Nhà khoa học đam mê nghiên cứu lúa mùa

Thạc sĩ Lê Thanh Phong đam mê nghiên cứu cây lúa mùa nổi với ước mong giúp nhà nông nâng cao đời sống. Lúa mùa cho gạo sạch nhưng tiềm năng hạt gạo vẫn còn ngủ vùi trong dòng phù sa.

Thạc sĩ Lê Thanh Phong lặn lội ruộng đồng kiểm tra tăng trưởng cây lúa mùa nổi.
Thạc sĩ Lê Thanh Phong lặn lội ruộng đồng kiểm tra tăng trưởng cây lúa mùa nổi.

Thạc sĩ Lê Thanh Phong, Phó Viện trưởng Viện Biến đổi khí hậu, Trường đại học An Giang, thành viên Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh miệt mài gắn bó với lúa mùa nổi vùng châu thổ.

Từ những đóng góp thiết thực cho ngành nông nghiệp, ông Phong được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam bình chọn là “Nhà khoa học của nhà nông năm 2025”.

Nhắc tên lúa mùa, lão nông tri điền Trần Văn Tài, 60 tuổi, ngụ ấp Vĩnh Đông, xã An Cư, tỉnh An Giang vuốt nhẹ chòm râu kể, những năm 1996 trở về trước An Giang là một trong những tỉnh nổi tiếng trồng lúa mùa.

ndo_br_2024-do-lua-mua-nuoc-noi-1.jpg
Lúa mùa thích nghi với mùa nước nổi ở An Giang.

Lúa mùa nổi thích nghi với mùa nước nổi bởi lũ cao đến đâu thân lúa phát triển vượt cao đến đó. Ông Tài vẫn còn nhớ, từ tháng 4 bắt đầu làm đất, chờ nước nổi về sạ giống, tháng 12 hoặc tháng giêng lúa chín.

Về sau, lúa thần nông thay dần lúa mùa do năng suất cao, thời gian trồng ngắn. Một vùng rộng lớn trồng lúa mùa thu hẹp dần chỉ còn lác đác chưa tới 300 ha tập trung ở huyện Tri Tôn (cũ) gồm 3 xã: Lương An Trà, Vĩnh Phước, Tân Tuyến. Các giống lúa mùa được nông dân trồng gồm: Bông Sen, Nàng Tây Đùm, Nàng Tây Bông Dừa, Nàng Pha, Nàng Chệt Cụt…

ndo_br_img-4834.jpg
Nông dân xã Vĩnh Gia trồng lúa mùa.

Nhắc lại chuyện gắn bó cây lúa mùa, ông Lê Thanh Phong kể, năm 2012, ông đến vùng trồng lúa mùa nổi lâu đời ở xã Vĩnh Phước (nay là xã Vĩnh Gia) tìm hiểu và nhận thấy nông dân trồng nhiều loại lúa mùa nhưng qua thời gian dài do nhiều nguyên nhân nên năng suất, phẩm chất kém.

Từ đó, ông Phong có ý định phục tráng thuần giống lúa mùa nổi bản địa. Mỗi mùa nước nổi về, ông Phong thường xuyên có mặt ở các cánh đồng, ăn ngủ cùng nông dân, ghi nhận sự tăng trưởng của cây lúa mùa, chọn giống.

Trong thời gian này, ông Phong đã sưu tập mang về Viện Biến đổi Khí hậu gần 10.000 bông lúa. Từ đây, ông Phong cùng các cộng sự thuê đất, mượn đất trồng lúa mùa. Qua chọn lọc, ông Phong đã phân loại 187 giống/dòng lúa mùa nổi.

ndo_br_a.jpg
Thạc sĩ Lê Thanh Phong cùng nông dân thu hoạch lúa mùa.

Ông Phong kể, khi trồng thí điểm lúa mùa và lúa thường trên cùng mảnh ruộng để đối chứng và nhận thấy khi lúa chín cùng lúc, chim trời, chuột vẫn chọn vùng trồng lúa mùa tới cắn ăn. Hiện tượng này cứ xảy ra ở các vụ trồng khác nên ông Phong tin rằng, lúa mùa sạch và thơm hấp dẫn khứu giác nhạy bén động vật hoang dã.

