Lao động trẻ quay lưng
Cả làng Quất Động hiện không còn lấy một cửa hàng bán đồ thêu, cũng không có một phòng triển lãm tranh thêu nào. Tất cả những hình ảnh quen thuộc của một làng nghề đã rơi vào dĩ vãng. Hầu hết giới trẻ hiện nay không muốn theo nghề. Chị Nguyễn Mai Hương, người làng Quất Động chia sẻ: “Cũng biết làng có nghề thêu truyền thống nhưng mình không theo vì gia đình cũng không ai theo nghề. Hơn nữa, nghề này cần sự kiên trì, bền bỉ với từng đường kim mũi chỉ mà thu nhập lại không ổn định, nên theo nghề thêu cuộc sống sẽ bấp bênh lắm”.
Còn chị Lê Thị Lương dù đã từng bốn năm gắn bó nghề thêu nhưng rồi cũng bỏ ngang để đi làm công nhân. Chị Lương tâm sự: “Nghề thêu thu nhập thấp lắm, không đủ để chi trả cho cuộc sống gia đình. Bây giờ các doanh nghiệp ở những khu công nghiệp liên tục tuyển lao động (LĐ) với công việc ổn định, mức lương từ 6-8 triệu đồng/tháng nên trong làng còn rất ít người theo nghề thêu. Có chăng chỉ những người lớn tuổi làm vì đam mê. Biết đây là nghề truyền thống nhưng vì miếng cơm manh áo cả. Nếu làm mà có thu nhập khá giả thì không ai muốn bỏ nghề thêu”.
Xã Triệu Đề (huyện Lập Thạch, Vĩnh Phúc) vốn nổi tiếng với nghề mây tre đan. Song giờ đây, rất hiếm thấy hình ảnh người dân tập trung dưới những lũy tre làng chẻ nan, đan thúng, mủng, nong, nia… như nhiều năm về trước. Từ chỗ có hơn 1.000 hộ làm nghề, đến nay toàn xã chỉ vài trăm hộ, trong đó nhiều gia đình chỉ có một LĐ tham gia, chủ yếu là người già, trung niên và phụ nữ, có khi cả tháng mới làm được chục sản phẩm, thu nhập khá bấp bênh.
Anh Đỗ Văn Quang chia sẻ, so các nghề truyền thống khác, làm nghề mây tre đan thu nhập khá thấp, chỉ khoảng 2 - 3 triệu đồng/người/tháng. Trong khi đó, việc làm từ các khu công nghiệp với thu nhập tương đối ổn định và các chế độ đãi ngộ cũng đã thu hút một lực lượng lớn LĐ trẻ địa phương. Vì vậy, làng nghề càng khó giữ chân LĐ trẻ.
Làng Vọng Nguyệt (xã Tam Giang, huyện Yên Phong, Bắc Ninh) từng nổi tiếng với nghề ươm tơ truyền thống, nhưng giờ đây đang đứng trước nguy cơ mai một. Khoảng 10 năm trở lại đây, cả làng còn khoảng 10 hộ bám trụ với nghề, nhưng chỉ ươm tơ, cắt kén, bán nhộng và ba hộ mua kén từ nơi khác về để dệt tơ. Những nương dâu bạt ngàn, xanh mướt giờ chỉ là những bãi đất trống. Tác động của kinh tế thị trường, vướng mắc trong đầu tư công nghệ và đầu ra sản phẩm khiến cho nhiều người làng Vọng Nguyệt không còn mặn mà với nghề trồng dâu nuôi tằm.
Ông Ngô Văn Quây, Trưởng thôn Vọng Nguyệt cho biết: Trước đây, thôn có 300 hộ dân, cả thôn đều làm nghề ươm tơ. Nhưng từ năm 2008 đến nay, nhiều người đã bỏ nghề đi làm việc khác. Dù rất muốn bảo tồn, phát triển nghề truyền thống, nhưng để có kén ươm tơ, các hộ phải thu mua từ Yên Bái, Lâm Đồng… Chi phí vận chuyển tăng, kén bị dập nát cũng ảnh hưởng lớn đến chất lượng tơ. Trong khi sản phẩm tơ hiện tại khó tiêu thụ, khiến người dân càng khó giữ nghề.
Đào tạo nghề và tăng thu nhập
Hiện cả nước có 4.575 làng nghề, đang tạo nhiều việc làm cho người LĐ với thu nhập ổn định. Tuy nhiên, theo ông Lưu Duy Dần, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, các làng nghề đang thiếu trầm trọng nhân lực có kỹ thuật, do lao động có tay nghề đang chuyển dịch sang làm việc ở các lĩnh vực khác hoặc thoát ly khỏi địa phương.
“Các làng nghề truyền thống hiện thu hút khoảng 20 triệu LĐ, bằng 24% tổng số LĐ nông thôn. Trong đó, 30% số LĐ có việc làm thường xuyên, còn lại là LĐ thời vụ. Thế nhưng số LĐ đã qua đào tạo (có chứng chỉ sơ cấp trở lên) bình quân tại các làng nghề chỉ chiếm 12,3%, còn lại là không qua đào tạo, dẫn đến tình trạng nhiều làng nghề đối mặt nguy cơ thiếu LĐ, nhất là LĐ trẻ có tay nghề. Việc thiếu hụt LĐ trẻ, LĐ tay nghề cao là lý do khiến làng nghề chậm phát triển, sản phẩm không có tính cạnh tranh cao, chậm thay đổi mẫu mã… Để khuyến khích LĐ trẻ, LĐ có tay nghề gắn bó với nghề truyền thống, yêu cầu đầu tiên là phải giải được bài toán nâng cao thu nhập và mở các lớp đào tạo, nhân cấy nghề. Đào tạo được coi là một trong những giải pháp tháo gỡ khó khăn thiếu LĐ tại các làng nghề hiện nay”, ông Dần chia sẻ.
Phó Giám đốc Sở Công thương Hà Nội Nguyễn Thanh Hải cho biết, toàn thành phố có 1.350 làng nghề đang tạo việc làm cho gần một triệu LĐ, kim ngạch xuất khẩu đạt 200 triệu USD/năm. Theo ông Hải, để giải bài toán thiếu LĐ kế cận như hiện nay, cần phải chú trọng dạy nghề và tăng thu nhập cho LĐ. Việc nâng cao tay nghề và đào tạo các lớp thợ giỏi sẽ góp phần tăng năng lực sản xuất, khả năng cạnh tranh trên thị trường. Để làm tốt được việt này, trước hết cần hoàn thiện chính sách đào tạo nghề. Hình thức đào tạo và nâng cao tay nghề cho LĐ phải xuất phát từ đặc điểm và nhu cầu sản xuất của các làng nghề. Cùng với đó, cần liên kết thu hút sự tham gia của các doanh nghiệp và tổ chức xã hội nghề nghiệp, nhằm bảo đảm đầu ra cho người LĐ sau đào tạo.
