Kỳ 3: Để có thêm nhiều nhà tránh lũ
Chủ quan nên thiệt hại nặng
Thực tế cho thấy, không ít người dân còn chủ quan nên khi nước lũ lên cao, nhấn chìm toàn bộ tài sản và kể cả chỗ tránh trú thì mới kêu cứu, khiến cho lực lượng cứu hộ không kịp trở tay hoặc khó tiếp cận. Cũng do chủ quan nên ở một số vùng ít ngập hoặc chưa khi nào bị lũ lụt không sơ tán người và kê kích tài sản lên cao nên thiệt hại lớn. Ông Nguyễn Phùng ở xã Gia Ninh, huyện Quảng Ninh (Quảng Bình) chia sẻ: “Tôi năm nay gần 60 tuổi và sống ở đây lâu rồi, trải qua bao trận mưa lũ nhưng chưa bao giờ nhà tôi bị ngập, nên có phần chủ quan. Năm nay là ngoại lệ, nhà tôi bị nước lũ nhấn chìm gần 1 m làm người phải chạy ra đồi cát phía sau để tránh, còn nhiều tài sản không kịp di chuyển nên ướt, hư hỏng nhiều”. Cũng chung hoàn cảnh như vậy, gia đình chị Nguyễn Thị Lan ở xã Vạn Ninh không chỉ bị thiệt hại về tài sản, gia súc, gia cầm mà chính người chồng của chị phải nhờ tới lực lượng chức năng của xã giải cứu mới an toàn rời khỏi ngôi nhà nước ngập hơn 2 m, chỉ vì chủ quan ở lại trông nhà sau khi vợ con được sơ tán sang ngôi nhà cao tầng trong làng. Anh An thừa nhận là không nghĩ nước lũ lên nhanh và mức lớn như vậy. Giờ thì người an toàn nhưng tài sản, vật dụng mà gia đình sau nhiều năm tích góp mới mua sắm được nay đã bị hư hỏng và trôi mất.
Phó Chủ tịch UBND huyện Lệ Thủy (Quảng Bình) thừa nhận, bên cạnh hầu hết các hộ dân chấp hành tốt việc sơ tán để bảo vệ an toàn tính mạng mỗi người trong mưa lũ thì vẫn còn một số gia đình chưa chịu di dời ngay, thậm chí người đi, người bám trụ tại nhà, dù lực lượng cứu hộ của xã đã đưa thuyền đến để di chuyển hoặc nhắc nhở nhiều lần. Đến khi nước ngập lên tận mái rồi mới kêu cứu.
Nhà phòng, tránh vững vàng qua nhiều trận lụt
Cũng như nhiều tỉnh miền trung, Chương trình hỗ trợ xây dựng nhà ở phòng, chống lụt bão (PCLB) được xây dựng theo Quyết định 48 của Thủ tướng (gọi tắt Chương trình nhà ở PCLB) được thực hiện với nguyên tắc “Nhà nước hỗ trợ, cộng đồng giúp đỡ, hộ gia đình tham gia đóng góp” để xây dựng được nhà chòi phòng tránh lũ có sàn sử dụng cao hơn mức ngập lụt từ 1,5 - 3,6 m tại vị trí xây dựng, diện tích xây dựng sàn vượt lũ tối thiểu 10 m². Các kết cấu chính, như: móng, khung, sàn tương đương kết cấu của gian nhà ở xây dựng kiên cố. Nhờ đó mà 2.500 ngôi nhà vượt lũ của Quảng Bình vẫn đứng vững sau trận lũ lịch sử.
Còn ở Thừa Thiên Huế, các đợt mưa lũ vào cuối tháng 9 và tháng 10 năm nay khiến nhiều gia đình mất hết tài sản. Tuy nhiên, vẫn có hàng nghìn hộ tự chủ được chỗ trú ẩn an toàn, bảo vệ được tính mạng và tài sản gia đình. Trong đó, gần 2.300 ngôi nhà thuộc Chương trình nhà ở PCLB cùng sự hỗ trợ của Dự án (DA) tăng cường khả năng chống chịu những tác động của biến đổi khí hậu cho các cộng đồng dễ bị tổn thương ven biển Việt Nam (GCF), đã phát huy được tác dụng, giúp người dân địa phương thích ứng tốt hơn với mưa bão.
Bà Nguyễn Thị Tháo, trú tại xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền (Thừa Thiên Huế) không giấu được phấn khởi vì ngôi nhà của bà đang an toàn, trong khi cơn lũ đang ngập cả xóm làng, cánh đồng nơi nhà bà đang ở. Trước đó, bà còn e dè nhận tiền hỗ trợ từ DA GCF để xây nhà vì lo khoản tiền hỗ trợ không đủ xây dựng phải vay thêm từ Ngân hàng Chính sách xã hội. Nay bà vui vì quyết định của mình. Bà Tháo nói: “Rất may, chính quyền địa phương vận động, tôi mới mạnh dạn nhận hỗ trợ rồi vay thêm một ít để xây nhà PCLB. Nhờ vậy, các trận bão lớn kèm mưa lũ vừa qua, gia đình tôi không thiệt hại gì. Mấy đợt lũ vừa rồi nước ngập sâu nhưng do nhà có sàn chống lũ, hai mẹ con chuyển tất cả đồ đạc lên gác nên không lo lắng chuyện phải di dời. Không chỉ bảo vệ được tài sản, tránh được mưa gió, căn nhà nhỏ này còn là nơi tránh trú cho nhiều nhà hàng xóm”.
