(Tiếp theo và hết)
Dọc con đường Quốc lộ 29 từ Tuy Hòa lên Buôn Ma Thuột, những cánh đồng đã bắt đầu có sức sống. Từ khi đập Đồng Cam mở nước ngày 31/12, người dân cũng đã bắt đầu cho vụ đông xuân, dẫu muộn hơn mọi năm. “Mùa này năm ngoái là vào vụ rồi, nay còn bận đi sửa đập”, anh Phùng Ngọc Phú (xã Hòa Phong, Đắk Lắk) chia sẻ.
Mùa xuân đang dần đến, từ những căn nhà mới, từ những cánh đồng chuẩn bị gieo sạ, những nụ cười trở lại sau những ngày gian khó.
Nước về
Gia đình anh Phú đang chuẩn bị gieo sạ cho vụ đông xuân. Cả tháng 12, anh cùng bà con tham gia làm công nhật sửa kênh mương thuộc hệ thống thủy nông Đồng Cam.
Anh Phú vẫn nhớ hôm lũ về, “Hơn 40 năm ở đây, tôi chưa từng thấy ngập tới thế. Hồi năm 1998 tưởng đã lớn lắm rồi mà nước cũng chỉ lên tới mép nhà tôi, lần này là ngập tới nóc”. Toàn bộ thôn của anh Phú chìm trong biển nước. Bao nhiêu thóc lúa thu hoạch từ vụ hè nếu không úng nước thì cũng bị hấp hơi bởi cái nắng sau bão mà thối hỏng hết. Lần đầu tiên trong cuộc đời, anh Phú biết tới cảnh chờ gạo cứu trợ. “Giàu nghèo như nhau hết. Thôn này có người mất trắng 20 tấn gạo”, anh kể.
“Lần đầu lũ lên cao thế, ở lâu thế, lại cả bão lẫn lũ”, anh Phú lè lưỡi mô tả. Lũ rút, những cánh đồng trơ trọi. Ngoài bùn nhão, đá sỏi chồng chất, chỉ riêng việc dọn dẹp, be bờ đắp đập lại cũng đã mất cả tháng qua. Đi kèm với đó là lúa giống của bà con cũng bị hỏng nặng.
Công trình thủy nông Đồng Cam, công trình lớn nhất Phú Yên cũ, sau đợt lụt như vừa trải qua một trận oanh tạc, trong đó 11 công trình thủy lợi thiệt hại nặng nề. Đi dọc Quốc lộ 29 từ Tuy Hòa hướng Đắk Lắk vào tháng 12 là thấy đất đá ngổn ngang, hầu hết các kênh mương đều bị vỡ, sạt mái ngoài và bồi lấp lòng kênh, cần phải xử lý cấp bách. Khối lượng vật chất cần phục hồi cho hệ thống kênh mương ban đầu được thống kê gồm 26 nghìn m3 đất đào, 60 nghìn m3 đất đắp và 3.200 m3 bê-tông các loại. Tính chi phí thiệt hại lên tới gần 50 tỷ đồng. Theo ông Nguyễn Minh Huệ, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH MTV thủy nông Đồng Cam, tổng lượng đất đá cần đắp lại để khôi phục đập và kênh mương, đảm bảo cấp nước là 60 nghìn m3.
Anh Nguyễn Tấn Lực, Phụ trách đập đầu mối phía nam Đồng Cam của công ty thủy nông, xòe cho chúng tôi xem một vài tấm ảnh ngày lũ đạt đỉnh. Cả khu vực đập Đồng Cam, Di tích lịch sử cấp tỉnh, mênh mông như biển. Những cây rù rì, đặc trưng của mấy bãi bồi lòng sông Ba cũng bị cuốn sạch sẽ. Điều may mắn là sau thiên tai các hồ chứa nước vẫn an toàn. Ở đập đầu mối Đồng Cam, bờ phía bắc, đường vào hoàn toàn chìm trong bùn đất. Bờ phía nam đường vào dễ hơn, nhưng cũng có hơn 1.000 m kênh cần sửa chữa. Anh Lực cho hay hiếm khi khu vực này đông như vậy. Những ngày bình thường, công ty có 4 anh em trông nom đập. Còn giai đoạn sửa chữa, có lúc công trường tới hơn 200 người. Máy xúc, sức người làm việc liên tục, để bảo đảm nước về kịp tiến độ.
UBND tỉnh Đắk Lắk đã giao cho Ban quản lý các dự án đầu tư xây dựng khu vực phía đông tỉnh làm chủ đầu tư khắc phục kênh chính nam và kênh chính bắc. Đập Tam Giang cũng hoàn thành đê quây và bảo đảm lấy nước cho cống tưới. Hệ thống kênh nhánh và kênh nội đồng do Công ty TNHH một thành viên Thủy nông Đồng Cam làm chủ đầu tư, quản lý đã hoàn thiện sửa chữa.
