Hàng “độc” Nam Phi... xa mà gần (kỳ 2)

Trong số các loài thú săn mồi, có lẽ sói là loài luôn khiến thiên nhiên hoang dã e dè, khiếp sợ. Nó không mạnh mẽ như sư tử, hổ, cũng không nhanh nhẹn bằng báo, không lỳ lợm như voi hay tê giác… nhưng sở hữu sự ranh ma, giảo hoạt và sự chết chóc bầy đàn. Cũng bởi thế, đã có nhiều người ví những kẻ buôn bán động vật hoang dã - những người buôn hàng “độc” là sói. Chúng xảo quyệt, tàn nhẫn và nhiều thủ đoạn, luôn có cách làm xáo động những vùng đất chúng tìm đến kết bầy, tìm cách săn mồi.

Không chỉ có Khoa “kim cương” và B Nam Phi…!?

Hồi đầu tháng 3/2026 vừa qua, thông tin từ Cộng hòa Nam Phi cho biết, quốc gia này đã bắt giữ Chu Đăng Khoa (ở Việt Nam còn được gọi là Khoa “Kim Cương” hay Khoa “Nam Phi”) vì hành vi liên quan tới động vật hoang dã. Về vụ việc này, một tổ chức liên quan tới môi trường tại Việt Nam cũng đã có một số thông tin xác nhận ban đầu. Đối với nhiều người được coi là “hiểu chuyện” thì Khoa khá nổi tiếng trong số những người Việt Nam tham gia hoạt động buôn bán trái phép động vật hoang dã và kim cương.

Thông tin từ giới truyền thông cho biết, lực lượng Hawks (Cục Điều tra Tội phạm ưu tiên - đơn vị cảnh sát tinh nhuệ của Nam Phi, chuyên điều tra tội phạm có tổ chức cấp cao, tham nhũng và các tội phạm kinh tế) đã bắt Chu Đăng Khoa, 44 tuổi, hay có tên gọi khác là Michael Chu, công dân Việt Nam.

Được biết, Khoa là chủ sở hữu trang trại Voi Game Lodge ở Nam Phi. Năm 2011, y từng bị phạt tiền và trục xuất vì hành vi tàng trữ trái phép 5 chiếc sừng tê giác. Liên quan tới nhân vật này, Tờ Daily Maverick (một nhà xuất bản độc lập có tiếng của Nam Phi) đưa tin, Trần Huy Bảo là một quản lý của Công ty Thương mại DKC (thuộc sở hữu của doanh nghiệp Việt Nam tại Nam Phi). Công ty này bao gồm Voi Game Lodge và DKC Furniture (doanh nghiệp có chức năng xuất nhập khẩu đồ gỗ ngoài trời và gỗ nội thất). Trang trại Voi Game Lodge nằm ở tỉnh Tây Bắc (North West) của Nam Phi, nơi nuôi khoảng 50 con hổ và nhiều tê giác. Đêm Giáng sinh năm 2025, 5 con tê giác tại đây bị bắn chết và bị chặt sừng.

Cũng theo thông tin từ tờ Daily Maverick, trước khi Chu Đăng Khoa bị bắt, ngày 24/2/2026, Trần Huy Bảo cũng bị phát hiện khi chuẩn bị lên một chuyến bay từ Nam Phi về Singapore. Lệnh bắt Trần Huy Bảo được ban hành sau khi các nhà điều tra xác định người này liên quan vụ án hai công dân Nigeria sở hữu 17 sừng tê giác, 26,2 kg xương sư tử và hổ tại kho chứa hàng ở Kempton Park.

Theo thông cáo của DA (Đảng Liên minh Dân chủ Nam Phi), hai vụ thu giữ số lượng lớn sừng tê giác tại sân bay Changi (Singapore) được nghi có liên quan đến vụ trộm sừng tê giác tại một khu nghỉ dưỡng. Từ những thông tin nêu trên, trước hết thấy rằng công ty của Khoa và Bảo ngoài việc sở hữu khu nuôi nhốt động vật quý hiếm còn có hoạt động kinh doanh đồ gỗ, làm trang trại ở Nam Phi.

Có nhiều con đường để ngà voi và sừng tê giác về Việt Nam. Nhưng cách phổ biến nhất mà các đường dây buôn hàng cấm thường sử dụng là cho hàng chạy lòng vòng qua nhiều nước, rồi quá cảnh tại Hồng Kông (Trung Quốc), hoặc Singapore trước khi về Việt Nam, bởi nếu chuyển trực tiếp từ Nam Phi về rất dễ bị cơ quan chức năng phát hiện. Gỗ là nguyên liệu thường được sử dụng để khai báo.

