Vậy mà, nơi “khỉ ho, cò gáy” này hằng năm phải hứng chịu điệp khúc mưa to là ngập dài ngày. Ngập nước trở thành ám ảnh bao đời ở Kim Vân, nhiều gia đình cứ “nghèo lại hoàn nghèo”.
Oằn mình vì nước ngập
Đã hơn nửa tháng nay, mỗi sáng, bà Đinh Thị Bảy đã gần 90 tuổi lại dò dẫm chống gậy đi tới, đi lui trên sườn núi ngó xuống bụi tre lớn đầu làng giờ chỉ còn nhô lên mặt nước vẻn vẹn một ngọn trơ trọi.
Những cây cơi cổ thụ bên con suối cao tới trên chục mét, hằng ngày bọn trẻ chăn trâu vẫn thường tụ tập chơi đùa dưới gốc, giờ cũng chẳng còn nhìn thấy một chiếc lá ngoi lên mặt nước...
Cụ ngồi bệt xuống đám cỏ dưới chân, mắt nhìn xuống “cái hồ” như chỉ có ở trong ác mộng. Có lẽ, cụ cũng không nghĩ cuối đời lại chứng kiến cảnh màn trời chiếu đất bởi thiên tai, trong một đêm hàng chục ngôi nhà chìm nghỉm dưới hồ nước xanh ngắt. Cụ bảo: Ở Kim Vân, hầu như năm nào khu vùng trũng trung tâm thôn cũng ngập, có năm thì dâng đến đập tràn, có năm ngập vào nhà những hộ ở thấp. Con suối thôn Kim Vân được chảy xuống một cái miệng hang nên được gọi là hang Tốc Lù (theo tiếng Tày: Tốc nghĩa là rơi, Lù là hang). Hang Tốc Lù cách thôn Kim Vân hơn 1 km và chảy xuống xã Lương Thượng (cũ). Khu vực Tốc Lù chủ yếu là bãi cát, sỏi hầu như không trồng, cấy được cây trồng gì.
Cái nắng vùng cao sau mưa vào những ngày cuối tháng 10 chẳng làm ấm được không khí lạnh lẽo và mất mát bao trùm trong cảnh trắng tay sau lũ ở thôn Kim Vân. Bão số 10 và 11 vừa qua đã biến Kim Vân thành một hồ nước khổng lồ. Mặt nước xanh ngăn ngắt nuốt chửng những thửa ruộng bậc thang xanh mướt.
Khu vực này trước đây có thời điểm rất đông người từ khắp nơi đổ về khai thác vàng sa khoáng, khai thác thủ công và cả dùng máy móc. Có lẽ do lâu ngày lượng cát, sỏi, rác bồi lấp, cửa hang Tốc Lù bị thu hẹp, dẫn đến nước tiêu không kịp, dâng cao thành hồ như bây giờ. Chòng chành trên chiếc xuồng nhỏ mới sắm, anh Đinh Duy Hợp, trở thành “người lái đò” bất đắc dĩ cho gia đình để đi lại và đưa đón bà con kể từ ngày thôn ngập lụt thành hồ. Để có xuồng, anh phải vay mượn 1,7 triệu đồng để đặt mua. Cuộc sống đã khó giờ còn khó khăn hơn. Nhiều hộ dùng tạm mấy cây tre lắp thành bè mảng để đi lại trong tình trạng mất an toàn khi mà phía dưới còn nhiều ngôi nhà ngập nước.
Nhìn về phía hồ nước, chị Lộc Thị Tẩm bùi ngùi tiếc nuối, khi cơn bão số 10 xảy ra, gia đình đang xây dở ngôi nhà mái Thái, bị ngập hơn 1 m, cuốn trôi 5 tấn xi-măng, nhiều vật liệu, đồ đạc. Gia đình phải di tản đến nhà hàng xóm có nhà trên cao để trú tạm. Nước chưa kịp rút, lại tiếp tục ảnh hưởng hoàn lưu bão số 11, ngôi nhà đang xây dở ngập chìm hoàn toàn trong biển nước, đến nay chưa thấy đâu.
Còn vợ chồng chị Đinh Thị Oanh, chắt chiu làm được căn nhà cấp bốn, giờ đây toàn bộ tài sản bị nước nhấn chìm. Hơn nửa tháng qua, ngày ngày chồng phải chèo thuyền đưa vợ ra điểm tập trung chờ nhận hàng cứu trợ đồ ăn cho cả gia đình. Vật vạ ngồi chờ đến chiều tối, chồng lại chèo thuyền qua đón về lán tạm bên bờ nước. Bất lực nhìn cơ nghiệp dưới dòng nước, chị lẩm bẩm: Giờ cái máy cắt cỏ, thái chuối nuôi con lợn cũng không còn. Nước mênh mông hàng chục mét này biết đến bao giờ mới rút để gây dựng lại được cuộc sống ổn định.
