Tìm sự giàu đẹp trong từng câu chữ

1. Đều đặn từ ba đến bốn ngày, tôi lại có cơ hội đọc được một bài viết giải nghĩa một từ hoặc một cụm từ trên Tiếng Việt giàu đẹp. Những bài viết tuy ngắn gọn nhưng lần giở đến tận nghĩa gốc, xuất xứ và sắc thái sử dụng. Từ việc tìm hiểu nguồn gốc tên gọi “Thanh Hóa”, núi Thái Sơn ở đâu trong câu ca dao “Công cha như núi Thái Sơn/Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra” đến giải nghĩa “Công nguyên”, “Sa Đéc”, “Dè sẻn” hay “Dè xẻn”… là gì, những bài viết như vậy đã mang đến cho người đọc như tôi nhiều kiến thức thú vị về Tiếng Việt mà bản thân tôi có thể biết nhưng không sâu hoặc không hiểu hết.

Mặc dù phần nội dung có thể do người sáng lập Tiếng Việt giàu đẹp là Lê Trọng Nghĩa biên soạn, hoặc do các thành viên của trang tham khảo, biên tập từ nhiều nguồn tư liệu khác, cách làm này không nhằm thể hiện tri thức, mà để nhắc người đọc nên dành một chút thời gian, suy nghĩ kỹ hơn về những từ, ngữ mình vẫn dùng hằng ngày và hiểu tường tận ý nghĩa của từ, cụm từ đó. Theo Nghĩa, một chàng trai thế hệ 9x từng tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin tại Trường đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh, điều dễ dàng nhất để phân biệt Tiếng Việt giàu đẹp với các trang khác có nội dung tương tự là họ luôn hướng tới cộng đồng với nhiệm vụ lan tỏa Tiếng Việt ở Việt Nam và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Vì thế, những bài viết không phải đọc một lần rồi quên mất, những sự kiện được Tiếng Việt giàu đẹp tổ chức chóng vánh, thoáng qua mà đó đều là những hoạt động ý nghĩa có sức sống lâu dài, mang những giá trị bền vững, giúp cho cộng đồng luôn khắc sâu giá trị thiêng liêng của ngôn ngữ dân tộc.

Thực tế thì với việc chúng ta sử dụng ngôn ngữ hằng ngày và với vốn từ vựng dùng để giao tiếp, đọc sách, báo lên đến vài nghìn, con số bài viết chỉ khoảng trên dưới 10 bài mỗi tháng, 120 bài mỗi năm của Tiếng Việt giàu đẹp có thể xem là khiêm tốn. Tuy nhiên, trang vẫn duy trì được hoạt động trong hơn sáu năm qua trong tình trạng luôn gặp khó khăn về nhân sự, tài chính hoạt động, đó thật sự là nỗ lực bền bỉ, đáng khâm phục của Nghĩa và các thành viên. Thậm chí, tính từ năm 2019 đến nay, Tiếng Việt giàu đẹp còn tổ chức 15 sự kiện khá đa dạng với nhiều chủ đề, từ tọa đàm, cuộc thi đến ra mắt sách.

2. Để hiểu rõ hơn, tôi đã gặp Phạm Phương Linh, Trưởng ban Sự kiện của trang Tiếng Việt giàu đẹp. Đang học năm thứ 3 tại Học viện Ngân hàng, cô gái người Hưng Yên đã có hơn một năm gắn bó với Tiếng Việt giàu đẹp. Linh cho biết, hằng năm, Tiếng Việt giàu đẹp đều tuyển cộng tác viên và bản thân cô cũng từng là một cộng tác viên như vậy. Ban đầu, cô gái sinh năm 2005 chỉ suy nghĩ đơn giản là muốn có một hoạt động ý nghĩa trong thời sinh viên nên tham gia, giờ cô đã trở thành một thành viên thân thiết trong gia đình Tiếng Việt giàu đẹp, như nhiều người vẫn nói vậy và tiếp tục nỗ lực thực hiện sứ mệnh mà họ theo đuổi là giới thiệu, lan tỏa vẻ đẹp của Tiếng Việt đến với cộng đồng thông qua những phương tiện gần gũi, sáng tạo.

