Tuy nhiên, theo thống kê, số lượng doanh nghiệp giải thể cũng tăng mạnh. Liệu con số này có ảnh hưởng đến tốc độ kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh?
Vì sao số doanh nghiệp giải thể tăng mạnh?
Theo ông Hoàng Vũ Thảnh, Giám đốc Sở Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh, từ ngày 1/1/2026 đến ngày 20/8/2026, Thành phố Hồ Chí Minh cấp phép cho 38.253 doanh nghiệp thành lập mới với tổng vốn đăng ký đạt 260.759 tỷ đồng, tăng khoảng 7,9% về số giấy phép và tăng 20,7% về vốn so với cùng kỳ. Bên cạnh đó, có 13.582 doanh nghiệp hoạt động trở lại.
Song song đó, tình hình thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tính đến ngày 31/8/2026 đạt kết quả rất ấn tượng khi thu hút hơn 10 tỷ USD, tăng 167,3% so với cùng kỳ. Cụ thể, có 1.364 dự án đầu tư nước ngoài được cấp mới với tổng vốn đăng ký đạt hơn 3.732,4 triệu USD; 222 lượt dự án được cấp phép điều chỉnh vốn ghi nhận tăng 3.535,9 triệu USD và 1.296 trường hợp góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp của doanh nghiệp trong nước với vốn góp đăng ký đạt 2.796 triệu USD.
Ở chiều ngược lại, tổng số doanh nghiệp rút khỏi thị trường là 43.093 doanh nghiệp, tăng 24,4% so với cùng kỳ. Trong đó, có 33.390 doanh nghiệp tạm ngưng hoạt động (tăng 7,82%) và 9.703 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể (tăng mạnh 164,46%).
Theo ông Thảnh, nguyên nhân chủ yếu đến từ chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và Bộ Tài chính trong việc làm sạch dữ liệu doanh nghiệp. Bộ Tài chính yêu cầu trong năm nay tập trung rà soát, xử lý dứt điểm mã số thuế của các doanh nghiệp đã đăng ký nhưng thực tế không còn hoạt động từ lâu, nhằm khắc phục tình trạng trước đây chưa được xử lý triệt để.
Đồng quan điểm, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh nhìn nhận đây là hiện tượng mang tính "kỹ thuật hành chính" rõ rệt hơn là sự phản ánh khó khăn kinh tế hiện tại. Theo ông Phạm Bình An, đây thực chất là những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm, không phát sinh doanh thu, nộp thuế nhưng vẫn "treo" trên hệ thống do chưa hoàn tất thủ tục giải thể.
Dưới góc độ đơn vị trực tiếp triển khai chiến dịch, ông Giang Văn Hiển, Phó Trưởng Thuế Thành phố Hồ Chí Minh giải thích, tình trạng này là quá trình dồn tụ của nhiều năm liên quan việc các doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc không có nhu cầu kinh doanh nữa, nhưng chưa hoàn thành thủ tục đóng mã số thuế. Việc xử lý dữ liệu cục bộ tại cùng thời điểm mới ra con số đột biến này.
Trước đó, vào tháng 6/2026, Thuế Thành phố Hồ Chí Minh đã công bố danh sách 310.964 người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh và khoảng 153.036 doanh nghiệp đã ngừng sử dụng hóa đơn nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Việc xử lý diễn ra trong Chiến dịch "Làm sạch mã số thuế-Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh" của Cục Thuế, với mục tiêu đến cuối năm 2026 xử lý dứt điểm tối thiểu 35% số hồ sơ tồn đọng thuộc trạng thái ngừng hoạt động nhưng chưa chấm dứt hiệu lực mã số thuế tại thời điểm 31/3/2026.
Việc làm sạch dữ liệu và xử lý dứt điểm các trường hợp tồn đọng giúp minh bạch hóa môi trường đầu tư, phân định rõ các đơn vị đang hoạt động thực chất với những trường hợp không còn hoạt động, đồng thời bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro mua bán hóa đơn bất hợp pháp từ các "doanh nghiệp ma" chỉ tồn tại trên giấy. Từ góc độ này, ông Phạm Bình An khẳng định: "Số liệu giải thể tăng giúp làm sạch môi trường đầu tư, minh bạch hóa dữ liệu nhưng không tác động tiêu cực đến đà tăng trưởng 2 con số của thành phố".