Cần tăng mức hỗ trợ dân xây nhà
Tại Thừa Thiên Huế, gần 2.300 ngôi nhà được xây dựng thuộc Chương trình nhà ở PCLB đều an toàn trong những đợt lụt, bão thời gian qua. Với tiêu chí “ba cứng và một sàn chống lũ”, ông Đặng Văn Việt Phương, Điều phối viên của DA GCF tỉnh Thừa Thiên Huế chia sẻ: “Sau khi khảo sát và đối chứng sau bão, lụt, hầu hết các căn nhà được xây dựng theo DA nhà ở PCLB đã khẳng định tăng được khả năng thích ứng cho người dân các vùng dễ tổn thương ven biển. Một trong những tiêu chuẩn kỹ thuật của nhà ở PCLB giúp tăng khả năng chống chịu trong mưa lũ chính là các ngôi nhà được xây dựng theo thiết kế mẫu quy định. Dù xây mới hay cải tạo đều phải nâng tầng làm sàn PCLB và phải có sàn vượt lũ cao hơn mức ngập lụt cao nhất tại vị trí xây dựng”.
Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Thừa Thiên Huế, ông Nguyễn Phước Bửu Hùng khẳng định, các trận bão, lụt vừa qua một lần nữa chứng minh tính hiệu quả của những căn nhà PCLB. Những căn nhà này không chỉ giúp các hộ nghèo kiên cố hóa nhà ở, yên tâm sản xuất, xây dựng cộng đồng an toàn mà còn chủ động giảm nhẹ tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu. Trong hai năm 2020 - 2021, trên địa bàn có 981 hộ có nhu cầu xây dựng nhà ở PCLB, Ban quản lý DA đang xây dựng kế hoạch thực hiện trong năm 2021 nhằm hỗ trợ tốt nhất cho người dân vùng dễ bị tổn thương bởi mưa bão ở vùng ven biển và đầm phá trong tỉnh.
Việc xây những ngôi nhà vượt lũ không chỉ giúp các hộ nghèo kiên cố hóa nhà ở, yên tâm sản xuất, xây dựng cộng đồng an toàn mà còn góp phần cùng xã hội chung tay xây dựng nông thôn mới, chủ động giảm nhẹ tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu... Đây là một trong những chủ trương đúng đắn và thiết thực đối với người dân vùng “rốn lũ”, đồng thời bảo đảm chính sách an sinh xã hội đối với người nghèo của Đảng và Nhà nước. Hiệu quả đã rõ như vậy, song hiện nay có những địa phương có số lượng nhà tránh lũ của người dân còn khiêm tốn và chỉ hộ nghèo mới được vay vốn ưu đãi của Ngân hàng chính sách xã hội cho chương trình giàu ý nghĩa xã hội này. Giám đốc Ngân hàng chính sách xã hội tỉnh Quảng Bình Trần Văn Tài bày tỏ: “Quảng Bình là tỉnh thường xuyên xảy ra lũ lụt nên rất mong Chính phủ và các bộ, ngành cần nghiên cứu kéo dài chương trình cho vay hộ nghèo nhà vượt lũ để phòng, chống bão lụt. Bên cạnh đó, cần nâng mức cho vay cho người dân vì mức 15 triệu đồng như hiện nay quá thấp, đồng thời, mở rộng đối tượng hộ cận nghèo có thể vay chương trình này để xây dựng nhà tránh lũ an toàn”.
(Còn nữa)
Cuối tháng 10 vừa qua, đoàn công tác của Bộ Xây dựng tiến hành khảo sát điểm ngập úng, nhà chống lũ tại huyện Lệ Thủy (Quảng Bình). Phó Cục trưởng Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng) Hà Quang Hưng nhận xét: “Qua thực tế ở địa phương, chúng tôi thấy nhà tránh lũ đã phát huy hiệu quả tốt, bảo đảm sinh mạng và tài sản cho người dân không chỉ trong mùa bão lụt năm nay mà cả nhiều năm vừa qua. Hiện nay, chương trình đã thực hiện hơn 19,2 nghìn căn hộ/21,5 nghìn hộ dân có nhu cầu. Thời gian tới, bộ sẽ phối hợp các địa phương đánh giá cụ thể hiệu quả mô hình nhà phòng tránh bão lụt theo Quyết định 48/2014/QĐ-TTg, từ đó, đề xuất nhân rộng mô hình theo hướng mở rộng đối tượng thụ hưởng và tăng mức hỗ trợ của Nhà nước để xây những ngôi nhà an toàn cho người dân, góp phần giảm thiểu thiệt hại cho người dân”, ông Hưng nói.
