Trong phát biểu mới đây, Tổng thống Donald Trump thẳng thắn thừa nhận đang cân nhắc phương án rút Mỹ khỏi NATO. Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh tồn tại một số quan điểm chưa đồng nhất giữa các bên về cuộc xung đột tại Iran. Trong khi Washington triển khai những hành động cứng rắn với Tehran thì nhiều quốc gia NATO lựa chọn ủng hộ giải pháp ngoại giao, tránh leo thang quân sự trong khu vực. Trái với mong muốn của Mỹ, các nước châu Âu thể hiện thái độ thận trọng với việc tham gia chiến dịch quân sự tại Trung Đông, cũng như hỗ trợ Washington “mở khóa” eo biển Hormuz. Một số nước công khai từ chối cho phép Mỹ sử dụng căn cứ quân sự hoặc không phận để triển khai lực lượng, đồng thời khẳng định không muốn bị cuốn vào cuộc xung đột.
Đây không phải lần đầu quan hệ giữa Mỹ và các nước thành viên NATO rơi vào tình trạng “cơm không lành, canh không ngọt”. Tổng thống Donald Trump từng nhiều lần bày tỏ không hài lòng đối với các đồng minh, nhưng lần này căng thẳng bị đẩy lên một cấp độ mới. Nếu những khác biệt trước đây chỉ chủ yếu xoay quanh việc Washington mong muốn các đồng minh san sẻ gánh nặng chi phí quốc phòng, thì lần này Tổng thống Donald Trump trực tiếp đề cập khả năng Mỹ rút khỏi NATO.
Đến nay, việc đưa Mỹ rời NATO mới chỉ là một phương án đang được Tổng thống Donald Trump cân nhắc. Hơn nữa, nếu được triển khai trên thực tế, tiến trình này chắc chắn sẽ vấp phải nhiều khó khăn, bởi năm 2023, Quốc hội Mỹ đã thông qua một dự luật ngăn cản Tổng thống rút Mỹ khỏi NATO mà không có sự chấp thuận của cơ quan này. Tuy nhiên, tuyên bố của nhà lãnh đạo Mỹ cũng ngay lập tức làm dấy lên quan ngại về tình trạng rạn nứt trong liên minh quân sự.
Sự chia rẽ của NATO không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả tất yếu của những lợi ích chưa thể dung hòa trong một số vấn đề. Về căng thẳng tại Iran, không khó để lý giải vì sao châu Âu từ chối tham gia chiến dịch. Sự ổn định của Trung Đông có mối quan hệ mật thiết với nền kinh tế và an ninh của châu Âu. Sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran nổ ra, châu Âu là một trong những khu vực gánh chịu tác động nặng nề, từ nguồn cung năng lượng bị gián đoạn, mối lo dòng người tị nạn chạy trốn xung đột tràn vào, đến nguy cơ bất ổn an ninh tăng cao. Những hệ quả nêu trên đều ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của châu Âu.
Trong khi đó, bài toán chia sẻ gánh nặng quốc phòng cũng chưa được giải quyết triệt để. Dù các đồng minh đã gia tăng chi tiêu đáng kể, Mỹ vẫn đóng góp khoảng 60% tổng ngân sách quốc phòng của NATO trong năm 2025. Tổng thống Donald Trump cho rằng đây là “mối quan hệ một chiều”, khi Mỹ gánh vác phần lớn trách nhiệm an ninh nhưng NATO không hành động khi Washington cần.
Giới chuyên gia cho rằng, dù tồn tại một số bất đồng, Mỹ và các nước châu Âu vẫn cần đến nhau. Với Mỹ, NATO mang lại những lợi ích chiến lược dài hạn khó có thể đo đếm chỉ bằng chi phí ngân sách. Đó là mạng lưới đồng minh trải dài xuyên Đại Tây Dương, cùng khả năng duy trì ảnh hưởng và vai trò lãnh đạo. Trong bối cảnh đó, bất cứ quyết định nào liên quan việc điều chỉnh sự tham gia của Mỹ trong NATO cũng đòi hỏi Washington phải cân nhắc kỹ bài toán giữa lợi ích ngắn hạn và dài hạn.
Ở chiều ngược lại, nhiều năm qua, “chiếc ô an ninh” của Washington cũng mang đến sự bảo đảm cần thiết để châu Âu giữ môi trường ổn định cho phát triển, cũng như tiếng nói có trọng lượng trong các vấn đề an ninh toàn cầu. Vì vậy, trước tuyên bố cứng rắn từ phía Mỹ, nhiều nước châu Âu tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của NATO, cảnh báo bất kỳ động thái rút lui nào của Mỹ cũng sẽ gây tổn hại nghiêm trọng tới an ninh khu vực. Trong bối cảnh đó, chuyến thăm Mỹ của Tổng thư ký NATO, dự kiến diễn ra vào tuần tới, được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội để hạ nhiệt căng thẳng.
