Hai cuộc xung đột diễn ra cùng lúc ở Ukraine và Trung Đông đang đẩy Liên minh Cờ xanh vào một tình thế khó khăn - nơi những mâu thuẫn nội khối, áp lực địa chính trị và sự khó xử về đối ngoại cùng được bộc lộ. Với chiến sự ở Trung Đông, Brussels loay hoay trong tình thế “tiến thoái lưỡng nan”: vừa muốn tránh can dự sâu vào cuộc xung đột, vừa muốn duy trì quan hệ ổn định với các đồng minh, nhất là Mỹ. Còn với cuộc chiến ở Ukraine, EU vẫn mắc kẹt ở thế bế tắc dai dẳng do không đạt được sự thống nhất trong mục tiêu và hành động.
Kết quả Hội nghị thượng đỉnh EU tại Brussels vừa diễn ra đã phản ánh rõ điều đó. EU không thể thông qua khoản vay trị giá 90 tỷ euro dành cho Ukraine do vấp phải sự phản đối từ phía Hungary. Nhiều nhà lãnh đạo EU đã nỗ lực thuyết phục Budapest dỡ bỏ rào cản đối với gói hỗ trợ tài chính này, song Thủ tướng Hungary Viktor Orban vẫn kiên quyết giữ lập trường rằng Hungary chỉ sẵn sàng ủng hộ khi các lợi ích năng lượng của nước này được bảo đảm. EU cho biết vấn đề sẽ tiếp tục được thảo luận trong thời gian tới, song triển vọng đạt đồng thuận sớm về chính sách hỗ trợ Kiev vẫn còn mờ mịt.
Sự chia rẽ của EU do lợi ích khác biệt không chỉ dẫn đến độ chậm trễ trong việc đưa ra các quyết sách, mà còn phần nào ảnh hưởng đến hình ảnh, vị thế của khối như một đối tác tin cậy. Với Ukraine, khoản vay 90 tỷ euro là nguồn lực then chốt để duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước cũng như hỗ trợ nỗ lực quốc phòng trong giai đoạn 2026-2027. Theo giới chuyên gia, việc EU tăng cường hỗ trợ quân sự cho Ukraine cũng góp phần củng cố năng lực tự vệ của khối này.
Liên quan cuộc xung đột ở Trung Đông, EU tuyên bố huy động nguồn lực toàn diện để tránh lặp lại kịch bản cuộc khủng hoảng di cư hồi năm 2015, bảo vệ an ninh khu vực. Tuy vậy, EU vẫn đang bộc lộ sự lúng túng trước những áp lực từ Mỹ. Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại và an ninh EU Kaja Kallas cảnh báo nguy cơ sa lầy nếu Brussels can dự sâu hơn ở Trung Đông. Quan chức trên nêu rõ, EU đang nỗ lực tìm kiếm các giải pháp ngoại giao cho tình hình Eo biển Hormuz.
Phản ứng thận trọng của EU cho thấy, dù mối quan hệ đồng minh xuyên Đại Tây Dương với Mỹ là yếu tố quan trọng trong cấu trúc an ninh châu Âu, EU vẫn muốn tránh bước vào trận chiến mới tại Trung Đông - trận chiến mang đến nhiều hệ lụy và sẽ khiến các nhà lãnh đạo đối mặt áp lực chính trị gia tăng trong nước. Bên cạnh đó, châu Âu vẫn muốn duy trì hình ảnh như một nhà trung gian trong các vấn đề Trung Đông, như cách châu Âu đã nỗ lực thúc đẩy giải pháp ngoại giao cho hồ sơ hạt nhân Iran trong nhiều năm qua.
Một kết quả đáng chú ý của Hội nghị thượng đỉnh EU là việc Hội đồng châu Âu quyết định khởi động chương trình nghị sự “Một châu Âu, một thị trường” chậm nhất là vào cuối năm 2027. Mục tiêu của sáng kiến này là thúc đẩy sự hội nhập sâu rộng hơn của thị trường chung và tăng cường quyền tự chủ chiến lược của EU, thông qua việc chuyển từ các thị trường đơn nhất sang một thị trường thống nhất cho châu Âu với các quy tắc hoạt động hài hòa trên toàn khối. Tuy nhiên, thách thức vẫn nằm ở sự khác biệt về mức độ hội nhập giữa các quốc gia thành viên.
Những khác biệt về vị trí địa lý, quan điểm chính trị, lợi ích kinh tế… của 27 quốc gia thành viên khiến EU gặp không ít khó khăn trong việc đưa ra quyết định đối với những vấn đề mang tính chiến lược như an ninh, đối ngoại. Nhìn vào hàng loạt chính sách nhằm nâng cao sự tự chủ chiến lược về quốc phòng, năng lượng, kinh tế, có thể thấy, EU không thiếu sáng kiến để ứng phó thách thức mà thiếu khả năng triển khai do không đạt được sự thống nhất ý chí và hành động. Vượt qua những mâu thuẫn nội bộ chính là nền tảng để Brussels nắm bắt cơ hội định vị mình trong tình hình mới.
