Tình yêu với cội nguồn văn hóa và bản sắc quê hương được bồi đắp một cách tự nhiên trong thế hệ trẻ nơi đây.
Trường phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Dế Xu Phình thuộc thôn Dế Xu Phình, xã Púng Luông, tỉnh Lào Cai, có hơn 600 học sinh, trong đó hầu hết là học sinh người dân tộc H'Mông.
Hiệu trưởng nhà trường Lương Thị Hồng Hạnh cho biết, ngoài nổi tiếng bởi cảnh đẹp, thôn Dế Xu Phình còn sở hữu những nét văn hóa độc đáo của dân tộc H'Mông với nghề thêu truyền thống, nghệ thuật khèn, múa dân gian, lễ hội... Vì vậy, nhà trường lựa chọn xây dựng mô hình “Trường học du lịch” để bảo tồn, phát huy những giá trị đó.
Từ định hướng ấy, ngày 15/10/2020, câu lạc bộ “Hoa núi” chính thức ra đời với mục tiêu ban đầu là thu hút sự quan tâm của học sinh tới nghề thêu truyền thống, giúp các em có ý thức giữ gìn những nét hoa văn, họa tiết đặc trưng của dân tộc H'Mông.
Với đồng bào nơi đây, nghề thêu vừa là cách làm đẹp cho trang phục, vừa thể hiện sự khéo léo, cần cù và tình yêu văn hóa truyền thống qua từng đường kim, mũi chỉ. Những hoa văn trên váy áo thường mô phỏng núi rừng, cây cỏ, cuộc sống lao động cùng quan niệm về hạnh phúc, bình an.
Là người trực tiếp truyền nghề cho học sinh, cô giáo Sùng Thị Chơ cho biết, sau hơn 5 năm hoạt động, từ năm học sinh ban đầu, đến nay câu lạc bộ “Hoa núi” đã có 81 thành viên.
Khi tham gia, các em được học thêu hoa văn thổ cẩm, làm móc treo Hlua, túi đeo, vòng tay, tranh hoa thông và nhiều sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa. Theo cô Sùng Thị Chơ, điều đáng quý nhất là học sinh hôm nay vẫn còn hào hứng với nghề truyền thống giữa rất nhiều thay đổi của cuộc sống hiện đại.
Cô Sùng Thị Chơ chia sẻ: “Thông qua hoạt động của câu lạc bộ, giá trị nghề thêu truyền thống của đồng bào dân tộc H'Mông được lan tỏa rõ nét hơn. Các sản phẩm do chính các em học sinh làm ra đã trở thành những món quà lưu niệm mang đậm bản sắc địa phương, được du khách rất yêu thích”.
Không chỉ giáo viên, nhiều phụ huynh trong bản được vận động tham gia hướng dẫn học sinh thêu thổ cẩm, truyền lại kỹ năng và ý nghĩa của từng họa tiết truyền thống. Những người mẹ, người bà ấy đã trở thành những “người thầy” đặc biệt trong hành trình giữ nghề cho thế hệ trẻ.
Là một thành viên tích cực của câu lạc bộ “Hoa núi”, em Hảng Thị Sênh chia sẻ, bản thân rất hào hứng tham gia học nghề thêu của dân tộc H'Mông.
“Khi tham gia câu lạc bộ, em được các cô giáo và các mẹ hướng dẫn làm các sản phẩm thổ cẩm với nhiều hoa văn khác nhau. Em hiểu hơn ý nghĩa của từng họa tiết, cho nên càng yêu văn hóa dân tộc mình. Em mong muốn nhất là sau này nghề truyền thống của dân tộc vẫn mãi được gìn giữ...”, Sênh bộc bạch.
Bên cạnh câu lạc bộ “Hoa núi”, Trường phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Dế Xu Phình còn phát triển câu lạc bộ “Khèn-khăn” với hơn 200 thành viên.
Tại đây, học sinh được học những điệu múa khèn, múa khăn mang đậm bản sắc truyền thống của người H'Mông. Những tiếng khèn rộn rã, những điệu múa uyển chuyển giúp các em hiểu hơn về văn hóa dân tộc mình, góp phần gìn giữ những nét đẹp văn hóa đang dần mai một trước nhịp sống hiện đại.
Nhà trường cũng thành lập câu lạc bộ “Hướng dẫn viên nhí” nhằm rèn luyện cho học sinh kỹ năng giao tiếp, thuyết trình và giới thiệu văn hóa địa phương với du khách.
Từ những hoạt động ấy, nhiều học sinh vùng cao đã trở nên mạnh dạn, tự tin hơn khi giao lưu với du khách trong nước và nước ngoài. Mô hình “Trường học du lịch” vì thế ngày càng phát huy hiệu quả rõ nét.
Hơn 5 năm qua, nhà trường đã đón hơn 200 đoàn với hơn 1.000 lượt khách trong nước và nước ngoài tới tham quan, giao lưu.
Nhiều đoàn quốc tế như Nhật Bản, Azerbaijan, Mông Cổ, Nam Phi đã tới trường để tìm hiểu, nghiên cứu về văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc nơi đây. Không gian nhà trường cũng mang đậm dấu ấn văn hóa vùng cao với những góc trưng bày sản phẩm thổ cẩm, nhạc cụ dân tộc, tranh ảnh và nhiều vật dụng sinh hoạt truyền thống của người H'Mông.
Những hình ảnh gần gũi ấy góp phần tạo nên nét riêng của ngôi trường nơi vùng cao Dế Xu Phình. Mỗi lần đón khách, các em học sinh lại trở thành những “đại sứ văn hóa” nhỏ tuổi, hào hứng giới thiệu về quê hương, con người và nét đẹp văn hóa Việt Nam với bạn bè quốc tế.
Để mô hình “Trường học du lịch” được duy trì và phát triển suốt nhiều năm qua là sự đồng hành của cấp ủy, chính quyền địa phương; cùng những nỗ lực bền bỉ của các thầy, cô giáo trong hưởng ứng phong trào thi đua “Dân vận khéo”.
Ngoài việc dạy học, các thầy, cô giáo còn kiên trì đến từng gia đình tuyên truyền, vận động phụ huynh tạo điều kiện cho con em tham gia các câu lạc bộ của trường. Chính sự gắn kết giữa nhà trường, gia đình và địa phương đã giúp việc bảo tồn văn hóa truyền thống trở thành ý thức chung của cả cộng đồng.
Cách làm của thầy, cô giáo và học sinh ngôi trường Dế Xu Phình đang góp phần bồi đắp tình yêu với văn hóa truyền thống cho học sinh, đồng thời xây dựng môi trường giáo dục gắn với văn hóa bản địa.
Đây cũng là cách cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW (ngày 7/1/2026) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó nhấn mạnh vai trò của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa dân tộc.