Theo Bí thư Chi bộ thôn Kim Vân Đinh Duy Hướng, vị trí sâu nhất của mực nước có điểm sâu tới 15 m, nhiều nhà sàn từ nóc nhà lên 3-4 m mới chạm mặt nước. Cái hồ nước “bất đắc dĩ” này mênh mông, xanh ngắt như hồ Ba Bể thứ hai. Cánh đồng hơn 13 ha duy nhất cung cấp nguồn lương thực của thôn không còn dấu tích. Toàn thôn Kim Vân có 112 hộ dân, trong đó có 36 hộ bị ngập, 6 nhà bị sạt lở đất, trong số này có 13 hộ nghèo, 3 hộ cận nghèo. Đến ngày 23/10, vẫn còn 25 ngôi nhà ngập trong biển nước. Người đến cứu trợ chạnh lòng với những câu hỏi ngây ngô của những đứa trẻ vẫn còn ngơ ngác không hiểu chuyện gì. Đứa hỏi nhà mình đâu rồi mẹ, đứa khóc đòi về nhà tìm đồ chơi của con...
Tia sáng để “rốn lũ” hồi sinh
Sau hơn nửa tháng kể từ ngày xảy ra cơn bão số 10 và 11, ở nhiều nơi nước đã rút, nhưng Kim Vân khung cảnh mất nhà vẫn hiện hữu, hơn 20 ngôi nhà vẫn chưa nhìn thấy nóc. Hàng trăm con người tá túc trong những lều tạm, nhà bạt trên sườn núi. Lương thực, thực phẩm, nước uống do chính quyền địa phương và các đoàn thiện nguyện phải tiếp tế.
Ôm đứa cháu mới hơn 10 tháng tuổi trong cái lán dựng vội, lụp xụp, bà Hứa Thị Bắc chia sẻ, bà sinh ra, lớn lên ở Kim Vân năm nay đã 65 năm. Kim Vân năm nào cũng ngập, nhưng chỉ chỗ thấp nhưng dâng cao như năm nay thì chưa từng thấy. Bởi vậy mà hộ nào cũng chỉ chuyển đồ lên trên tầng hai, ai ngờ nước còn ngập vượt khỏi nóc nhà cả vài mét.
Hoàng hôn buông xuống, trong những chiếc lán tạm bợ mới dựng, bữa cơm của người dân có được từ cứu trợ đã ấm áp hơn. Giữa sự hoang tàn, những hành động đẹp của tình người đã, đang bừng lên như một tia lửa sưởi ấm.
Bà Nông Thị Diệp, Chủ tịch UBND xã Văn Lang cho biết, xã đã kêu gọi hỗ trợ khắc phục hậu quả, ổn định đời sống bà con, nhất là những điểm thiệt hại nặng như thôn Kim Vân; đề xuất, kiến nghị tỉnh sớm xây dựng khu tái định cư cho các hộ dân bị ngập lụt, sạt lở thường xuyên... Đây là nhiệm vụ cấp bách để người dân không phải lầm lũi đi qua những ngày hậu lũ, dẫn đến bi kịch “sống chung với ngập” và “nghèo lại hoàn nghèo”.
Anh Vũ Hồ Ninh, Giám đốc Bee Logistics khu vực miền bắc, chia sẻ, sau cơn bão số 10 và 11, đoàn đi thực hiện tình nguyện rất nhiều nơi khó khăn, nhưng chưa có điểm nào ngập chìm hàng chục ngôi nhà dưới hồ nước trong xanh như ở Kim Vân. Chắc hẳn bà con rất bất ngờ, hoảng loạn, tay còn run run khi chúng tôi trao những phần quà cứu trợ. Thương lắm, lần này đoàn mang đến thôn tổng số tiền mặt và hàng hóa nhu yếu phẩm trị giá 200 triệu đồng, mong bà con vượt qua khó khăn, ổn định lại cuộc sống.
Bà Tạ Thị Lan Anh, Phó Chủ tịch UBND phường Đức Xuân, Thái Nguyên cho biết: Phường đã đưa đến tận tay người dân xã Văn Lang, trong đó có thôn Kim Vân hơn 2 tấn hàng hóa, gồm nước uống, mì tôm, sữa... và các nhu yếu phẩm khác.
Những chuyến hàng cứu trợ của các đoàn từ thiện, những gói mì tôm, những tấm chăn ấm được trao tận tay. Các chiến sĩ bộ đội lăn lộn giúp dân dựng nhanh chóng những căn lều dã chiến. Hàng xóm chia nhau từng hạt gạo, hạt muối, cưu mang những gia đình mất nhà. “Mất nhà rồi, nhưng còn người là còn may. Còn sức khỏe, còn tình thương thì sẽ làm lại được thôi”, bà Mã Thị Slâng gắng nở nụ cười lạc quan khi nhận món quà cứu trợ cùng những lời động viên của các nhà hảo tâm.
Người dân cần rất nhiều thời gian, nguồn lực và sự hỗ trợ bền vững từ cộng đồng. Họ cần một “bàn đạp” vững chắc hơn sự cứu trợ tạm thời: Những chương trình hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi; vốn vay ưu đãi để khôi phục sản xuất; và quan trọng nhất là những ngôi nhà kiên cố, an toàn hơn để chống chọi với thiên tai trong tương lai. Theo dự báo, nếu thời tiết thuận lợi thì phải chừng một tháng nữa nước mới rút hết khỏi Kim Vân. Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên Trịnh Xuân Trường đã chỉ đạo cấp ủy, chính quyền địa phương khẩn trương thống nhất phương án di dời đến nơi ở mới an toàn lâu dài. Đó là tin vui nhất với người dân Kim Vân lúc này, thậm chí, những câu chuyện tếu táo sau tin này khi tạm trú trong nhà bạt có người còn đùa rằng: Có chỗ ở mới thì sang năm còn ngập bà con làm ao nuôi cá càng tốt chứ sao!