Nhìn vào quá khứ, tội phạm buôn bán hàng cấm từ châu Phi về châu Á hay sử dụng các hãng hàng không có đường bay quá cảnh một số nước khu vực Trung Đông, như Turkish Airline, Qatar Airways, Emirates & Etihad... Trên tuyến vận tải thủy, ngà voi, sừng tê... cũng thường theo con đường này thẩm lậu từ châu Phi sang châu Á. Việc thay đổi vỏ container khi đưa hàng quá cảnh tại một quốc gia thuộc châu Á cũng được xem là thủ đoạn giúp cho đám buôn lậu ngà voi và sừng tê giác qua mặt cơ quan chức năng chính quyền sở tại một cách hiệu quả.

“July bí ẩn” và các phi vụ từ Nam Phi đi… Đà Nẵng

Trong số các vụ án liên quan tới buôn lậu sừng tê giác và ngà voi, vụ án được Công an và Hải quan TP Đà Nẵng triệt phá vẫn là vụ việc mang tính chất nghiêm trọng nhất, bởi khối lượng sừng tê, ngà voi và vảy tê tê cực lớn.

Trở lại quãng thời gian đầu năm 2021, qua nắm tình hình, Phòng Cảnh sát Điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Phòng Cảnh sát Kinh tế) Công an TP Đà Nẵng phát hiện nhóm đối tượng có biểu hiện nghi vấn, sử dụng căn cước công dân của nhiều người lập ra nhiều công ty. Các công ty đều đăng ký kinh doanh xuất nhập khẩu hàng hóa, trụ sở là địa chỉ ảo, không biển hiệu, không có hoạt động sản xuất, kinh doanh nhưng có hoạt động nhập khẩu hàng hóa từ các nước châu Phi về Việt Nam qua cảng Tiên Sa (TP Đà Nẵng).

Đây cũng là thời điểm mà Nguyễn Đức Tài (sinh năm 1989 tại Hà Tĩnh; đăng ký hộ khẩu thường trú tại Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh nhưng tạm trú và làm việc tại TP Đà Nẵng) bắt đầu làm quen với một người đàn ông bí ẩn có biệt danh là July. Theo hướng dẫn của July “bí ẩn”, Tài đã làm hồ sơ thành lập các công ty “ma” để nhập ngà voi, sừng tê giác, vảy tê tê và xương sư tử từ các nước châu Phi về Việt Nam qua cảng Đà Nẵng.

Khoảng tháng 2/2021, July “bí ẩn” đã liên hệ với Tài đề nghị lập một công ty để nhập khẩu các mặt hàng nguồn gốc động vật hoang dã như ngà voi, sừng tê giác, vảy tê tê, xương sư tử… từ Châu Phi về Việt Nam. Theo thỏa thuận, mỗi chuyến hàng trót lọt, Tài được trả 20 triệu đồng. Sau khi được sự đồng ý từ đối tác, July gửi cho Tài một căn cước công dân mang tên Ninh Thái C - người Nghệ An (khoảng nửa năm sau đó người này đã chết). Tài đã mang căn cước của C đi làm thủ tục thành lập một công ty trách nhiệm hữu hạn, chọn trụ sở tại TP Đà Nẵng. Mọi việc liên quan tới việc thành lập công ty, đăng ký doanh nghiệp và chữ ký số... Tài đều hoàn thiện một cách nhanh chóng qua việc thuê các doanh nghiệp làm dịch vụ này hỗ trợ.

Ngày 3/5/2021, theo vận đơn MIDUJ155030, container số MSDU 1006024 khai báo tên hàng hóa vận chuyển là sàn gỗ, đơn vị gửi hàng là Công ty Sawab on Behaft of Trader Dy namo có địa chỉ tại số 20 Rraam Ficher Street (tại Johannesburg, Nam Phi). Hàng được bốc lên tàu tại cảng Durban (Nam Phi), rồi từ đó tới cảng Singapore. Nhưng container hàng sau đó được chuyển qua tàu khác để đến cảng Shekou, Trung Quốc. Từ Trung Quốc, container này lại lên tàu Spirit of Kolkata để cập cảng Tiên Sa lúc 2 giờ sáng 17/7/2021.

Ngay tại thời điểm ấy, Tài đã nhận được thông báo từ July là hàng đã về nhưng bị lực lượng Hải quan Đà Nẵng kiểm tra và phát hiện ra sừng tê giác, xương sư tử. Tài thấy bị động nên bỏ hàng, không làm thủ tục mở tờ khai hải quan.

