Tắc nghẽn tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu khí toàn cầu, khiến nhiều quốc gia đứng ngồi không yên bởi giá dầu liên tục tăng cao, nguồn cung bị bóp nghẹt. Để ngăn cơn sốt dầu khí kéo dài, nhiều quốc gia đã quyết định mở kho dự trữ chiến lược. Bộ Năng lượng Mỹ thông báo từ tuần tới sẽ giải phóng 172 triệu thùng từ kho dự trữ dầu mỏ chiến lược. Việc xả kho dự kiến kéo dài trong vòng 4 tháng, theo lệnh của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Quyết định của Xứ Cờ hoa là một phần trong nỗ lực của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) thuyết phục các nước thành viên giải phóng 400 triệu thùng dầu dự trữ để hạ nhiệt cơn sốt “vàng đen”. Nếu thực tế diễn ra đúng như tuyên bố của IEA, đây sẽ là đợt xả kho dầu lớn nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, quyết tâm của IEA ngay lập tức bị dội gáo nước lạnh khi tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz liên tiếp là đích ngắm của các cuộc tấn công.
Iran cũng đưa ra yêu sách cứng rắn cho một thỏa thuận ngừng bắn, trong đó yêu cầu Mỹ và Israel không được tiến hành bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào nước Cộng hòa Hồi giáo trong tương lai. Điều kiện của Tehran được giới quan sát cho là khó lòng nhận được cái gật đầu từ ông chủ Nhà trắng.
Thực trạng đó khiến hy vọng về một giải pháp hòa bình trong một sớm một chiều tại Trung Đông vốn đã mong manh lại càng trở nên mờ mịt. Tâm lý của các nhà đầu tư càng bất an hơn khi Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dọa sẽ “khóa” eo biển Hormuz, tấn công bất kỳ tàu thuyền nào đi qua mà không xin phép Tehran.
Tuyên bố của Tehran không phải là lời đe dọa suông, bởi 3 tàu mang cờ Nhật Bản, Thái Lan và Quần đảo Marshall vừa bị tấn công khi đi qua eo biển Hormuz. Người tiêu dùng thế giới vừa thở phào nhẹ nhõm, trút được gánh âu lo khi giá dầu có xu hướng giảm, sau tuyên bố của Tổng thống Trump về việc lực lượng Mỹ sẽ bảo vệ an toàn cho tàu thuyền đi qua eo biển chết chóc này; tuy nhiên, giá dầu đã vội vã quay đầu tăng lên hơn 100 USD/thùng. Nhiều người không dám nghĩ tới kịch bản tồi tệ nhất khi eo biển Hormuz bị phong tỏa hoàn toàn và các nước Trung Đông cắt giảm xuất khẩu khiến giá dầu có thể vượt mốc 150 USD, hoặc 200 USD/thùng, khiến thị trường năng lượng toàn cầu tê liệt.
Hãng tư vấn và nghiên cứu hàng đầu thế giới về năng lượng Wood Mackenzie đánh giá, các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và tàu vận tải tại vùng Vịnh khiến nguồn cung dầu giảm khoảng 15 triệu thùng/ngày. Mức sụt giảm này tương đương 15% nhu cầu dầu toàn cầu, đủ để tạo ra cú sốc đáng kể đối với thị trường năng lượng.
Cảng xuất khẩu dầu Ras Tanura, một trong những cơ sở quan trọng nhất của Tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Arabia buộc phải giảm công suất hoạt động để phòng ngừa rủi ro từ các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Một số cơ sở lọc dầu và cảng xuất khẩu tại Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) và Qatar tạm thời co hẹp hoạt động.
Giới phân tích cho rằng, thị trường dầu mỏ đặc biệt nhạy cảm với các biến động tại Trung Đông, khu vực chiếm hơn 30% sản lượng dầu xuất khẩu thế giới, trong khi phần lớn dòng chảy năng lượng phải đi qua eo biển Hormuz tới châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ.
Tập đoàn tài chính Goldman Sachs của Mỹ đưa ra dự báo không ai mong muốn rằng, nếu nguồn cung từ vùng Vịnh giảm sâu và eo biển Hormuz tắc nghẽn, giá dầu có thể phi mã lên ít nhất 150 USD/thùng.
Hãng Morgan Stanley nhận định, ngay cả khi xung đột tại Trung Đông sớm được kiểm soát, thị trường dầu khí vẫn phải đối mặt nhiều tuần gián đoạn do “sức khỏe” của các tuyến vận tải và nhà máy lọc dầu cần có thời gian để hồi phục.
Những hệ lụy từ cuộc khủng hoảng tại Trung Đông đối với thị trường dầu mỏ một lần nữa cho thấy hệ thống năng lượng toàn cầu rất dễ tổn thương trước các rủi ro địa chính trị. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các nước trong việc xây dựng chính sách dài hạn nhằm tạo lá chắn vững chắc trước các cuộc khủng hoảng, đó là thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh và bền vững, giảm phụ thuộc các nguồn nhập khẩu, tăng cường năng lượng tái tạo thay thế nhiên liệu hóa thạch.