Tuy vậy, để tìm chủ đề và thực hiện một bài viết giải nghĩa từ ngữ thật không dễ, dù như Linh chia sẻ, họ đều có kế hoạch cụ thể theo tuần, tháng hay quý. Đây có lẽ là một phần lý do giải thích tại sao Tiếng Việt giàu đẹp luôn phải tìm kiếm những cộng tác viên có niềm đam mê với Tiếng Việt và có mong muốn đóng góp xây dựng, phát triển trang. Theo Linh, trong khi Nghĩa đã xuất bản hai tập sách Tiếng Việt ân tình hồi tháng 3/2024 tại Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh, số thành viên có bài viết trên Tiếng Việt giàu đẹp vẫn còn ít và không đều như Hiểu Nghi, Ái Vân, Lan Anh, Tùng Chi, Sen Nguyễn, Hà Minh, Mỹ Giàu…

Ít nhất thì sự tham gia của các đơn vị, các nhà ngôn ngữ học, mỗi cá nhân từ trong nước hay từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia… hay những dự án tương tự về Tiếng Việt trong các hoạt động mang ngôn ngữ, văn hóa dân tộc đến gần hơn mọi người cùng với Tiếng Việt giàu đẹp cho thấy một tinh thần đoàn kết xuyên quốc gia, xuyên thế hệ, như Nghĩa cho biết. Theo chàng kỹ sư công nghệ thông tin đang sống và làm việc tại Nhật Bản, Tiếng Việt giàu đẹp có đội ngũ cộng tác viên đông đảo sinh sống tại nhiều quốc gia khác nhau, thuộc đủ mọi ngành nghề, lứa tuổi. Anh cho biết, nhiều anh chị đã đi làm lâu năm nhưng vẫn hăng hái cống hiến hết lòng, bất chấp thời gian eo hẹp. Nhiều bạn sinh viên, thậm chí các em cấp hai, cấp ba, với nhiệt huyết và tinh thần sáng tạo không ngừng nghỉ, luôn đem đến cho tổ chức những màu sắc mới. Mỗi người, một tính cách, một hoàn cảnh khác nhau nhưng lại phối hợp ăn ý để tạo nên đại gia đình Tiếng Việt giàu đẹp không thể tìm thấy ở một dự án tương tự.

Thú vị là năm 2021, Nghĩa và các thành viên tổ chức dự án Ngày Tôn vinh Tiếng Việt 21/2 và ngày 3/8/2022, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 930/TTg về việc phê duyệt đề án “Ngày Tôn vinh Tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giai đoạn 2023-2030”. Theo Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, đề án Ngày Tôn vinh Tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hướng tới xây dựng Ngày Tôn vinh Tiếng Việt trở thành dấu mốc quan trọng hằng năm trong đời sống văn hóa, tinh thần của cộng đồng; tạo động lực giữ gìn và phát huy Tiếng Việt trong cộng đồng; thông qua việc tôn vinh Tiếng Việt góp phần xây dựng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài ổn định, đoàn kết, vững mạnh, không ngừng hướng về quê hương, nguồn cội…

3. Và ba năm qua, Tiếng Việt giàu đẹp vẫn không ngừng thay đổi để tiếp tục giữ sứ mệnh lan tỏa Tiếng Việt rộng rãi trong cộng đồng. Nhiều sự kiện đã được họ tổ chức như cuộc thi viết “Tiếng Việt qua những trang sách” vào dịp Ngày Tôn vinh Tiếng Việt năm 2025, chương trình ra mắt sách Tiếng Việt ân tình mà chính Nghĩa là tác giả chủ biên hay các chương trình trực tuyến với những chủ đề như “Cửu huyền thất tổ”, “Nghèo rớt mồng tơi”, “Nguồn gốc tên gọi Vườn quốc gia Cát Tiên”… đều thu hút sự quan tâm của cộng đồng. Hay gần đây nhất, Tiếng Việt giàu đẹp đưa ra một hình thức tương tác mới là đưa ra từ địa phương và để bạn đọc vào đoán nghĩa, nhằm giúp tất cả có một cái nhìn đa chiều và gần gũi hơn về sự phong phú của Tiếng Việt trong đời sống hằng ngày.

Theo Nghĩa, trong tương lai gần, Tiếng Việt giàu đẹp hướng tới việc xây dựng một phiên bản từ điển Tiếng Việt trực tuyến hoàn chỉnh. Không chỉ dừng ở việc giải thích nghĩa, từ điển này còn cung cấp những lớp thông tin sâu hơn về nguồn gốc, cách dùng và bối cảnh văn hóa của mỗi từ vựng.

Sau cùng, với Tiếng Việt giàu đẹp, đích đến không nằm ở quy mô hay số lượng. Điều quan trọng hơn là sự bền bỉ của dự án trong những năm qua đều nhằm nuôi dưỡng trong cộng đồng một thái độ nghiêm cẩn với Tiếng Việt, biết dừng lại trước mỗi câu chữ, hiểu cho đúng và trân trọng những gì cha ông đã gửi gắm trong ngôn ngữ mẹ đẻ. Đó cũng là cách mà vẻ đẹp của Tiếng Việt được gìn giữ, lặng lẽ theo thời gian.