Mâm cơm lạnh chiều 30 Tết
Chiều 18-2 vừa qua, đúng 30 Tết, một vụ TNGT đặc biệt nghiêm trọng xảy ra trên đường tỉnh 376 qua địa bàn thôn Thượng Bùi, xã Trung Hòa (Yên Mỹ - Hưng Yên). Xe ô-tô bảy chỗ Fortuner của Tòa án Quân sự Trung ương (Thuộc Tổng cục Chính trị - Bộ Quốc phòng) va chạm với xe mô-tô nhãn hiệu Win đi ngược chiều. Trên xe máy chở thêm bốn người trong một gia đình gồm anh Nguyễn Văn Sơn sinh năm 1983 (ở thôn 1, xã Giới Phiên, thành phố Yên Bái); vợ anh Sơn là chị Vương Thị Ngát sinh năm 1986 cùng hai con là cháu Nguyễn Văn Huy tám tuổi và cháu Nguyễn Thị Nga năm tuổi. Cú va chạm quá mạnh khiến hai cháu Huy và Nga chết tại chỗ, lái xe mô-tô Bùi Quý Thái và chị Ngát chết tại Bệnh viện Đa khoa Phố Nối, anh Sơn cũng tử vong sau đó tại Bệnh viện Việt Đức. Cán bộ Ủy ban ATGT quốc gia trực tiếp xuống hiện trường kể rằng, anh Thái làm nghề xe ôm, anh Sơn đã thuê anh Thái chở cả gia đình trên chuyến xe định mệnh đó. Những hình ảnh của vụ tai nạn; trong đó, bé Huy và Nga nhỏ xíu, bất động khiến nhiều người không cầm được nước mắt.
Cách đây hai năm, cũng vào những ngày cuối cùng trong năm, có đôi bạn trẻ từ vùng công nghiệp của tỉnh Bình Dương về huyện Thanh Chương (Nghệ An). Người con gái sau ba năm làm công nhân xa xứ mới gom góp đủ tiền về quê. Lần này, cô đưa theo bạn trai về ra mắt gia đình và xin họ tộc định ngày cưới hỏi. Về đến TP Vinh (Nghệ An), hai bạn mượn chiếc xe máy của họ hàng về quê. Khi chỉ còn cách nhà 20 km, hai người va quệt với một chiếc ô-tô. Người con gái chết ngay tại chỗ, bạn trai cô thương nặng. Gia đình cô đến hiện trường khóc nghẹn.
Những vụ TNGT dịp Tết như thế luôn mang đến sự thảng thốt, bùi ngùi. Không thảng thốt, đau đáu sao được khi người con đi làm xa, chết trên đường về quê mẹ; mâm cơm chiều 30 không ai còn đụng đũa; chiếc áo cô dâu không kịp mặc lúc xuân về. Mùa của sự sum vầy trở nên chia cắt; yêu đương hóa thành bẽ bàng; bao kế hoạch, dự định dở dang...
Nỗi đau từ chén rượu vui
Trong chín ngày Tết Ất Mùi, từ 15-2 đến 23-2 (tức 27 tháng Chạp đến mùng 5 Tết), cả nước xảy ra 536 vụ TNGT trong đó 509 người bị thương, 317 người chết. Tết Nguyên đán vừa qua không xảy ra TNGT đặc biệt nghiêm trọng đối với xe khách như mọi năm, nhưng tai nạn xe máy lại gia tăng. Thống kê của CSGT cho thấy, người điều khiển đi sai phần đường, vi phạm tốc độ, nồng độ cồn là ba hành vi trực tiếp dẫn đến TNGT. Thông tin từ cơ quan y tế cho thấy, thương vong trong các vụ TNGT do không đội mũ bảo hiểm (MBH) tăng cao. Chẳng hạn, Bệnh viện Việt Đức (Hà Nội) thống kê tại một thời điểm trong dịp Tết cho thấy, trong 165 người có 49 người không đội MBH (chiếm gần 30%).
TS Khuất Việt Hùng, Phó Chủ tịch chuyên trách Ủy ban ATGT quốc gia cho biết, việc gia tăng các hành vi đi sai phần đường, chạy quá tốc độ hay không đội MBH phần nào phản ánh mức độ tỉnh táo của người điều khiển. Hay nói cách khác, sự lạm dụng chất kích thích như rượu bia tăng cao trong dịp Tết vừa qua. Cũng theo ông Hùng, sự khác biệt với tình hình TNGT trong dịp Tết vừa qua với các ngày trong năm là tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh số người chết vì tai nạn giao thông giảm nhưng các khu vực tỉnh lẻ, nông thôn như Hưng Yên, Đác Lắc, Tiền Giang, Bến Tre, Vĩnh Long... lại tăng cao. “Ngày thường, nông thôn chủ yếu là người già, trẻ nhỏ. Tết đến, thanh niên đi học, đi làm xa về, uống rượu rồi tham gia giao thông khiến tình hình trở nên hết sức phức tạp” - ông Hùng nhận định.