Tiếp tục tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục
Theo Sở Tài chính, nhóm doanh nghiệp thu hẹp hoặc rút lui tập trung nhiều ở quy mô vốn nhỏ và thuộc các lĩnh vực bán buôn bán lẻ, công nghiệp chế biến, chế tạo, xây dựng, dịch vụ chuyên môn, bất động sản, lưu trú và ăn uống.
Khảo sát quý II của Hiệp hội Doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh chỉ ra khoảng 50% doanh nghiệp gặp áp lực từ giá nguyên vật liệu và chi phí logistics, 39% thiếu đơn hàng mới do sức mua suy giảm, 39% đối mặt cạnh tranh của hàng nhập khẩu giá thấp và 33% chịu tác động từ nhu cầu tiêu dùng giảm.
Ông Phạm Bình An đánh giá, chi phí logistics tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện đang rất cao, ảnh hưởng đến giá xuất khẩu. Khó khăn về vốn và dòng tiền cũng là thách thức lớn đối với khối doanh nghiệp nhỏ và vừa khi lãi suất dù đã giảm nhưng vẫn khá cao so với sức chịu đựng, trong khi việc vay vốn gặp khó do phụ thuộc tài sản thế chấp và kỳ hạn tín dụng chưa phù hợp vòng quay kinh doanh.
Các chi phí tuân thủ quy định, lao động, bảo hiểm xã hội cùng các yêu cầu về hóa đơn, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh và chuyển đổi số tạo thêm sức ép cho các đơn vị có nguồn lực hạn chế. Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, cần chú ý hơn đến những doanh nghiệp vẫn đang hoạt động nhưng sức khỏe suy yếu, thay vì chỉ nhìn vào số đã rút khỏi thị trường.
Bên cạnh đó, từ thực tế lượng lớn doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục cũng phản ánh chi phí và quy trình rút khỏi thị trường vẫn là điểm nghẽn cần tháo gỡ. Đại diện Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất cần tiếp tục rà soát, đơn giản hóa quy trình giải thể, áp dụng quy trình rút gọn đối với những hồ sơ không quá phức tạp hoặc doanh nghiệp thực sự không còn nhu cầu kinh doanh. Đồng thời, cần xem xét lại các khoản thuế môn bài, tiền phạt và những nghĩa vụ phát sinh trong thời gian doanh nghiệp không còn hoạt động để có giải pháp hỗ trợ, khoanh lại và xử lý phù hợp nhằm đẩy nhanh quá trình làm sạch hồ sơ.
Về phía ngành thuế, ông Giang Văn Hiển cho biết Thuế Thành phố Hồ Chí Minh đã báo cáo Bộ Tài chính nghiên cứu các giải pháp căn cơ, trong đó có cơ chế hỗ trợ chi phí đóng mã số thuế phù hợp đối với những doanh nghiệp đã tồn tại nhiều năm nhưng khi thực hiện giải thể phải chịu chi phí tuân thủ cao hơn so với thông thường, tạo điều kiện để doanh nghiệp không còn nhu cầu hoạt động rút khỏi thị trường một cách phù hợp quy định.
Để thành phố đạt mục tiêu đã đề ra từ đầu năm, trong đó đặc biệt là mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công đạt 100%, tăng trưởng hai con số, thu ngân sách đạt hơn 1 tỷ triệu đồng, đồng chí Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố đề nghị các ngành, các cấp, các địa phương phải nỗ lực với quyết tâm cao nhất; tăng cường kỷ luật, kỷ cương, tiếp tục sắp xếp, đẩy mạnh cải cách hành chính; các sở, ngành rà soát toàn bộ thủ tục thuộc lĩnh vực phụ trách, cắt giảm những thủ tục không cần thiết, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ; tinh gọn bộ máy, giải quyết hồ sơ nhanh chóng, tạo môi trường đầu tư thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp...
