Thắt chặt tài chính
Các cuộc đàm phán về ngân sách năm 2026 cho thấy rõ tình trạng thắt chặt tài chính và sáng kiến cải cách UN80, nhằm cải thiện hiệu quả hoạt động, giảm thiểu sự chồng chéo và điều chỉnh nhân sự phù hợp các nhiệm vụ được giao. Theo Tổng Kiểm toán LHQ Chandramouli Ramanathan, tổng cộng sẽ có 2.900 vị trí bị cắt giảm kể từ những ngày đầu năm 2026.
Các quốc gia thành viên đã tranh luận gay gắt về quy mô và phạm vi của ngân sách, gồm việc cắt giảm các vị trí nhân sự, kinh phí cho các phái bộ đặc biệt và phân bổ nguồn lực cho các ưu tiên cải cách. Các cuộc tranh luận càng trở nên phức tạp do lo ngại về tình trạng thiếu tiền, việc đóng góp chậm trễ hoặc không đầy đủ của các quốc gia thành viên, cũng như nhu cầu cân bằng giữa kỷ luật tài khóa và các yêu cầu hoạt động của tổ chức. LHQ khép lại năm 2024 với khoản nợ 760 triệu USD. Tính đến ngày 1/12/2025, tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh vẫn chưa thu hồi được 709 triệu USD tiền nợ từ năm 2024, trong khi các thành viên đang nợ 877 triệu USD phí đóng góp thường niên đến hạn năm 2025, nâng tổng số tiền tồn đọng lên tới 1,586 tỷ USD.
Trước đó, LHQ phát động lời kêu gọi viện trợ nhân đạo năm 2026 trị giá 23 tỷ USD nhằm trợ giúp 135 triệu người trong 23 hoạt động nhân đạo, trong đó có 87 triệu người đang cần hỗ trợ khẩn cấp. Con số này chỉ bằng một nửa so mức 47 tỷ USD kêu gọi cho năm 2025, phản ánh sự sụt giảm nghiêm trọng trong cam kết của các nhà tài trợ, dù nhu cầu nhân đạo toàn cầu đang ở mức cao kỷ lục. Phó Tổng Thư ký LHQ phụ trách điều phối nhân đạo Tom Fletcher cảnh báo, hệ thống viện trợ nhân đạo của tổ chức này đang bị quá tải và thiếu kinh phí, buộc LHQ phải đưa ra “lựa chọn khắc nghiệt” để ưu tiên hỗ trợ những nhóm dễ tổn thương nhất.
Trong bối cảnh thiếu hụt tài chính do nhiều nước cắt giảm tài trợ, Tổng Thư ký Guterres đã kêu gọi các nhà lãnh đạo thế giới tăng cường đầu tư cho xóa đói, giảm nghèo thay vì chi tiêu cho chiến tranh. Ông Guterres nhấn mạnh, một thế giới an toàn hơn phải bắt đầu từ việc ưu tiên con người. Theo Tổng Thư ký LHQ, chi tiêu quân sự toàn cầu đã tăng vọt lên 2.700 tỷ USD, tăng gần 10% so năm trước, đồng thời cao gấp 13 lần tổng viện trợ phát triển và tương đương GDP của châu Phi.
Những cam kết viện trợ
Mỹ cam kết đóng góp hai tỷ USD cho các hoạt động viện trợ nhân đạo của LHQ. Khoản cam kết này được đưa ra sau khi chính quyền Tổng thống Donald Trump thu hẹp đáng kể chi tiêu cho viện trợ quốc tế, trong khi nhiều nhà tài trợ phương Tây khác cũng giảm hỗ trợ để chuyển trọng tâm sang tăng chi tiêu quốc phòng. Việc nhiều nước “thắt chặt hầu bao” khiến LHQ rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nguồn tài chính cho các chương trình nhân đạo.
Bộ Ngoại giao Mỹ không cung cấp thêm chi tiết về cách phân bổ khoản tiền hai tỷ USD, cũng như khả năng Washington sẽ đưa ra các cam kết bổ sung thời gian tới. Số liệu của LHQ cho thấy, viện trợ nhân đạo của Mỹ cho tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh năm 2025 chỉ đạt 3,38 tỷ USD, chiếm 14,8% tổng nguồn tài trợ toàn cầu, giảm mạnh so mức 14,1 tỷ USD của năm trước và thấp hơn nhiều mức kỷ lục 17,2 tỷ USD năm 2022.
Noi gương Mỹ, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng cam kết đóng góp 550 triệu USD cho LHQ trong năm 2026 nhằm hỗ trợ hàng triệu người bị ảnh hưởng do xung đột, nạn đói và tình trạng di dời. Cam kết này được đưa ra theo chỉ đạo của Tổng thống UAE Sheikh Zayed Al Nahyan nhằm đóng góp cho Báo cáo Tổng quan nhân đạo toàn cầu của LHQ (GHO) 2026. UAE khẳng định sẽ tiếp tục đóng vai trò tích cực trong hợp tác với các cơ quan của LHQ và triển khai viện trợ nhanh chóng, hiệu quả. Quốc gia này đã cung cấp 102 tỷ USD viện trợ và tiếp cận hơn một tỷ người trên toàn cầu trong nhiều năm qua.
Cam kết của UAE được các đối tác quốc tế đánh giá cao. Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus nhấn mạnh sự hỗ trợ của UAE sẽ góp phần khôi phục dịch vụ y tế và cứu sống hàng triệu người. Giám đốc điều hành Chương trình Lương thực thế giới (WFP) Cindy McCain cũng đánh giá cao sự hỗ trợ của UAE trong bối cảnh nhu cầu cần viện trợ đang tăng mạnh trong khi nguồn lực toàn cầu thiếu hụt. Bà McCain khẳng định WFP sẵn sàng hợp tác để chuyển hàng viện trợ đến những cộng đồng đang đối mặt nạn đói nghiêm trọng.
