Ngành điện lỗ vì giá than tăng giá
Mức lỗ của ngành điện dự kiến lên tới 64.805 tỷ đồng trong năm 2022 theo kế hoạch vận hành hệ thống điện đã được Bộ Công thương phê duyệt từ đầu năm, tuy nhiên, nhờ thực hiện nhiều giải pháp tiết giảm chi phí, mức lỗ giảm còn 31.360 tỷ đồng. Nguyên nhân chủ yếu là giá than nhập khẩu tăng cao.
Thực tế, chia sẻ với PV Thời Nay, ông Nguyễn Văn Long, Phó Giám đốc Công ty Nhiệt điện Duyên Hải cho biết, từ đầu năm 2021 đến nay, giá than liên tục tăng. Tháng 3/2021, giá than là 94 USD/tấn, nhưng đến tháng 9/2022 đã tăng lên 434 USD/tấn.
Giá than cao ảnh hưởng đến vận hành sản xuất điện. Các nhà máy nhiệt điện (NMNĐ) của Duyên Hải hoạt động theo cơ chế thị trường điện, tức là huy động lần lượt từ mức giá thấp đến cao. Trong khi đó, các nhà máy Duyên Hải 3 (công suất 1.245MW) và Duyên Hải 3 mở rộng (688MW) dùng than nhập khẩu, giá thành lên đến 3.300 đồng/kWh, nên khó cạnh tranh trên thị trường điện.
Đây cũng là lý do hai nhà máy trên dừng vận hành từ tháng 7 năm nay. Và chỉ còn Nhà máy Duyên Hải 1 sản xuất điện sử dụng than trong nước. Ông Long cho biết, đây là lần đầu tiên, Duyên Hải rơi vào tình trạng khó khăn như vậy kể từ thời điểm vận hành thương mại (năm 2016). Theo ông, hai nhà máy không hoạt động, không có doanh thu nhưng vẫn phải thanh toán chi phí lãi vay, chưa kể mỗi lần (khoảng 1-2 tháng) vận hành bảo trì máy móc phải tốn hơn tám tỷ đồng tiền dầu và khoản chi phí lớn để bơm hóa chất chống ăn mòn vào hệ thống…
Khi giá than nhập khẩu tăng, thì EVN phải mua điện từ các nhà máy sử dụng than nhập khẩu ở mức giá lên tới khoảng 3.000-4.000 đồng/kWh, cao gấp hơn 3-4 lần so với thời kỳ giá than quốc tế không gặp biến động trước đây. Tập đoàn này mua điện từ các nhà máy nhiệt điện sử dụng than trong nước với mức giá khoảng 1.800-2.000 đồng/kWh.
Như vậy, với giá thành ở khâu phát điện chiếm tỷ trọng rất lớn 82,45% trong giá thành điện thương phẩm, việc mua điện từ các nhà máy sử dụng than nhập khẩu ở mức giá cao hơn đã gây áp lực lên chi phí đầu vào cho EVN, khi lần điều chỉnh giá gần nhất diễn ra từ tháng 3/2019 và giữ nguyên cho đến nay. Tổng Giám đốc EVN cho hay, với giá bán lẻ điện bình quân hiện hành ngưỡng 1.864,44 đồng/kWh, hiện tập đoàn này lỗ 180 đồng/kWh.
Kiến nghị “yếu tố đầu vào tăng thì giá điện tăng và ngược lại”
Dự kiến năm 2023 tiếp tục còn nhiều khó khăn khi các chi phí đầu vào khó dự báo, lãnh đạo EVN kiến nghị áp dụng cơ chế thị trường cho giá điện, tức khi các yếu tố đầu vào tăng thì giá điện tăng và ngược lại một cách kịp thời theo một cơ chế tự động, tương tự như cơ chế điều chỉnh giá xăng, dầu.
Đồng tình với kiến nghị này, chuyên gia Nguyễn Tiến Thỏa, Chủ tịch Hội thẩm định giá Việt Nam, nguyên Cục trưởng Quản lý giá (Bộ Tài chính) phân tích, tuy rằng xăng, dầu và điện là hai loại hàng hóa khác nhau và có cơ sở hình thành giá trị, giá cả khác nhau, nhưng có điểm chung là đều tuân thủ nguyên tắc định giá của Nhà nước quy định tại Điều 20 của Luật Giá là phải “Bảo đảm bù đắp chi phí sản xuất, kinh doanh thực tế, hợp lý, có lợi nhuận phù hợp với mặt bằng giá thị trường... và phải kịp thời điều chỉnh giá khi các yếu tố hình thành giá thay đổi”.