Ngoài nguyên nhân do sử dụng rượu bia rồi điều khiển phương tiện, Ủy ban ATGT quốc gia nhận định, hạ tầng dù đã được cải thiện nhưng cũng là nguyên nhân quan trọng. Trong đó, việc xe máy đi cùng làn đường với ô-tô; biển báo, gờ giảm tốc và chiếu sáng còn hạn chế trên nhiều tuyến đường nông thôn (đã được nâng cấp, có thể chạy tốc độ cao) là những nguyên nhân chính. Ngoài ra, trong dịp Tết, dịch vụ vận tải công cộng như xe buýt, xe khách, ta-xi thiếu cho nên người dân chỉ còn cách đi xe máy cũng là một nguyên nhân.
Cần áp dụng công nghệ thông tin để phạt nguội
Vài năm lại đây, nhận thức và hành động của các cơ quan chức năng đối với thảm họa TNGT đã được nâng cao. Tết Nguyên đán 2015 cũng là năm Ủy ban ATGT Quốc gia triển khai sớm, bài bản và quyết liệt các kế hoạch phòng ngừa. Trong đó, Ủy ban yêu cầu các đơn vị CSGT luôn ứng trực 100% quân số. Việc không xảy ra tai nạn thảm khốc với xe khách trước và sau Tết là một thành công trong công tác này.
Tuy nhiên, có một số địa phương, vào một số thời điểm, nhất là các ngày từ 30 đến mùng 2, mùng 3 Tết, lực lượng CSGT thưa thớt, thậm chí là không đứng chốt hay đi tuần tra. Do lực lượng CSGT không ứng trực những ngày trong Tết cho nên tình trạng người dân vi phạm quy định, nhất là tình trạng không đội mũ bảo hiểm xảy ra phổ biến dịp Tết. Sự vắng bóng của lực lượng CSGT phần nào thể hiện qua con số: Ngày 27 Tết, số tiền xử phạt toàn quốc hơn sáu tỷ đồng; nhưng ngày mùng 2, 3 chỉ là 800 triệu đồng. Ngoài ra, một số điện thoại di động đường dây nóng của Ủy ban ATGT có lúc không hoạt động vào đêm khuya do không cắt cử đủ người giữ máy. Chúng tôi cũng đã thử nghiệm gọi vào số đường dây nóng của Cục CSGT vài lần nhưng không ai bắt máy. Hơn nữa, số đường dây nóng của cơ quan quan trọng này lại là máy bàn; không có cách nào để lại tin nhắn; không biết ai bỏ trực đường dây.
Ủy ban ATGT quốc gia cho rằng, dịp Tết vừa qua cho thấy một bài học quan trọng về bố trí lực lượng trong dịp Tết. Ngày thường, CSGT, thanh tra giao thông (TTGT) tập trung ở đô thị. Vào dịp Tết, căng thẳng về trật tự ATGT tại đô thị giảm nhiệt, chuyển hướng về nông thôn. Trước tình hình đó, cần phải dịch chuyển lực lượng bởi vì ở nông thôn, lực lượng tuần tra kiểm soát ở nông thôn mỏng; trình độ chuyên môn nghiệp vụ của họ còn hạn chế và còn nể nang, không xử lý được người cùng quê, họ hàng.
Ông Khuất Việt Hùng cho rằng, việc nương nhẹ xử lý vi phạm ngày Tết là vấn đề tâm lý, văn hóa, cần thay đổi. Cách tốt nhất để khắc phục là ứng dụng công nghệ thông tin để phạt nguội. Đây là giải pháp trọng tâm mà cơ quan chức năng sẽ sớm áp dụng. Trước mắt, Ủy ban ATGT quốc gia đang tập trung triển khai các giải pháp để chấn chỉnh trong những ngày lễ hội tới đây. Trong đó, quan trọng nhất vẫn là tăng cường tuần tra kiểm soát, xử lý vi phạm và bổ sung dịch vụ vận tải công cộng đến khu vực nông thôn và nơi có lễ hội để người dân giảm tối đa phải sử dụng xe máy.
Về lâu dài vẫn phải tăng cường tuyên truyền vận động. Dịp Tết, các cơ quan truyền thông thường muốn đưa nhiều thông tin vui vẻ, nhẹ nhàng; không đề cập nhiều đến các vấn đề ATGT hay các vụ TNGT. Đây cũng là điều cần khắc phục; đặc biệt truyền thông cơ sở. Ngoài ra, việc kinh phí xử phạt hiện nay chỉ để lại 30% cho địa phương, 70% chuyển về trung ương khiến cho việc hỗ trợ cho lực lượng làm nhiệm vụ dịp Tết ở cơ sở gặp khó khăn.
Người điều khiển đi sai phần đường, vi phạm tốc độ, nồng độ cồn là ba hành vi trực tiếp dẫn đến TNGT.
Theo Văn phòng Bộ Công an, trong tháng 2-2015 (trước và sau Tết), toàn quốc xảy ra 1.935 vụ TNGT, làm chết 786 người, làm bị thương 1.715 người. So với tháng 1-2015, giảm được 234 vụ.
Tình hình TNGT hiện đang có dấu hiệu lắng xuống sau Tết. Tuy nhiên, tai nạn đường sắt có dấu hiệu gia tăng; nghiêm trọng nhất là vụ tai nạn giữa tàu SE5 với xe tải tại Quảng Trị vào tối 10-3 làm lái tàu bị chết, ba người bị thương, xe tải gãy đôi, đầu tàu và một số toa tàu hỏng nặng.