Ngày 19/7/2021 (sau đó hai ngày), Chi cục Hải quan cửa khẩu Cảng Đà Nẵng nghi vấn container chứa hàng hóa vi phạm pháp luật nên tiến hành khám phương tiện vận tải, đồ vật theo thủ tục hành chính, phát hiện bên trong container chứa 52 khúc sừng (trọng lượng 138,784 kg) nghi là sừng tê giác; 93 thùng xương (trọng lượng 3.108 kg) nghi là xương sư tử. Toàn bộ số xương động vật này đã được lóc thịt, ở dạng tươi và đang bốc mùi hôi thối.

Sau khi bị cơ quan chức năng phát hiện và phải bỏ của chạy lấy người, tưởng rằng đường dây này sẽ nằm im. Nhưng đến tháng 8/2021, July "bí ẩn" tiếp tục yêu cầu Tài lập công ty để nhập khẩu mặt hàng quen thuộc là ngà voi và sừng tê giác… Lần này, Tài lại thuê người làm thủ tục thành lập công ty với khoản chi phí nhỏ (1,5 triệu đồng). Tài tự đặt tên công ty, tự lấy trụ sở ở một quận trong TP Đà Nẵng rồi tự ký một cái tên khác cung cấp cho người nhận làm thủ tục thành lập công ty. Thông qua mạng xã hội, Tài liên hệ với một đối tượng không rõ nhân thân, lai lịch đặt làm giả một căn cước công dân. Sau khi hoàn tất các loại giấy tờ (gồm chứng minh thư giả của giám đốc, con dấu công ty, con dấu tên giám đốc…), ngày 25/9/2021, Công ty TNHH do Tài lập ra đứng tên nhận container số GESU6160232 với khai báo tên hàng hóa nhập khẩu là hạt điều, đơn vị gửi hàng là Công ty Cargo Trade Nigeria Limited 32 Cha, Llawa Industrial Estate Kano Niger, IA.

Lô hàng theo khai báo được bốc lên tàu Apapa từ Nigeria tới cảng Tanjung Pelepas, Johor của Malaysia. Từ đó, hàng chuyển qua tàu MCC Medan tới cảng Đà Nẵng ngày 5/1/2022.

Trong ngày hôm đó, Tài được July thông báo về lịch trình chuyến hàng và gửi hồ sơ nhập khẩu hàng hóa (gồm có vận đơn của hãng tàu và các giấy tờ liên quan). Tài thuê người làm thủ tục khai báo hải quan, giao hồ sơ nhập khẩu và tự ký giấy giới thiệu để người được thuê đến hãng tàu có địa chỉ tại Đà Nẵng nhận lệnh giao hàng, thanh toán chi phí xếp dỡ container.

Ngày 11/1/2022, Chi cục Hải quan cửa khẩu Cảng Đà Nẵng nghi vấn container trên chứa hàng hóa vi phạm pháp luật nên tiến hành khám phương tiện vận tải và đồ vật theo thủ tục hành chính. Bên trong container có chứa hơn 17 tấn hạt điều, nhưng lực lượng chức năng đã tìm thấy 456,9 kg ngà voi và 6.232 kg nghi là vảy tê tê. Khi lô hàng bị hải quan phát hiện, công ty được thuê làm thủ tục nhận hàng đã trả lại Tài hồ sơ lô hàng và số tiền hơn 5 triệu đồng phí dịch vụ. Tài đã đốt bỏ toàn bộ đồ vật, tài liệu liên quan tới hành vi sai phạm này.

Qua khai thác, cơ quan chức năng cũng đã làm rõ, khoảng tháng 6/2021, July có gửi cho Tài 1 gói nylon chứa một số vảy tê tê làm hàng mẫu để Tài đưa cho khách xem khi tìm được nguồn mua. Số mẫu này Tài đem cất ở tầng hầm một quán cà-phê.

Sau khi đã làm rõ những hành vi “vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm” và “làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức”, Nguyễn Đức Tài đã bị Tòa án Nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng xử phạt 13 năm tù.

Đây chỉ là một trong số các vụ án liên quan động vật hoang dã quý hiếm mà công an và hải quan Đà Nẵng khám phá. Đối tượng bị phát hiện, bắt giữ và thụ án chỉ là đối tượng “không có tên tuổi”, cũng chẳng mấy giàu có, họ chỉ là “người vận chuyển”. Chủ thật sự của các lô hàng kiểu này luôn có cách giấu kín danh tính. Vì sự kín đáo và ngắt đoạn mang tính đơn tuyến, cơ quan chức năng cũng khó có thể tìm ra hoạt động mang tính băng đảng, có tổ chức.

(Còn nữa)

Hàng “độc” Nam Phi... xa mà gần (kỳ 1)