Liên hoan ảo thuật toàn quốc lần thứ hai

Khoảng trống tư duy chuyên nghiệp

Dù các nghệ sĩ đã cố gắng tạo ra hình thức thể hiện mới từ việc đưa nội dung, chủ đề, huy động sự bổ trợ của âm nhạc, ánh sáng, trang phục..., nhưng vẫn khó khỏa lấp sự thiếu hụt từ kỹ thuật, kỹ xảo trên sân khấu Liên hoan ảo thuật toàn quốc lần thứ hai (do Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức, trong ba ngày từ 29 đến 31-12).
Tiết mục ảo thuật của nghệ sĩ Trần Ðịnh đoạt Huy chương vàng.
Tiết mục ảo thuật của nghệ sĩ Trần Ðịnh đoạt Huy chương vàng.

Các tiết mục tham gia thuộc bốn thể loại ảo thuật: Ảo thuật trắng, ảo thuật đen, ảo thuật có sử dụng đạo cụ, ảo thuật khéo tay không sử dụng đạo cụ. Nhưng NSND Vũ Ngoạn Hợp, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam cho rằng, đó chỉ là cách gọi mà thôi, kỳ thực ảo thuật có hai thể loại: ảo thuật trắng (có sử dụng cả đạo cụ và cả khéo tay không đạo cụ) và ảo thuật đen. 13 tiết mục tham dự liên hoan đều thuộc thể loại ảo thuật trắng, thiếu vắng hẳn tiết mục thuộc ảo thuật đen. Nguyên nhân là việc xây dựng các tiết mục ảo thuật đen đòi hỏi phải có sự đầu tư lớn cho đạo cụ áp dụng công nghệ cao, tạo cảm giác ảo, ly kỳ... Ðây là việc bất khả kháng, vì hầu hết các tiết mục tham dự liên hoan lần này đều của các nhóm nghệ sĩ thuộc sân khấu xã hội hóa, những người đang phải đối diện hằng ngày với bài toán "cơm áo gạo tiền", chưa có khả năng đầu tư nhiều cho các tiết mục có quy mô lớn. Liên hoan cũng thiếu vắng hẳn sự tham gia của các nhóm ảo thuật đường phố.

Mặc dù Ban tổ chức đã có sự thanh lọc trước các tiết mục thì vẫn xuất hiện những trò diễn trùng lặp như sự xuất hiện của chim bồ câu, gậy hoa, chậu hoa, thay đổi quần áo trang phục, cắt người cưa người... gây nhàm chán cho người xem.

Khác với Liên hoan ảo thuật lần thứ nhất không có HCV, liên hoan lần này trao tới ba HCV. Tuy nhiên, tiết mục Thoát hiểm 24 mũi chông trong vòng 45 giây của nghệ sĩ lớn tuổi Trần Ðịnh - một trong ba tiết mục đoạt HCV, nếu so sánh với lần trình diễn bốn năm trước khi ông giành HCB thì sự cải tiến cũng không có nhiều, vẫn là đạo cụ và lối diễn cũ.

Ðiểm sáng ghi nhận từ liên hoan là sự trẻ hóa đội ngũ nghệ sĩ, nhất là bộ môn ảo thuật. Có tới 37 gương mặt mới tham gia liên hoan lần đầu, chiếm tỷ lệ 86% lực lượng nòng cốt dự thi. Chứng tỏ ngành xiếc đang có nhiều nỗ lực trẻ hóa đội ngũ diễn viên làm ảo thuật, trong đó có hơn một nửa là nghệ sĩ nữ. Bên cạnh đó, một số đơn vị cũng đã có sự đầu tư về đạo cụ cũng như đưa những hình thức thể hiện mới, như: Cánh chim hòa bình của Nguyễn Phan Khánh, Hải Thanh, Nhật Huy, Thu Sáu (Liên đoàn Xiếc Việt Nam) và Sắc màu dân tộc của các nghệ sĩ Ánh Tuyết, Mỹ Hạnh, Văn Thắng (Ðoàn xiếc TP Hồ Chí Minh), Phương đông huyền bí (Trường trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam), tiết mục ảo thuật của đoàn văn công hải quân Hải Phòng, tiết mục của ba nghệ sĩ Tống Toàn Thắng, Mai Nguyệt, Tuấn Anh (Liên đoàn Xiếc Việt Nam)...

Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng nghệ thuật của bộ môn ảo thuật như tiêu chí tổ chức liên hoan của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, rất cần một tư duy mới hơn được khởi xướng từ lãnh đạo đơn vị cho tới đạo diễn dàn dựng chương trình, trong đó, yếu tố đầu tiên vẫn là sự mạnh dạn đầu tư về kinh phí. Hầu hết đội ngũ nghệ sĩ ảo thuật hiện nay đều không qua trường lớp đào tạo mà tự học hỏi, mày mò, sáng tạo. 5 năm trở lại đây, Trường trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam mới bắt đầu mở chuyên ngành đào tạo về bộ môn ảo thuật. TS Hoàng Minh Khánh, Hiệu trưởng Trường trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam cho biết: "Việc đào tạo bộ môn ảo thuật mang tính chuyên biệt riêng đòi hỏi người diễn viên phải có sự say mê cũng phải có năng khiếu thật sự. Hơn thế, đầu tư đạo cụ và dàn dựng cho tiết mục ảo thuật là rất tốn kém nên không đào tạo mang tính đại trà. Tập một tiết mục ảo thuật có sự tham gia chủ đạo của máy móc có thể chỉ mất vài tháng, nhưng nếu để trở thành một diễn viên ảo thuật biểu diễn các tiết mục mang thể loại khéo tay không sử dụng đạo cụ thì thời gian cũng phải mất ba năm, tương đương đào tạo diễn viên xiếc". 

Liên hoan ảo thuật toàn quốc được xem là dịp tổng kết, đánh giá thực trạng bộ môn ảo thuật nước ta. Trong đánh giá của Ban giám khảo, dù rất lạc quan, thực trạng đó đang có nhiều yếu tố cần được điều chỉnh: "Liên hoan vẫn lác đác còn một số trò diễn trong tiết mục còn đơn điệu không chỉ về hình thức biểu diễn, về trang phục biểu diễn mà còn đơn giản cả về hình thức đạo cụ và mang tính chất phong trào. Do đó chưa phù hợp với hoạt động biểu diễn mang tính chuyên nghiệp trong giai đoạn hiện nay".

Rõ ràng, để tạo nên những trò diễn ly kỳ và ngoạn mục, bộ môn ảo thuật đang rất cần những cách nghĩ, cách làm bài bản, cùng những đầu tư mạnh dạn hơn từ các cơ quan có trách nhiệm như Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, ngay từ khâu đào tạo.

Có thể bạn quan tâm