Chậm cấp mới vì nhiều lý do
Thực trạng cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu trên cả nước giảm mạnh sau khi thực hiện Luật Chính quyền địa phương 2 cấp. Cụ thể, tại Thành phố Hồ Chí Minh, trong 5 tháng đầu năm 2026, 168 phường, xã chỉ cấp mới được 15 sổ lần đầu.
Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường Phạm Viết Thuận cho biết: Nguyên nhân là do chính quyền cấp xã còn quá mới mẻ trong việc cập nhật dữ liệu thông tin đất đai; đồng thời, một số nơi còn tâm lý ngại sai trong công tác xử lý và quản lý.
Để bảo đảm tính chủ động trong chuyên ngành quản lý đất đai trên cơ sở đã số hóa dữ liệu về đất đai, chủ trương số hóa dữ liệu quốc gia, đồng thời thực hiện hiệu quả Chỉ thị số 05/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc đẩy nhanh tiến độ làm sạch dữ liệu đất đai và kết nối liên thông, Viện đề xuất việc xem xét thực hiện công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu trên không gian số (phần mềm chuyên biệt Cổng Dịch vụ công quốc gia) nhằm giảm tiếp xúc trực tiếp giữa công dân và cán bộ quản lý đất đai, qua đó giảm thiểu tình trạng nhũng nhiễu, giảm chi phí thời gian đi lại cho người dân cũng như giảm bớt áp lực và số lượng đơn thư khiếu nại, tố cáo hành chính liên quan lĩnh vực này.
Ông Thuận cho rằng, với nền tảng pháp lý về chuyển đổi số đang thực hiện rất đồng bộ và các định hướng phát triển số hóa quốc gia, nhất là về quản lý đất đai trên không gian số, việc thực hiện đối với công tác cấp sổ hồng trên không gian số là điều hoàn toàn có thể thực hiện.
Công tác này cũng là giải pháp thiết thực trong kỷ nguyên mới, góp phần thúc đẩy toàn dân số hóa thủ tục hành chính cùng chính quyền địa phương một cách hiệu quả nhất. Hoạt động này cũng gắn liền với trách nhiệm của người dân trong việc đề xuất giải quyết thủ tục, bảo đảm tính chính xác về thông tin và minh bạch về nguồn gốc sử dụng đất.
Quy trình thực hiện thuận tiện, đơn giản
Theo đề xuất của Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường, quy trình nộp hồ sơ của người dân, xử lý và trả kết quả đối với công tác này được thao tác dễ dàng trên môi trường số. Cụ thể, đối với nộp hồ sơ và cam kết điện tử, người dân truy cập Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc ứng dụng định danh liên thông. Sau đó thực hiện việc tạo lập hồ sơ số, định vị tọa độ thửa đất dựa trên nền tảng bản đồ số địa chính.
Người sử dụng đất ký số vào Văn bản cam kết điện tử về nguồn gốc đất đai hợp pháp, tự chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về tính chính xác của thông tin kê khai. Thực hiện xác minh và xác nhận không tranh chấp.
Hệ thống tiếp nhận và tự động chuyển hồ sơ số về tài khoản quản lý của Ủy ban nhân dân cấp xã, phường nơi có đất. Địa phương thực hiện niêm yết thông tin yêu cầu cấp sổ trên trang thông tin điện tử của Ủy ban nhân dân xã và hệ thống truyền thanh trong vòng 15 ngày.
Hết thời hạn niêm yết, nếu không phát sinh đơn thư, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện ký số xác nhận đất không có tranh chấp ngay trên hệ thống. Hồ sơ trực tuyến được tự động chuyển liên thông lên Văn phòng Đăng ký đất đai cấp trên.
Ở bước phê duyệt và Cấp Sổ hồng điện tử: Hệ thống tự động cấp một Mã định danh duy nhất cho thửa đất (theo định dạng quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia).
Cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và ký số phát hành Sổ hồng điện tử. Sổ hồng điện tử này được lưu trữ trực tiếp trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai và đồng bộ về tài khoản số của công dân.
Trong trường hợp phát sinh tranh chấp, có sai sót hồ sơ, Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường cho rằng, nếu phát sinh tranh chấp sau khi cấp sổ lần đầu, vụ việc được chuyển trực tiếp sang Tòa án nhân dân giải quyết theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.
Đồng thời thực hiện “khóa dữ liệu tạm thời” đối với mã định danh thửa đất đó nhằm ngăn chặn việc chuyển nhượng, thế chấp trái phép.
Trường hợp phát hiện có sai sót hoặc thông tin gian lận, sổ hồng điện tử sẽ bị hủy trực tiếp trên không gian số thuộc hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Việc hủy bỏ được cập nhật theo thời gian thực. Mã định danh của thửa đất đó sẽ trả về trạng thái "Chờ cập nhật lại dữ liệu gốc", chấm dứt hoàn toàn hiệu lực pháp lý của chứng nhận điện tử cũ trên toàn hệ thống mạng quốc gia.
Cơ quan có thẩm quyền thực hiện xử phạt theo quy định của Luật Đất đai trong từng trường hợp cụ thể, hoặc khởi tố trong trường hợp cố tình gian lận gây hậu quả cho xã hội.