Đồng thời, theo quy định tại Quyết định số 24 của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế điều chỉnh mức giá bán lẻ điện bình quân thì giá điện đã được phép áp dụng phương thức điều hành giá tương tự cách điều hành giá xăng, dầu cả về chu kỳ điều chỉnh, tần suất điều chỉnh và mức độ điều chỉnh.
Ông Thỏa nhấn mạnh, trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, nền kinh tế Việt Nam nói chung, ngành điện nói riêng không thể đứng ngoài, đứng độc lập với xu thế đó. “Để sản xuất được điện, chúng ta phải nhập khẩu nhiên liệu đầu vào theo giá thị trường thế giới. Do đó, giá điện của nước ta không thể không phản ánh giá trị thị trường thế giới của những loại đầu vào này và những yếu tố cấu thành giá khác trong cơ cấu giá điện. Chính vì vậy, việc điều hành giá điện theo cơ chế giá thị trường phải được lựa chọn”, ông Thỏa nói.
Cần thay đổi ra sao?
Quyết định số 24 của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế điều chỉnh mức giá bán lẻ điện bình quân nêu rõ: Giá bán điện bình quân được lập hằng năm trên cơ sở chi phí mua điện từ các đơn vị phát điện; chi phí và lợi nhuận định mức của các khâu truyền tải điện, phân phối-bán lẻ điện, điều độ hệ thống điện và điều hành giao dịch thị trường điện lực, chi phí dịch vụ phụ trợ hệ thống điện, chi phí quản lý chung của EVN để bảo đảm khả năng vận hành, cung ứng điện và đáp ứng nhu cầu đầu tư theo kế hoạch do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền ban hành.
Với những quy định trên, Việt Nam cần làm gì để đưa giá điện về thị trường? Ông Thỏa cho rằng, hai khâu quan trọng nhất cần tính đến là phân phối và truyền tải. Hiện truyền tải điện thuộc độc quyền Nhà nước nên phải có những thay đổi về quản lý, về giá cả theo nguyên tắc thị trường. Đối với lĩnh vực phân phối cần phải tái cấu trúc lại theo hướng tách riêng hai chức năng trong các tổng công ty điện lực: Phân phối riêng và bán lẻ điện riêng.
“Đi liền với nó cần tách bạch, hạch toán riêng giữa hoạt động phân phối điện và hoạt động bán lẻ điện, chấm dứt việc hạch toán chung như vừa qua. Bảo đảm cho đơn vị truyền tải, phân phối điện thu hồi đủ chi phí đầu tư, phát triển mở rộng lưới truyền tải phân phối điện, vận hành, sửa chữa, bảo dưỡng và các chi phí hợp lý, hợp lệ khác theo quy định. Còn mức giá phân phối điện tới từng cấp điện áp sẽ do cơ quan điều tiết kiểm soát kết hợp với các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật để bảo đảm tất cả khách hàng sử dụng điện và các đơn vị bán lẻ điện đều có thể tiếp cận dịch vụ phân phối điện một cách công bằng, minh bạch và không phân biệt đối xử”, ông Thỏa góp ý.
Ông Thỏa cũng cho rằng, cần thúc đẩy thị trường bán lẻ điện cạnh tranh. Khi thị trường bán lẻ điện cạnh tranh được vận hành đương nhiên sẽ khắc phục được những khiếm khuyết của thị trường độc quyền. Bởi, nó sẽ đảm nhận vai trò cung cấp điện ổn định, liên tục, chất lượng. Bên cạnh đó, sẽ phản ánh đúng hơn các chi phí hợp lý, hợp lệ, vừa có tính cạnh tranh trong giá bán lẻ điện cho các nhóm khách hàng khác nhau; cũng như nâng cao hiệu quả hoạt động trong khâu bán lẻ. Ngoài ra, còn nâng cao tính cạnh tranh, bảo đảm sự công bằng, bình đẳng, minh bạch trong hoạt động giao dịch mua bán điện và trong công tác bán lẻ điện. Từ đó, thị trường này sẽ cho phép khách hàng sử dụng điện được phép lựa chọn, thay đổi đơn vị cung ứng điện đáp ứng nhu cầu của mình với chất lượng điện chất lượng cao, phục vụ tốt, giá cạnh tranh.
Thời gian điều chỉnh giá điện nên sáu tháng một lần theo đúng Quyết định 24/2017 là ý kiến từ GS Trần Đình Long, Phó Chủ tịch Hội Điện lực Việt Nam. Theo ông, đây là thời gian phù hợp nhất để đưa giá điện vận hành sát cơ chế thị trường, tức có tăng, có giảm theo thị trường. “Cơ quan quản lý có thể xem xét nên quy định chu kỳ bao nhiêu thì điều chỉnh và điều chỉnh với biên độ ra sao để hài hòa lợi ích của EVN và tránh cú sốc về giá cho người dân”, GS Trần Đình Long góp ý.
