Đây là trọng tâm được trao đổi tại tọa đàm “Báo chí và AI: Chìa khóa đồng hành trong kỷ nguyên mới”, do Ban Chuyên đề, Báo Nhân Dân phối hợp tổ chức ngày 29/12/2025. Tọa đàm có sự đồng hành của Tổng công ty Thương mại Sài Gòn - Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên (SATRA).
AI - có đáng lo ngại?
Từ góc độ thực tiễn, ông Bùi Công Duyến, Giám đốc sản phẩm Tòa soạn hội tụ ONECMS (Công ty cổ phần Công nghệ NEKO) cho biết, hai năm qua, ONECMS đã triển khai hệ thống tòa soạn hội tụ cho hệ thống báo in của Báo Nhân Dân, qua đó tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu AI không chỉ hỗ trợ tự động hóa quy trình biên tập, cá nhân hóa nội dung báo chí mà còn giúp phóng viên, biên tập viên phân tích, tổng hợp dữ liệu hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn của một chuyên gia công nghệ, ông Duyến cũng cảnh báo những thách thức không nhỏ khi công cụ này có thể tạo ra các thông tin bịa đặt với hình thức rất “hợp lý”, sản xuất video, âm thanh giả tinh vi, dễ gây nhầm lẫn cho công chúng. AI còn có nguy cơ phản ánh các định kiến tiềm ẩn trong dữ liệu huấn luyện, ảnh hưởng đến tính khách quan và minh bạch của thông tin. “Đáng lo ngại nhất là sự bùng phát của các website tin giả sử dụng công nghệ này. Hiện nhiều nền tảng và cơ quan báo chí đã chủ động khai thác AI theo chiều ngược lại, biến công nghệ thành công cụ phát hiện và kiểm chứng thông tin sai lệch. Thông qua khả năng nhận diện các mô hình ngôn ngữ bất thường, phát hiện nội dung giả mạo, deepfake bằng các thuật toán thị giác máy tính, AI giúp cơ quan báo chí sàng lọc thông tin hiệu quả hơn, qua đó củng cố độ tin cậy trước khi công bố tới công chúng”, ông Duyến chia sẻ.
Chia sẻ tại tọa đàm, nhà báo Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử cho rằng: Các sản phẩm của Ban Chuyên đề đòi hỏi chiều sâu phân tích và bản lĩnh khi tác nghiệp, vốn là những lĩnh vực AI khó có thể thay thế. Tuy nhiên, việc Ban chủ động tổ chức tọa đàm về trí tuệ nhân tạo cho thấy sự thức thời, tinh thần cầu thị và ý thức sẵn sàng thích ứng của những người làm báo trước làn sóng công nghệ mới.
Dẫn chứng cụ thể về một số tác phẩm - sản phẩm của Báo Nhân Dân, nhà báo Hoàng Nhật cho hay, Báo đã sử dụng hiệu quả AI trong hoạt động xuất bản như rà soát lỗi chính tả, gợi ý văn phong phù hợp với quy định của báo. “Nhờ AI, chúng tôi có khả năng phân tích dữ liệu tốt hơn, xây dựng được biểu đồ, đồ họa sinh động hơn, nhanh hơn. AI không thay thế con người, mà đóng vai trò như một “công cụ tăng tốc”, giúp Báo Nhân Dân từng bước chuyển từ cách làm báo truyền thống sang mô hình báo chí dữ liệu, hiện đại hóa quy trình vận hành và nâng cao trải nghiệm của độc giả trong môi trường số”, nhà báo Hoàng Nhật nói và chia sẻ thêm, tới đây, Báo Nhân Dân sẽ tiếp tục ứng dụng AI để tạo nên những tác phẩm ấn tượng.
Ở góc nhìn của người làm nghệ thuật, chia sẻ tại tọa đàm, họa sĩ Lê Anh Vân cho biết, trong đồ họa, việc sử dụng AI gặp nhiều thách thức. AI chỉ làm đúng theo cách phổ thông nhất, nhưng với họa sĩ, trong sáng tạo không chỉ là cái đúng mà còn cảm xúc, phong cách, bút pháp và đây là điều AI chưa làm được. Đồng quan điểm này, họa sĩ Đào Hải Phong cho hay, khi AI vẽ rất giống con người tức là con người vẫn điều khiển. “Con người có tình cảm, AI có giỏi đến mấy thì cũng chỉ bắt chước con người, nên đó là điều không lo ngại. Chúng ta không sợ AI nếu như chúng ta giỏi hơn AI”, họa sĩ Phong nói.
Khẳng định AI chỉ là máy trộn dữ liệu tạo ra một sản phẩm trung bình, nhà báo Trần Vũ Nguyên (Bung Trần) chia sẻ, sự ảo giác và thiếu xác thực của thông tin do AI cung cấp ngày càng lớn. Thậm chí, năm 2026, làn sóng chống lại việc sử dụng AI trong truyền thông và marketing trở nên khốc liệt hơn. “Tới đây, AI sẽ bị coi là đạo văn, không được chấp nhận. Công nghệ phải lấy con người làm trung tâm và thúc đẩy sự tương tác giữa con người với con người”, nhà báo Vũ Nguyên nhận định.