Từ sự tạo điều kiện của Trường đại học An Giang, đến năm 2018, qua phân loại giống, ông Phong phục tráng thành công dòng lúa mùa tốt nhất có tên “Nàng Tây Đùm”. Giống lúa này được nông dân xã Vĩnh Gia vui mừng đón nhận vì năng suất, kháng bệnh, vòng đời sinh trưởng đều vượt trội so với lúa họ trồng trước đây.

ndo_br_a2-1.jpg
Ông Phong thuê đất trồng thí nghiệm lúa mùa.

Nông dân trồng lúa mùa lâu đời cho biết, từ lúc sạ giống cho đến khi cắt lúa họ không sử dụng phân bón, thuốc thực vật. Cây lúa ngâm mình trong dòng phù sa, tự hút khoán chất nước trời lớn lên vì thế hạt gạo rất sạch.

Nhưng lúa mùa nổi vẫn bấp bênh vì hạt gạo nấu thành cơm luôn khô cứng khó ăn. Vì thế, dù là gạo sạch nhưng người tiêu dùng vẫn chưa thực sự quan tâm. Để khắc phục nhược điểm này, ông Phong tiếp tục nghiên cứu cải tiến giống lúa mùa, mục tiêu đặt ra: Nâng cấp lúa mùa cho cơm mềm, dẻo thơm.

Đây là hướng đi có tầm ảnh hưởng quan trọng đến nhà nông nên ông Phong rất thận trọng. Ông Phong bộc bạch, nếu thành công giống mới, khi đó diện tích trồng mùa nước nổi tăng lên kéo theo lợi nhuận của nông dân. Vùng trồng lúa mùa nổi có thể kết hợp nuôi thả cá đồng, tạo được không gian trữ nước.

Ông Phong xem giống lúa mới như “đứa con tinh thần” dốc lòng nghiên cứu. Sau nhiều năm chọn lọc, lai tạo, trồng thử nghiệm ông Phong nhận được những tín hiệu khả quan từ đứa con cưng. Ông Phong tiếp tục hành trình, quyết tâm hoàn thiện giống lúa mùa với nhiều ưu điểm nổi trội đưa ra ruộng đồng trồng đại trà giúp nhà nông.

ndo_c_img-8064.jpg
Ông Lê Thanh Phong sưu tập hàng trăm giống lúa mùa

Những tháng ngày ăn ngủ cùng nhà nông các tỉnh An Giang, Tiền Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp, Long An… tìm hiểu lúa mùa; những ngày lặng lẽ thuê đất, mượn đất gieo hạt trồng thử nghiệm lúa mùa, ông Phong đã chắt lọc sưu tập lưu giữ tại Trường đại học An Giang gần 600 giống/dòng lúa từ các địa phương. Bộ sưu tập đồ sộ này là nguồn gen quý gắn liền với văn minh lúa nước một thời của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Hơn 14 năm hành trình cùng cây lúa mùa, ông Phong đã nhận được nhiều niềm vui. Năm 2025, được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam bình chọn là “Nhà khoa học của nhà nông năm 2025”. Trước đó, năm 2021, ông nhận giải thưởng “Sáng kiến có hiệu quả áp dụng cấp Bộ" từ sáng kiến “Tuyển chọn các giống lúa mùa nổi chất lượng cao phù hợp điều kiện tỉnh An Giang”; năm 2022, Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang tặng bằng khen vì những đóng góp cho Liên hiệp các hội Khoa học kỹ thuật tỉnh; năm 2023, Trường đại học An Giang công nhận sáng kiến cấp cơ sở “Thích ứng biến đổi khí hậu bằng cây lúa mùa truyền thống tại Đồng bằng sông Cửu Long”

Có thể bạn quan tâm

Đến với Trường Mầm non và Tiểu học Tong Chiêng (thuộc Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Chiềng Sung), xã Mai Sơn, tỉnh Sơn La.

Du lịch từ thiện - Hành trình kết nối trái tim

Trong những năm gần đây, mô hình du lịch kết hợp hoạt động thiện nguyện ngày càng được nhiều du khách hưởng ứng. Không chỉ khám phá cảnh đẹp, tìm hiểu văn hóa, mà mỗi chuyến đi còn mang theo những món quà và sẻ chia đến với học sinh, người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Nhiều trường học ở Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong giờ ra chơi.

