Là vùng đất hội tụ nhiều giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc, trong đó có những dân tộc đặc biệt chỉ có ở Lai Châu như Mảng, La Hủ, những năm qua tỉnh Lai Châu đã tận dụng lợi thế sẵn có để xây dựng, hoàn thiện các sản phẩm du lịch đặc sắc. Tiêu biểu là bản du lịch cộng đồng Sin Suối Hồ mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc H’Mông; bản du lịch cộng đồng Sì Thâu Chải gắn với văn hóa dân tộc Dao; Lễ hội Then Kin Pang, Nàng Han của dân tộc Thái; Tết cổ truyền, Lễ cúng rừng của người Hà Nhì; Tết ngô của người Cống; Lễ hội Bun Vốc Nặm (té nước), Sú Khon Khoài (cúng hồn trâu) của dân tộc Lự…
Sin Suối Hồ là bản du lịch cộng đồng tiêu biểu quốc gia, đồng thời được công nhận điểm du lịch cộng đồng ASEAN. Trưởng bản Sin Suối Hồ, xã Sin Suối Hồ Vàng A Chỉnh cho biết: “Du khách đến bản thích thú với cảnh quan, khí hậu, môi trường trong lành và được trải nghiệm các giá trị văn hóa vật chất, tinh thần đậm chất bản địa. Từ không gian chợ phiên, thưởng thức ẩm thực đặc trưng đến tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ… Từ đầu năm 2026 đến nay, bản đã đón hơn 32.000 lượt khách du lịch, bà con có thêm thu nhập ổn định, nông sản cũng được tiêu thụ ngay tại địa phương”.
Tại xã Khổng Lào nơi được xem là cái nôi của văn hóa dân tộc Thái trắng ở Lai Châu, chỉ riêng dịp Lễ hội Then Kin Pang, đã đón hơn 15.000 lượt khách du lịch. Phần lớn du khách đến đây đều muốn trải nghiệm không gian văn hóa và sinh hoạt độc đáo của địa phương với các hoạt động như té nước, ném còn; thưởng thức những mâm cỗ 70 món và khám phá nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào Thái.
Anh Nguyễn Văn Long, du khách đến từ xã Tứ Kỳ, thành phố Hải Phòng chia sẻ: “Lần đầu đến Lai Châu đúng dịp lễ hội của người dân tộc Thái, tôi thấy mọi thứ rất mới lạ, độc đáo như thi bắt cá suối, tái hiện sinh hoạt đời thường gắn với sông suối đến thưởng thức các món ăn như ve sầu non, sâu đá, rêu suối nướng… đều rất lạ lẫm, thú vị, mà trước đó chưa từng trải nghiệm”.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Khổng Lào Khổng Văn Thiện, nhờ sự hỗ trợ của Nhà nước, Lễ hội Then Kin Pang đã được nâng lên thành lễ hội cấp tỉnh, góp phần thu hút đông đảo du khách đến với địa phương. Qua đó không chỉ quảng bá hình ảnh, không gian văn hóa mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội. Không chỉ dịp lễ hội, ngày thường nhiều du khách cũng đến để thưởng thức ẩm thực, dân ca, dân vũ, tìm hiểu nét đẹp văn hóa của địa phương.
Không chỉ tại các bản du lịch cộng đồng hay lễ hội truyền thống, các khu du lịch lớn được đầu tư bài bản cũng từng bước khai thác yếu tố văn hóa bản địa thành sản phẩm du lịch đặc thù như Khu du lịch Cầu kính Rồng Mây, Khu du lịch sinh thái Cổng trời Ô Quy Hồ.
Bà Miranda-Nicole, du khách Hà Lan cho biết, Khu du lịch sinh thái Cổng trời Ô Quy Hồ ngoài cảnh quan đẹp và sản phẩm du lịch hiện đại, bà đặc biệt ấn tượng với các gian hàng giới thiệu sản phẩm văn hóa, nông sản địa phương. Tuy nhiên, các hoạt động trải nghiệm văn hóa bản địa vẫn chưa nhiều, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu khám phá của du khách.
Để thực hiện “mục tiêu kép” vừa bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc, vừa thúc đẩy phát triển du lịch, giai đoạn 2021-2025, Lai Châu đã ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TU về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc gắn với phát triển du lịch; đồng thời ưu tiên nguồn lực, lồng ghép các chương trình, đề án để thực hiện mục tiêu đề ra.
Theo Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu Trần Mạnh Hùng, giai đoạn 2021-2025, tỉnh đã xây dựng 5 điểm bản có lợi thế về cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa riêng trở thành sản phẩm du lịch cộng đồng tiêu biểu của các dân tộc Thái, H’Mông, Dao, Giáy, Lự. Trong đó có 3 sản phẩm đạt OCOP 3 sao; 1 bản du lịch cộng đồng tiêu biểu quốc gia, đồng thời được công nhận điểm du lịch cộng đồng ASEAN.
Qua đó, lượng khách du lịch đến Lai Châu tăng liên tục qua các năm. Giai đoạn 2021-2025, Lai Châu đón hơn 5 triệu lượt khách, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt hơn 33%/năm; tổng doanh thu đạt hơn 3.800 tỷ đồng; chỉ tính từ đầu tháng 5/2026 đến nay, Lai Châu đã đón hơn 157.000 lượt khách du lịch, tăng 8,5% so với cùng kỳ, doanh thu ước đạt hơn 131 tỷ đồng…
Tuy nhiên, vẫn còn một số khó khăn như trình độ dân trí không đồng đều; vai trò chủ thể văn hóa của người dân trong tổ chức, vận hành và cung cấp dịch vụ du lịch chưa được phát huy đầy đủ; kỹ năng làm du lịch của cộng đồng, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số và đội ngũ nghệ nhân còn hạn chế; một vài hủ tục vẫn tồn tại.
Thời gian tới, Lai Châu tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của các cấp, ngành và người dân, xây dựng cơ chế, chính sách, tập trung nguồn lực cho công tác bảo tồn, đào tạo nguồn nhân lực văn hóa-du lịch, hỗ trợ nghệ nhân và người thực hành di sản... tiếp tục xây dựng thành các sản phẩm du lịch đặc trưng gắn với bản sắc văn hóa bản địa.
