Xứ hoa đào
Lên tới đây, nhiều người dễ “nhầm” với xứ hoa đào Đà Lạt, với khúc ca “Ai lên xứ hoa đào” của Hoàng Nguyên. Bởi đây cũng là một vùng hoa lạ, hồn nhiên với âm thanh luôn vang lên trong trí tưởng tượng của con người, với những chiếc xe được trang hoàng lộng lẫy. Hoa đào chuông! Một loài hoa mà ở Đà Lạt không hề có. Chẳng ai biết mà trồng. Ông trời đã ban cho Mẫu Sơn giống hoa này, nảy mầm từ các triền núi cao. Giờ đến mùa hoa đào nở, cánh căng mọng, ngỡ trong suốt như tơ lụa vậy.
Hoa đào ở Mẫu Sơn có tới mấy loại. Đều là đào rừng. Ngoài đào chuông, người ta thường chơi cả đào quả, rồi hoa anh đào (giống của Nhật)… Lại nghe nói, tít trên đỉnh núi Mẹ (Mẫu Sơn) còn có cây hoa đào mấy trăm năm tuổi vẫn ra hoa, xòe tán phủ tràn nền móng một biệt thự cổ như một vườn hoa sưởi ấm cho mặt đất. Đúng vậy khi lên tới khu du lịch Mẫu Sơn, ở độ cao chỉ chừng 1.100 m, ngày nắng khô vẫn nhìn thấy một khu rừng tỏa sắc hồng phía xa trên núi mẹ cao 1.541 m. Đó mới là đỉnh Mẫu Sơn.
Người dân tộc Dao ở đây thường lên đỉnh Mẫu Sơn hái thuốc lá. Nhiều khi trong bồn nước tắm thuốc cho du khách, họ hay bỏ thêm những cánh hoa đào chuông phơn phớt hồng làm thơm nước ngấm vào cơ thể. Có người tắm xong người thơm suốt cả ngày là vì thế. Hương hoa đào rừng là vậy. Do trời đất ban cho. Huyền diệu làm sao!
Khi rẽ vào bản Dao ở xã Công Sơn ở lưng chừng núi cao 1.000 m, chúng tôi mới hay vì sao họ gọi nơi đây là cõi thiên thai, với hàng trăm vườn đào trải khắp đỉnh núi cao. Dẫn chúng tôi đi là ông Nguyễn Gia Mến, người đã trồng mấy nghìn cây đào trên núi, để chặt cành mang xuống chợ bán vào mỗi vụ Tết. Đã 30 năm theo đuổi nghề hoa đào, ông kể vanh vách những kinh nghiệm làm vui khách chơi hoa đào. Ông chỉ cho chúng tôi một cây hoa đào chuông trên vách núi. Đúng là nở bung hết hoa căng tràn sức sống. Cánh hoa mở ra tạo nên hình quả chuông thắm hơn hoa đào thường. Sau đó, ông chỉ những cành đào có vẩy bạc xen lẫn mầu nâu đang chuẩn bị đưa xuống dưới chân núi, cho khách đặt từ trước. Những cành đào có vỏ đanh lại như thế gọi là đào đá bởi nó biểu hiện cho một sức sống mạnh mẽ và bền bỉ với thời gian. Thì ra, mọi sự chơi hoa đào còn ẩn giấu những nét văn hóa và tâm linh, mà không phải ai cũng lưu tâm. Ông kể dân chơi hoa đào giờ sành lắm! Họ lên chọn cành, chọn dáng, đánh dấu rồi đặt cọc trước. Vậy là gia đình ông phải nuôi những cành đào như thế cả năm trời cho đến trước Tết, chờ khách lên lấy. Nếu cành không được ý khách là mất công sức chăm bẵm cả mùa.
Cùng làm đào như ông còn có bà Phượng, người dưới thành phố Lạng Sơn lên đầu tư lớn để giữ giống hoa đào Mẫu Sơn. Bà nghĩ nếu cứ để mọi người khai thác hoa rừng, chả mấy chốc mà hết giống, nên phải tổ chức gây giống và trồng thêm nhiều vườn đào rừng mới. Bà đã mua những gốc đào cổ của người dân khai thác được rồi thuê họ trồng ngay trên đất nhà mình để bảo tồn lâu dài. Nhất là loại cây đào quả, vì đó là đặc sản của Mẫu Sơn. Quả có vị ngọt lịm, cùi dày, hương thơm phảng phất, hạt chỉ nhỏ bằng hòn bi ve. Bà Phượng còn có ý tưởng sẽ tổ chức lễ hội đào Mẫu Sơn và không bao giờ bán những gốc đào cổ, bởi đó là giá trị di sản văn hóa của một vùng, miền cần được gìn giữ. Chính vì thế, giờ đây vườn đào của nhiều gia đình nở bung, tạo nên cảnh sắc thần tiên như hiện nay.