Cần chiến lược quốc gia về báo chí trong kỷ nguyên AI
Với tư cách là cán bộ quản lý Nhà nước chuyên ngành, bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó Cục trưởng Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) chia sẻ, trên thực tế, mức độ ứng dụng vẫn tập trung nhiều vào hỗ trợ sản xuất nội dung, chỉnh sửa, kiểm tra và dịch thuật, còn sử dụng AI một cách chiến lược ở quy mô toàn tổ chức vẫn hạn chế. “AI được sử dụng hữu hiệu về kỹ thuật - tốc độ, song hoàn toàn không phải khâu cốt lõi của nghề báo. Các tác vụ liên quan giá trị, đánh giá, đạo đức, trách nhiệm xã hội vẫn do con người nắm giữ. Như vậy, các cơ quan báo chí vẫn có sự kiểm soát khi sử dụng AI”, bà Thảo nhấn mạnh.
Theo bà Thảo “cơ quan quản lý Nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, khung pháp lý về báo chí để bổ sung quy định liên quan: Sản xuất nội dung báo chí có sự tham gia của AI; trách nhiệm pháp lý khi Al tạo ra thông tin sai lệch, vi phạm đạo đức, bản quyền; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan báo chí và cá nhân nhà báo, không "đổ lỗi cho thuật toán!”.
Bên cạnh đó, bà Thảo cho rằng, cần phải ban hành chiến lược quốc gia về báo chí trong kỷ nguyên AI như hỗ trợ hạ tầng công nghệ, nền tảng dùng chung và khuyến khích thí điểm các mô hình báo chí mới ứng dụng AI, nhưng có kiểm soát. Người làm báo không chỉ là trao thông tin mà phải trao niềm tin, truyền cảm hứng tích cực cho xã hội. Trước làn sóng AI, cơ quan quản lý nhà nước và báo chí không chỉ là “người kiểm soát” mà phải là người kiến tạo, dẫn dắt và bảo vệ giá trị cốt lõi của báo chí.
Với ý thức trách nhiệm luôn đổi mới phương thức làm báo, mở rộng không gian hợp tác, phát huy hiệu quả trí tuệ tập thể, nhà báo Phan Thanh Phong, Trưởng ban Chuyên đề khẳng định Ban Chuyên đề, Báo Nhân Dân tiếp tục khẳng định vai trò cơ quan báo chí chủ lực của Đảng, đặc biệt là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, bảo đảm hài hòa giữa đổi mới sáng tạo, giữ gìn bản sắc, đạo đức nghề nghiệp và vai trò của báo chí cách mạng.
Khẳng định sự kết hợp thú vị giữa AI và con người, Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Phan Văn Hùng cho biết, nếu ở kỷ nguyên báo chí truyền thống, quyền lực nhà báo nằm ở ngòi bút, tư duy tuyến tính thì trong kỷ nguyên số, quyền đó dịch chuyển sang làm chủ chuỗi giá trị dữ liệu. Tư duy kiến tạo được hiểu là sự dịch chuyển thụ động tiếp nhận sang chủ động tìm kiếm và thẩm định dữ liệu thô để tạo ra sản phẩm báo chí có hàm lượng tri thức cao mà AI chưa tự động hóa hoàn toàn và con người khó tổng hợp, đào xới trong thời gian ngắn. Đây là sự kết hợp thú vị cần làm sâu, làm rõ hơn nữa. Ban Tổ chức tọa đàm sẽ tổng hợp các ý kiến tư vấn để đề xuất Đảng, Nhà nước trong phát triển các chính sách khả thi nhằm thúc đẩy ứng dụng, quản lý hiệu quả AI trong hoạt động báo chí nói riêng và các hoạt động khác trong kinh tế số, dữ liệu số nói chung.
Trí tuệ nhân tạo AI đang bùng nổ, tạo nên những thay đổi sâu sắc trong cuộc sống và được dự báo sẽ còn thay đổi mạnh mẽ hơn nữa khi con người tiến tới ngưỡng siêu AI với những khả năng bất tận. Công nghiệp báo chí cũng không nằm ngoài xu hướng đó. Trong thời đại AI, để giữ vững những giá trị cốt lõi như tính thời sự, chính xác, minh bạch và trách nhiệm nghề nghiệp, báo chí cần làm chủ công nghệ để hỗ trợ sản xuất nội dung, cá nhân hóa trải nghiệm độc giả. Khi sử dụng AI, báo chí phải bảo đảm luôn có con người kiểm chứng cuối cùng để tránh thông tin sai lệch, bịa đặt, không chính xác.
TS TRẦN VĂN, ĐBQH khóa XII, XIII, Viện trưởng Chiến lược phát triển kinh tế số IDS
