Nhìn chung, ngược về chiều dài một thế kỷ của điện ảnh, các bộ phim có sức hấp dẫn quảng đại là nhờ chất liệu kịch bản dầy dặn, vừa đột phá trong tư duy lại vừa bảo đảm một tinh thần chuyển tải qua cây cầu kịch bản văn học. Đó là điều đáng chú ý khi cuối năm vừa qua, sự ra đời của bộ sách liên quan đến truyện gốc và kịch bản văn học của nhiều bộ phim kinh điển thế giới như Casablanca, Chuyến tàu mang tên Dục vọng, Kỳ nghỉ hè ở Roma, Bữa sáng ở Tiffany’s… đã khởi sự cho một dòng sách hãy còn mới ở Việt Nam.
NHỮNG CUỐN SÁCH NHÂN VĂN
Những bộ phim kinh điển được lựa chọn trong 10 tựa sách của NXB Trẻ là những bộ phim thiên về dòng tình cảm lãng mạn hoặc tâm lý, trải rộng từ các chủ đề tình yêu trong chiến tranh cho đến sự xung đột của các cặp phạm trù mỹ học: đẹp-xấu, thiện-ác, lãng mạn-thực dụng… Những bộ phim đã khởi sự cho một dòng phim khai thác những câu chuyện bi kịch về số phận con người, hoặc những cảm xúc nhân văn của tình yêu, của lòng tin và sự hy sinh. Casablanca (1942) chẳng hạn, là một bộ phim ngẫu nhiên mà thành ăn khách, đã vượt qua được mức phim tuyên truyền cho sự tham gia của nước Mỹ trong phe Đồng Minh trong Thế chiến II, đã khắc họa được một mối quan hệ tay ba bị giằng xé giữa trách nhiệm với lý tưởng và tính vị kỷ riêng tư của tình yêu chiếm hữu. Còn Chuyến tàu mang tên Dục vọng (1947, phim 1951) là một kịch bản soi chiếu những xung đột xã hội hậu Thế chiến thứ II đầy ắp dục vọng và ham muốn vật chất. Trong khi cũng đề cập đến bối cảnh một xã hội cùng thời, Bữa sáng ở Tiffany’s (1958, phim 1961) lại mổ xẻ những bi kịch nhỏ của cuộc sống dưới giọng điệu hài hước tinh tế và lối văn hoa mỹ. Đây chính là hai tác phẩm văn học tiêu biểu cho hai thể loại - kịch bản sân khấu và truyện vừa - của nền văn chương Mỹ hiện đại. Tất cả đều đã được dựng thành những bộ phim nổi tiếng và được xếp vào hạng hay nhất lịch sử điện ảnh.
Sự đa dạng trong các tác phẩm giúp cho độc giả có được cái nhìn toàn diện hơn về khả năng bao quát đề tài của ngành nghệ thuật thứ bảy. Kỳ nghỉ hè ở Roma (1953) hay Khi Harry gặp Sally (1989) là những cốt truyện văn học hoặc kịch bản đã trở thành những tiêu chuẩn vàng cho dòng phim lãng mạn hài hước. Dạo bước trên mây (1995) là một sản phẩm hoàn hảo cho một bộ phim lãng mạn cổ tích mang vẻ đẹp dù ở thời nào cũng không bị lạc mốt. Ở một mức độ cổ điển hơn, bộ phim Bức thư của người đàn bà không quen (1948) lấy từ truyện vừa của văn hào Stefan Zweig vẫn chinh phục người đọc và người xem hiện đại bởi cái nhìn nhân văn về dục vọng và tình yêu say đắm vô vọng của những tâm hồn lãng mạn lạc thời. Hiện thực một xã hội Pháp hậu chiến trong Và Chúa đã tạo ra đàn bà (1956) và rộng hơn, cả nửa sau thế kỷ 20 ở nước Mỹ trong Forrest Gump (1986, phim 1994) đã hiện lên đầy mầu sắc và hấp dẫn thông qua hệ thống các nhân vật đầy tính biểu tượng.
TÀI TỬ GIAI NHÂN THẮP SÁNG TRANG SÁCH
Các nhân vật của các truyện gốc đã được tô đậm trên màn bạc vì khả năng biểu tượng cho những tầng lớp người trong xã hội, mà dưới bàn tay tài hoa của các đạo diễn lớn, và sự hóa thân xuất sắc của các ngôi sao điện ảnh, đã đi vào phông văn hóa toàn cầu. Người ta sẽ nhớ nhân vật Rick lừng khừng, khó hiểu trong Casablanca: anh ta đầy mâu thuẫn, không ủng hộ phát-xít nhưng cũng sẵn sàng nói huỵch toẹt rằng mình quan tâm đến lợi ích thu được, hóa ra lại là con người mang lý tưởng để cuối cùng sẽ tham gia chiến đấu theo cách của riêng mình. Người ta sẽ nhớ mãi sự hóa thân bất hủ của Marlon Brando và Vivien Leigh trong Chuyến tàu mang tên Dục vọng, mà tác giả Tennesse Williams đã xây dựng nên một kịch bản đầy ám ảnh về dục vọng con người trong thời đại đồng tiền ngự trị. Nàng Holy Nhẹ Dạ trong Bữa sáng ở Tiffany’s hay chàng Forrest Gump trong tiểu thuyết cùng tên có khác biệt phần nào khi lên phim, nhưng đọc sách sẽ khiến chúng ta chia sẻ được một cảm quan khác, một sự liên tưởng nhiều chiều hơn, như một cách đọc liên văn bản, thay vì xem một bộ phim có hai giờ đồng hồ.
Các cuốn sách đều có phần dẫn nhập về tác phẩm điện ảnh liên quan cùng những bài viết phê bình hấp dẫn, những câu chuyện hậu trường và nhiều hình ảnh đẹp trong phim. Trải nghiệm qua những trang sách in khá đẹp đó là một cách sống lại cảm xúc nơi phòng chiếu, khi nhạc trỗi dậy và màn hình bừng sáng vẻ đẹp của các minh tinh một thuở...
* Loạt sách Truyện và kịch bản phim nổi tiếng thế giới do NXB Trẻ tiến hành dự kiến 10 cuốn, hiện đã ra mắt được sáu tựa gồm ba tập kịch bản Casablanca - bộ phim huyền thoại, Chuyến tàu mang tên Dục vọng, Khi Harry gặp Sally...; các tập truyện Bức thư của người đàn bà không quen, Kỳ nghỉ hè ở Roma, Bữa sáng ở Tiffany’s. Các cuốn Dạo bước trên mây, Và Chúa đã tạo ra đàn bà, Forrest Gump sẽ có mặt trên các quầy sách vào đầu năm mới 2012.
Trừ Bức thư của người đàn bà không quen khai thác lại bản dịch xuất sắc của dịch giả Dương Tường và Kỳ nghỉ hè ở Roma qua bản dịch cũ của Dạ Uyên, các đầu sách còn lại do các nhà văn Phạm Hải Anh, Nguyễn Trương Quý và một số dịch giả trẻ tham gia dịch như Phương Huyên, Ngọc Trà, Trang Hải... Các cuốn sách đều có chung công thức là phần dẫn nhập về bộ phim nổi tiếng gồm nhiều hình ảnh đẹp, các bài viết của các nhà phê bình điện ảnh thế giới trước phần kịch bản hoặc truyện gốc.
Dòng sách này đã có trên thế giới từ lâu, tuy nhiên loạt sách của NXB Trẻ là lần đầu tiên xếp các bộ phim này thành một tuyển chọn kết nối giữa phim ảnh và văn học.
