“Ông ấy là HLV xuất sắc nhất hành tinh này”, Pep Guardiola đã tuyên bố như thế về Marcelo Bielsa hồi 2012. Ở thời điểm đó, Pep ở đỉnh cao của danh vọng, và một khi Pep đã ngợi khen, điều đó đồng nghĩa với một khẳng định giá trị cho Bielsa. Cả thế giới bóng đá đã giật mình nhìn lại Bielsa và phải quên ngay việc ông không có nhiều danh hiệu lớn. Họ hiểu rằng ông chưa làm việc ở một đội bóng lớn châu Âu nào nên điều kiện tranh đoạt danh hiệu chưa có. Nhưng nhìn vào những gì ông mang lại cho Athletic Bilbao khi ấy, hay Marseille sau này, không ai dám phủ nhận sự vĩ đại của Bielsa. Hai đội bóng chỉ toàn cầu thủ hạng khá và cầu thủ trẻ ấy đã biến thành hai CLB sát thủ dưới bàn tay phù thủy của gã triết gia điên rồ Bielsa.
Brian Clough: Nhà truyền giáo vĩ đại
Với khả năng diễn thuyết giỏi, biết cách tạo động lực cho học trò một cách kiệt xuất mà nhiều thế hệ HLV sau này đều học hỏi theo cách làm, cách nói của Brian Clough, điển hình như Ferguson hay Mourinho. Chính ông, năm 1974, từng nói các cầu thủ của Leeds rằng “hãy quẳng đám huân chương vào sọt rác đi nếu tiếp tục chơi bóng với thái độ như thế” và dù bị sa thải khỏi Leeds sau 44 ngày cầm quân, sau này ông vẫn được các cầu thủ cũ nhắc đến như một nguồn động lực lớn lao.
Valeriy Lobanovskyi: Nhà thống kê cừ khôi
Lobanovskyi chính là tổng công trình sư vĩ đại nhất của nền bóng đá Soviet lừng danh. Và ông cũng là nhà thể thao Soviet duy nhất mà một loạt thế hệ HLV tài năng của nước Ý như Sacchi, Lippi, Capello tôn lên làm thầy. Họ học theo triết lý của ông và dựa vào triết lý đó để thống trị Serie A lẫn châu Âu. Ở thời của ông, khi chưa có băng video, việc thống kê số liệu của một cầu thủ là cực khó. Vậy mà ông xây dựng lên một hệ thống thống kê chính xác và chính phương pháp khoa học ấy đã là nền tảng cho nhiều thế hệ HLV về sau ứng dụng, phát triển một cách hữu hiệu. Nhiều người đánh giá rằng, nếu Lobanovskyi không sinh ra ở Ukraine và làm việc ở một nền bóng đá châu Âu hiện đại, ông sẽ là HLV giàu thành tích nhất, tạo tầm ảnh hưởng bao trùm toàn cầu.
Jimmy Hogan: Ảo thuật gia đầu tiên
Ferenc Puskas và thế hệ tuyển Hungary thập niên 50 thế kỷ trước để lại quá nhiều dấu ấn đẹp mắt, đặc biệt là những cách tân về chiến thuật bóng đá. Và chủ tịch LĐBĐ Hungary thời ấy đã trả lời báo chí vào năm 1953 rằng “Jimmy Hogan đã dạy chúng tôi tất cả”. Lúc đó, Hogan đã giải nghệ được 15 năm rồi. Điều đó cho thấy triết lý của Hogan có giá trị đặc biệt thế nào. Chính ông đã khởi phát ra thứ bóng đá “chuyền bóng và di chuyển” để rồi sau này các HLV khác hoàn thiện thành các biến thể nghệ thuật khác nhau. Sau này, khi Hogan qua đời, LĐBĐ Đức còn gửi tới con trai ông lời tri ân rằng “Ông ấy là cha đẻ của bóng đá Đức hiện đại”.
Miguel Munoz và Helenio Herrera: Người tặng hoa và kẻ sản xuất ổ khóa
Miguel Munoz vô địch cúp C1 ba lần với Real Madrid trên cương vị cầu thủ và sau đó lại dẫn dắt Real Madrid giành hai cúp châu Âu khác nữa ở cương vị HLV. Lý thuyết của ông đơn giản nhưng vô cùng khó thực hiện. Đó là sự thấu hiểu, thân thiện để cầu thủ chiến đấu hết sức vì mình. Bởi thế, người ta gọi ông là người đàn ông với bó hoa sau lưng.
Trong khi đó, Herrera lại là cha đẻ của phòng ngự với triết lý Catenaccio lừng danh, thứ sau này được áp dụng xuất sắc bởi những người Ý. Chính nhờ Catenaccio của Herrera mà Ý lên ngôi vô địch năm 1982 và định danh mình trên bản đồ thế giới với một thứ đặc sản: cái ổ khóa Catenaccio.
Bill Shankly: Sư phụ những trò cân não
Chúng ta quá quen với những tranh cãi giữa các HLV lớn trước những trận đấu. Và Bill Shankly chính là cha đẻ của những trò cân não khiến đối thủ mất tập trung, tốn năng lượng ấy. Câu chuyện xuất sắc nhất của ông là khi ông huấn luyện Liverpool vào năm 1967. Trước trận gặp Man United, ông gặp Bobby Charlton, cầu thủ xuất sắc nhất của Man United khi đó, tại sân Anfield. Ông đã nói “Bobby, con trai, thật vui khi gặp lại cậu. Nhưng mà này, thề có Chúa, nếu có ai đó trông như đang có bệnh, thì chính là cậu đấy Bobby à”. Bobby Charlton lập tức hỏi lại “Tôi bệnh ư?”. “Đúng, tôi mà là cậu tôi sẽ đi bác sĩ khám ngay”.
Và vài chục phút sau, HLV Matt Busby của Man United tuyên bố một tin mới “Bobby Charlton bị bệnh và sẽ không cùng Man United ra sân gặp Liverpool”. Chừng đó, đủ để chúng ta hiểu tại sao Shankly được coi là sư phụ của những quái chiêu cân não.
Herbert Chapman: Người Manager đầu tiên
Chapman khai phá ra khái niệm Manager, tức người HLV làm tất cả mọi việc chứ không chỉ huấn luyện và đưa ra chiến thuật. Đó là hình mẫu cho bóng đá Anh hiện đại với những người như Ferguson, Wenger..., những ông chủ thật sự trong cả công tác quản trị chứ không chỉ là chuyện đua tranh trên sân cỏ như thế nào.
Rinus Michels: Tổng lực và tiqui-taca từ đây mà ra
Bóng đá tổng lực của Hà Lan năm 1974-1978 hớp hồn người hâm mộ một cách đầy mãnh lực. Và cha đẻ của nó, Rinus Michels, cũng chính là sư tổ của những người như Johan Cruyff, Pep Guardiola, Luis Enrique về sau. Học trò xuất sắc của ông, Cruyff, đã cải biến tổng lực thành tiqui-taca ở Barca để rồi Pep Guardiola nâng nó lên một tầm cao mới, gần như là thống trị tuyệt đối. Đó là triết lý của di chuyển, của tạo áp lực, của kỷ luật đội hình và ép đối phương phải phạm sai lầm.