Ngày 31/12/2025, công trình thủy nông Đồng Cam chính thức thông suốt trở lại sau cả tháng tê liệt. Ngày mở nước, bà con háo hức như hội. Ruộng có nước, gia đình anh Phú cũng bắt đầu khử trùng ruộng, chuẩn bị lúa giống. “Nhà nước có hỗ trợ lúa giống nhưng gia đình vẫn phải mua thêm. Phải tăng cường mật độ giống nếu không khó đạt đủ sản lượng”, anh Phú chia sẻ. Gia đình có hơn 10 sào đất, nhưng hiện tại, diện tích canh tác của gia đình anh chỉ được bằng một nửa. Số còn lại vẫn chưa thể khử trùng và dọn đất đá kịp. “Coi như mất mấy sào đất”, anh thở dài.
Năm nay Đắk Lắk phân chia lịch gieo sạ linh hoạt. Với hàng nghìn ha ruộng thuộc khu vực cấp nước của đập Đồng Cam và đập Tam Giang, do cần thời gian khắc phục hậu quả sau mưa lũ, thời gian gieo sạ muộn hẳn so với mọi năm. Dự tính cuối tháng 1 này việc gieo sạ mới có thể tiến hành.
Những ngày bình thường
Những ngày này xã Hòa Thịnh, Đắk Lắk vừa bình thường vừa không bình thường. Không bình thường, là có lẽ chưa bao giờ xã có nhiều gia đình đón nhà mới đến thế. Bà Trần Thị Duyệt, 87 tuổi, cứ đi ra đi vào bên căn nhà do Lữ đoàn tăng thiết giáp 574, Quân khu 5 hỗ trợ xây dựng. Căn nhà là một trong những công trình khởi công đầu tiên của xã Hòa Thịnh vào ngày 6/12. Bà bảo Tết này có nhà mới, không phải lo thiếu chỗ ngủ nữa. Ngay cạnh đó, căn nhà của con gái bà Duyệt, bà Nguyễn Thi Liên, những đồ đạc đổ nát sau cơn lũ cũng đã được kê dọn lại. Họ bắt đầu nói về nhau về chuẩn bị một cái Tết đang đến gần.
Cách đó không xa, bà Quả Thị Mỹ cũng đang chuẩn bị dọn về nhà mới. Hôm lũ lụt chẳng kịp mang theo đồ đạc, tấm bằng liệt sĩ của chồng cũng bị nước cuốn trôi. Gia đình chỉ kịp vớt lại một khung bằng chứng nhận. Trong căn nhà mới, bàn thờ của ông đang vắng đi tấm bằng Tổ quốc ghi công, nhưng bà Mỹ Tết này không phải lo lắng về nơi trú ngụ nữa. Căn nhà được xây dựng bằng sự tri ân, bằng nỗ lực của nhiều bàn tay cùng đóng góp, với một tinh thần thép của những người lính qua mùa mưa miền trung.
Mấy người phụ nữ cười giòn tan với những câu chuyện đời thường, bên căn nhà vẫn còn ngổn ngang gạch đá, cạnh đó là những tiếng hàn đục cuối cùng, chuẩn bị bàn giao căn nhà mới.
Còn bình thường, đó là nhịp sống đã dần trở lại trong mùa xuân. Hôm ở thôn Phú Hữu, chúng tôi gặp chị Ngô Thị Mỹ Như từ thôn Mỹ Trung qua để đưa thiệp cưới con gái. “Cũng định giữa tháng 12 tổ chức cưới, mà phải dời qua năm mới dương lịch”, chị Như cười. Từ Mỹ Trung qua Phú Hữu rất gần, mọi khi họ vẫn gặp nhau thường xuyên, ấy vậy mà phải hơn tháng nay, chị Như mới sang thăm bạn bè. Là hộ khá giả của xã, nhưng cơn lũ cũng khiến gia đình chị điêu đứng. Căn nhà cao nhất nhì thôn của nhà chị Như trở thành nơi trú ngụ của mấy chục con người qua cơn đại hồng thủy. Anh Trung chồng chị Như lội nước ngập ngang đùi, đi hỗ trợ bà con suốt mấy ngày ròng rã, đến bị thương suýt hoại tử bàn chân phải. “Đi chạy chữa suốt thời gian qua, rồi dọn dẹp, giờ mới tổ chức được đám cưới cho con gái”, chị Như kể. Đám cưới vì vậy mà thu hẹp quy mô lại, chỉ còn hơn chục mâm mời những người thân thiết, “Mà thế là vui rồi”. “Thiên tai mới thấy ai cũng như ai, giàu nghèo cũng chỉ trông mong nước rút, cũng cần tới đồ lương thực cứu trợ”, chị Nguyễn Thị Liên vừa nhận thiệp mới cưới, vừa kể chuyện.
Gia đình Nguyễn Đức Tiếng - Nguyễn Thị Hồng Trọng, tổ dân phố Phú Mỹ, phường Sông Cầu, Đắk Lắk năm nay vừa đón thành viên mới, bé Nguyễn Minh Thư, chỉ 5 ngày sau cơn bão. Nhà cũ bị sập nhưng lực lượng công an phường đã tới hỗ trợ xây lại căn nhà mới khang trang. Họ nhận nhà khi Trọng vẫn chưa hết ở cữ, kiêng ra gió. Cô cứ đứng trong phòng nhìn sang phía nhà mới, không biết nói gì với niềm vui lớn. Anh Tiếng cũng đã thả thêm tôm giống để dựng lại lồng tôm.
Sau mất mát, cuộc sống trở lại rồi, chỉ còn chờ mùa xuân mới đến nữa mà thôi.
