến du lịch châu Á chính là ở đây - nhà vườn của cô Út Hoài, Cần Thơ, Việt Nam. Gia đình họ cực kỳ tốt bụng. Và đám trẻ con, dù chẳng hiểu tôi nói gì, vẫn dẫn tôi đi bơi và hái cho tôi ăn những loại trái cây nhiệt đới ngon nhất!”, anh Ma-thiêu Con-xây - du khách đến từ Pháp chia sẻ trên mạng xã hội và không quên viết bình luận chi tiết trên một số trang web cẩm nang du lịch. Còn Na-na-ê Mat-su-ô-ka, sinh viên thiết kế thời trang người Nhật Bản dành tới gần hai tháng để ở homestay tại Tả Van, Sa Pa (Lào Cai), nơi cô không những được thưởng ngoạn cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp, mà còn khám phá và mê mẩn kỹ thuật dệt, nhuộm và thêu vải thổ cẩm của phụ nữ dân tộc Mông.
Ông Lù Văn Khuyên, Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin huyện Sa Pa (Lào Cai) cho biết, trong bán kính 10km từ thị trấn Sa Pa, có khoảng hơn 1.000 chỗ nghỉ nhà dân theo mô hình homestay, tập trung chủ yếu tại các xã Tả Van, Tả Phìn, Bản Hồ, đem lại nguồn thu nhập đáng kể cho bà con so với công việc trồng trọt, chăn nuôi trước đây. Còn ở bản du lịch cộng đồng Sin Suối Hồ, huyện Phong Thổ, Lai Châu, homestay mới xuất hiện khoảng ba năm trở lại đây nhưng đã góp phần thay đổi diện mạo bản làng với những nếp nhà sạch sẽ, chuồng trại ngăn nắp và đặc biệt là trồng nhiều cây cảnh, hoa tươi. Ở phố cổ Hà Nội, do đặc điểm kiến trúc nhà thường nhỏ, lại sống chung nhiều thế hệ, ít có không gian cho khách đến nghỉ lại, nên homestay không quá phổ biến. Nhưng số ít hộ làm homestay đều được khách nước ngoài đánh giá rất cao và giới thiệu bạn bè quay trở lại, nhờ sự nhiệt tình, chu đáo và những bữa ăn ngon đậm chất Việt Nam.
Hiện nay, ngày càng nhiều người Việt Nam sử dụng loại hình du lịch này. Tùy sở thích và khả năng tài chính, khách có thể chọn ở trong một ngôi nhà gươl được xây mới với tiêu chuẩn ba sao, đầy đủ vật dụng dù nằm giữa rừng và cạnh suối như tại ngôi làng Cơ Tu Bờ Hồng (Đông Giang, Quảng Nam); hay ở cùng gian nhà nhỏ đơn sơ với những người nông dân ở làng rau Trà Quế (Hội An, Quảng Nam) để ngày ngày cùng đi làm vườn, câu cá với họ. Homestay đề cao sự thoải mái và gần gũi, vượt lên những tiện nghi lưu trú thông thường. Chính trong những hoạt động thường nhật ấy, nhiều khi du khách và chủ nhà nảy sinh tình cảm quý mến, gắn bó, cũng như thu được nhiều trải nghiệm tuyệt vời cho bản thân.
Nhân tố quyết định
Việt Nam có bề dày lịch sử và văn hóa, con người thân thiện, cởi mở, là những điều kiện thuận lợi cho du lịch homestay. Những nơi tận dụng được lợi thế văn hóa riêng biệt, đặc sắc, tạo được sự gắn kết giữa du khách với cộng đồng, không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ, thêm vào đó còn sáng tạo các sản phẩm thủ công mỹ nghệ lưu niệm, đang có chỗ đứng tốt trong thị trường. Thí dụ như hoạt động homestay ở bản người Thái Mai Châu (Hòa Bình), hoặc phố cổ Hội An luôn được đánh giá cao bởi các diễn đàn, tạp chí du lịch uy tín. Có lẽ chẳng loại hình du lịch nào khác có thể khiến du khách và người dân bản địa hiểu và gắn bó với nhau trong một thời gian ngắn như homestay. Thế nhưng, để loại hình này tiến tới chuyên nghiệp và bền vững cũng còn rất nhiều việc phải làm.
Tuy không có một hình mẫu cụ thể áp dụng cho tất cả homestay ở các vùng miền, song vẫn cần có những tiêu chí nhất định. Chẳng hạn như yêu cầu về môi trường, vệ sinh, tiện nghi sinh hoạt, vệ sinh an toàn thực phẩm… Vì được Nhà nước hay một số tổ chức quốc tế hỗ trợ, đầu tư nên người dân ít nhiều mang tâm lý ỷ lại, ít chú ý đến nâng cao chất lượng dịch vụ. Về phía du khách vẫn còn người ngộ nhận homestay là loại hình bình dân, rẻ tiền, thiếu sự chỉn chu, muốn thế nào cũng được. Điểm hấp dẫn nhất của homestay chính là những nét văn hóa độc đáo của địa phương, vì vậy không thể làm theo lối bắt chước, rập khuôn, đại trà. Có vài điểm du lịch cộng đồng mắc phải lỗi này nên khó mà thành công, chẳng hạn như ở một số vùng ven biển miền trung.
Không thể phủ nhận homestay đã giúp người dân nhiều vùng đổi đời. Cơ sở vật chất không phải vấn đề quá lớn bởi du khách chọn homestay tức là chấp nhận điều kiện tiện nghi tối thiểu. Vì vậy, yếu tố quan trọng nhất để homestay phát triển bền vững vẫn là yếu tố con người. Chủ nhà đồng thời phải là một chuyên gia du lịch, một sứ giả văn hóa, ý thức sâu sắc về dịch vụ mà mình đang cung cấp, lợi ích nó mang lại cho bản thân và giá trị đối với xã hội. Chuyên gia du lịch Phan Đình Huê cho rằng, nếu để người dân làm theo kiểu “tự phát” thì rất nguy hiểm, bởi nó tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ những giá trị văn hóa và sinh hoạt truyền thống, làm ô nhiễm môi trường… Về lâu dài, cần có sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và các ngành liên quan trong việc kinh doanh, quảng cáo tiếp thị, đa dạng hóa sản phẩm du lịch và đào tạo nhân lực. Người làm homestay cần được cung cấp các kiến thức, kỹ năng cơ bản nhất về dịch vụ du lịch, tổ chức bữa ăn, ứng xử, và kể cả ngoại ngữ.
Câu chuyện làm homestay không phải mới mẻ nhưng sẽ còn rất nhiều điều để nói. Mà trước tiên, cần hiểu đúng về nó và lấy văn hóa làm động lực phát triển, trong đó con người là yếu tố quan trọng nhất.
