Nghệ thuật “giàu có” thêm nhờ ngôn ngữ công nghệ

Phóng viên (PV): Nhiều người lo ngại cảm xúc con người sẽ dần bị thay thế. Triển lãm này có phải cách để nghệ sĩ khẳng định công nghệ chỉ thật sự có ý nghĩa khi mang đến cảm xúc, kết nối cho con người?

Nghệ sĩ Bách Vũ: Tôi nghĩ con người luôn đi tìm ý nghĩa cho sự tồn tại của mình. Chính vì thế mới có tôn giáo, triết học, nghệ thuật hay khoa học để hiểu bản thân, hiểu thế giới, cảm thấy mình đang kết nối với điều gì đó lớn hơn chứ không lạc lõng giữa một vũ trụ vô tri. Công nghệ cũng không nằm ngoài điều đó. Suy cho cùng, đó vẫn chỉ là công cụ do con người tạo ra để phục vụ cho những nhu cầu vật chất và tinh thần của chính mình. Bởi vậy, vấn đề không nằm ở bản thân công nghệ, mà nằm ở cách chúng ta lựa chọn sử dụng nó.

Những công nghệ mới, đặc biệt là siêu trí tuệ, đang mở ra rất nhiều khả năng tích cực: Giúp con người tiếp cận tri thức nhanh hơn, hỗ trợ giải quyết các vấn đề lớn như biến đổi khí hậu hay bệnh tật. Nhưng đồng thời, cũng có thể khiến con người bị cô lập hơn, bị thao túng bởi thuật toán, hoặc dần đánh mất kết nối với thực tại và với nhau.

Với tôi, công nghệ chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó giúp con người trở nên nhân văn hơn. Tôi hy vọng chúng ta có thể sử dụng nó để hiểu nhau sâu sắc hơn, cảm nhận nhiều hơn và kết nối với nhau cũng như với thế giới chung quanh nhiều hơn, thay vì ngày càng lạc sâu vào những hệ thống mà chính mình tạo ra.

PV: Lựa chọn nghệ thuật thị giác đa giác quan thay vì một triển lãm hội họa truyền thống có phải là cách anh muốn kéo công chúng trẻ đến gần nghệ thuật hơn?

Nghệ sĩ Vũ Hoàng Bách: Chính xác là như vậy. Trong dự án này, chất liệu và phương tiện thể hiện được quyết định dựa trên mong muốn của chúng tôi trong việc muốn khán giả trẻ dễ tiếp cận, dễ tương tác và đối thoại với tác phẩm.

PV: Anh có nghĩ nghệ thuật ngày nay đang dịch chuyển từ việc trình bày tác phẩm sang tạo ra trải nghiệm sống?

Nghệ sĩ Bách Vũ: Trải nghiệm luôn là một phần không thể tách rời của nghệ thuật, nó là một cuộc gặp gỡ giữa tâm trí với hình ảnh, vật thể hoặc không gian được tạo ra bởi người nghệ sĩ, từ đó khơi mở ra những cảm xúc, ký ức hoặc suy tưởng. Từ trước đến nay điều này luôn không thay đổi, chỉ có điều cách chúng ta trải nghiệm nghệ thuật đang thay đổi theo thời đại.

Trước đây, trải nghiệm nghệ thuật thường tập trung vào việc quan sát một đối tượng như một bức tranh hay tác phẩm điêu khắc. Nhưng ngày nay, với sự phát triển của công nghệ, âm thanh, ánh sáng hay không gian tương tác, nghệ thuật có khả năng tác động trực tiếp hơn đến cơ thể và các giác quan của người xem. Tôi nghĩ khán giả hiện đại cũng không còn chỉ muốn “xem” tác phẩm nữa, mà muốn được bước vào nó, cảm nhận nó, trở thành một phần của nó.

Tuy nhiên, với tôi, trải nghiệm nghệ thuật không nên chỉ dừng lại ở sự choáng ngợp giác quan. Hiện nay có rất nhiều sắp đặt đa phương tiện tạo ra hiệu ứng thị giác mạnh và tính giải trí cao, nhưng chưa chắc đã tạo ra được một rung động cảm xúc, một suy tưởng, hay một sự kết nối nào đó với phần nhân tính bên trong người xem.

Cuối cùng, công nghệ hay hình thức chỉ là phương tiện. Điều khiến một thứ trở thành nghệ thuật vẫn luôn là ý nghĩa mà nó chứa đựng và khả năng chạm tới con người.

PV: Nếu liên hệ triển lãm này với thông điệp dành cho thế hệ trẻ, anh chia sẻ điều gì?

Nghệ sĩ Bách Vũ: Chúng ta đang ở một thời điểm vô cùng nhạy cảm và quan trọng, khi những lựa chọn của con người trong vài thập kỷ tới sẽ định hình điều gì còn có thể tồn tại trong tương lai. Chúng ta hoàn toàn có khả năng và trách nhiệm làm chủ vận mệnh, tuy nhiên đôi lúc ta lại phó mặc những “việc khó” cho một ai đó khác, một tổ chức khác hay một quốc gia khác. Nếu như ánh sáng là biểu tượng của tri thức, thì tri thức sẽ trở nên vô nghĩa nếu như nó không dẫn đến hành động và thay đổi tích cực cho con người và xã hội. Tôi nghĩ vấn đề của thời đại hôm nay không phải là thiếu thông tin, mà là có quá nhiều thông tin, quá nhiều nhiễu loạn, khiến con người dần mất đi khả năng phân biệt điều gì là thật và điều gì thật sự có giá trị. Thực tại mà chúng ta đang sống có lẽ chưa bao giờ phức tạp và phân mảnh như vậy. Vì thế, tôi hy vọng thế hệ trẻ có thể giữ được sự tỉnh táo để chọn lọc những nguồn thông tin đáng tin cậy, những nhận thức sáng suốt và những giá trị tích cực, từ đó đưa ra những lựa chọn đúng đắn và tạo ra những thay đổi tích cực cho tương lai.

PV: Trân trọng cảm ơn anh!