Không gian của huyền thoại
Đúng là khi lên tới khu du lịch Mẫu Sơn, chúng tôi mới biết đến tên của từng ngọn núi trước mặt và câu chuyện tình bí ẩn của nó. Người kể là anh Hùng, nhân viên trạm khí tượng Mẫu Sơn, ngay bên đường lên đài quan sát. Những người đo đạc thời tiết nơi đây họ đều phải nắm được những vị trí, từ độ cao đến độ bức xạ mặt trời hoặc hướng gió và độ ẩm… Họ phải chia nhau đo đạc theo giờ suốt ngày đêm để báo về đài khí tượng thành phố. Hùng chỉ cho chúng tôi ngọn núi cao nhất, tên là núi Mẹ, rồi ngọn phía bên trái là núi Cha, rồi kể câu chuyện cổ tích về hai ngọn núi này, rằng… Xưa thật là xưa… Trên núi có một gia đình sống rất hạnh phúc. Vợ chồng họ có bày con trẻ thật đáng yêu. Họ thường tìm những cành đào về chơi những dịp xuân đến. Người vợ xinh đẹp thì hay đi hái những quả đào ngọt cho các con ăn. Mọi người đều khỏe mạnh và xinh đẹp. Bất ngờ, có lệnh vua triệu người chồng ra trận chống giặc ngoại xâm. Người vợ buồn bã tiễn chồng lên đường và cất vào túi chồng một bông hoa đào hẹn ngày chiến thắng trở về. Hương đào đi theo người chồng như một niềm gửi gắm… Nhưng bởi những nguyên do đầy oan trái mà khi sum họp gia đình, hạnh phúc đã không thể giữ được bền lâu, dù người vợ vẫn một lòng chung thủy, và người chồng thì lúc nào cũng ước mong một cuộc sống đầm ấm. Cho đến khi mối oan được giải thì đã muộn, chỉ còn lại những giọt nước mắt hối hận của người chồng… Sau này gia đình con cháu của họ đã hóa thành 80 ngọn núi trùng điệp quây quần như thành lũy nơi biên cương Tổ quốc như ngày nay. Hai ngọn núi cao nhất là núi Cha, và núi Mẹ, còn lại xếp theo thứ tự là các con, các cháu trong dòng họ tiếp núi nhiều đời…
Và, chính nơi chúng ta đứng đây, tại khu du lịch này được gọi là núi Cháu, anh Hùng nói và chỉ sang ngọn núi cách đó không xa, đó chính là đỉnh núi Chóp Chài, tên của chàng trai người Dao trong câu chuyện ngày ấy.
Vậy mới hay, người Dao ở Mẫu Sơn thường nói, hoa đào trên núi có mầu đỏ thắm và thơm ngát vì đất đã nuôi cây bằng nước mắt của người phụ nữ một lòng chờ chồng trở về. Nên khi tàn hoa, kết quả, trái đào cũng có mầu đỏ như trái ớt, khi to dần còn đọng lại mầu hồng. Hoa thắm và dịu dàng hơn bất cứ đâu.
Một cô gái người Dao đưa cho chúng tôi xem những quả chanh, cũng kể rằng, đây là sự kết tinh qua những giọt nước mắt của người chồng khóc ròng trong ba năm liền. Nước mắt đã đổ thành chín dòng suối chảy từ núi cao. Chính vì thế chanh ở Mẫu Sơn tuy không to những lại thơm ngon, có vị chua dịu hơn chanh các vùng khác.
Chuyện cổ tích gắn với đời sống hiện thực như, trong đó có hoa đào Mẫu Sơn, có chanh Mẫu Sơn, có nguồn nước trong mát nơi này. Một dãy núi đầy bí ẩn, nơi biên viễn trong sương mù quanh năm, luôn ẩn chứa những điều mới lạ cho bất kể du khách nào lên đây. Những người Dao nơi đây luôn hát rằng: “Hoa đào nở hết. Anh giờ nơi đâu. Em chờ anh mãi. Đợi đến mùa sau. Nụ đào chúm chím. Ủ sắc nhiệm mầu. Hồn em trong suốt. Thơm hương tình yêu…”.