Mô hình trường học không điện thoại ở Thành phố Hồ Chí Minh

Trong thời đại số, điện thoại thông minh đã trở thành công cụ không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, việc sử dụng điện thoại trong môi trường học đường lại mang đến nhiều thách thức, như làm phân tâm học sinh, ảnh hưởng đến chất lượng học tập, thậm chí dẫn đến các vấn đề về sức khỏe tâm lý do lạm dụng mạng xã hội.

Cổng phía nam Thành nhà Hồ.

Về với di sản xứ Thanh

Là một trong năm di sản văn hóa thế giới của Việt Nam với kiến trúc đá độc nhất vô nhị Đông Nam Á và mang dáng dấp uy nghi của một kinh đô xưa, thế nhưng Thành nhà Hồ (nằm ở xã Vĩnh Long, Vĩnh Tiến, tỉnh Thanh Hóa) vẫn lặng lẽ, thâm trầm chìm trong dáng vẻ cô tịch như một bản hùng ca chưa có người đàn đúng điệu.

Các em học sinh nghèo, hiếu học ở xã Đắk Ơ và xã Bù Gia Mập được tặng xe đạp tiếp sức đến trường.

Nhiều hoạt động thiện nguyện hướng về vùng biên

Trong những ngày gần đây, nhiều hoạt động thiện nguyện đã diễn ra trên tuyến biên giới tỉnh Đồng Nai. Thông qua các hoạt động này đã góp phần chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào nghèo trong giai đoạn đói giáp hạt, cũng như giúp những đối tượng yếu thế vượt khó khăn.

Nhiều giống hoa hồng mới được lai tạo từ hoa hồng lửa của Làng hoa Sa Đéc được Viện Cây ăn quả miền nam giới thiệu tại hội thảo “Giới thiệu giống hoa hồng mới và quy trình kỹ thuật”.

Hành trình "hồi sinh" giống hoa hồng lửa Sa Đéc

Thương hiệu hoa hồng lửa đã gắn liền với Làng hoa Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp. Sau nhiều năm canh tác, giống hoa “biểu tượng của làng hoa” này đứng trước nguy cơ mai một do thoái hóa. Trước thực trạng đó, tỉnh đã chủ động phối hợp với các nhà khoa học, khởi động hành trình “giữ lửa” bản sắc làng hoa bằng công nghệ tiên tiến.

Công nhân ngành điện Thành phố Hồ Chí Minh tuyên truyền các biện pháp sử dụng điện an toàn cho người dân.

Cảnh báo các nguy cơ tai nạn điện tại các khu vực ngập nước

Ngày 8/11 vừa qua, tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh lại vừa có thêm một vụ tai nạn chết người liên quan đến điện giật xảy ra tại khu vực ngập nước khiến người dân không khỏi bất an. Từ thực tế này, các cơ quan chức năng, đơn vị quản lý cần tiếp tục có các giải pháp hướng dẫn, cảnh báo, phòng ngừa hiệu quả hơn nữa.

Các nghệ sĩ tham gia khối văn hóa-thể thao diễu hành kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9. (Ảnh: nhandan.vn)

Văn hóa soi đường: Nâng cao quyền thụ hưởng văn hóa của nhân dân

Với sứ mệnh phụng sự nhân dân, hơn 80 năm qua, ngành văn hóa Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu to lớn trong bảo đảm và nâng cao quyền thụ hưởng văn hóa của nhân dân. Những kết quả đó khẳng định vị thế của văn hóa là nền tảng tinh thần, là mục tiêu, động lực và sức mạnh nội sinh quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững đất nước.

Quang cảnh mua bán cá tại chợ ma.

Đêm "chợ ma" mùa nước nổi

Những ngày này, “chợ ma” hay được gọi là chợ đêm Tha La phường Vĩnh Tế, tỉnh An Giang hoạt động náo nhiệt. Tuy là chợ “chồm hổm”, diện tích chưa được 500m2 nhưng nổi tiếng là nơi bán cá đồng, cá sông lớn nhất tỉnh trong mùa nước nổi.

Chuyên gia và lãnh đạo thành phố Cần Thơ tham quan mô hình trồng hành tím tại phường Vĩnh Châu.

Sản xuất hữu cơ, hướng đi mới cho người nông dân Cần Thơ

Mặc dù được xác định là ngành kinh tế chủ lực của thành phố Cần Thơ, nhưng cũng như nhiều địa phương trong khu vực, sản xuất nông nghiệp nơi đây đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là hàng rào kỹ thuật đối với nông sản nhập khẩu và yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ.