Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, hệ thống chính sách, pháp luật về văn hóa ngày càng hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động sáng tạo, hưởng thụ văn hóa và bảo tồn di sản; bước đầu hình thành khung pháp lý cho gắn kết giữa bảo tồn truyền thống và phát triển hiện đại; đẩy mạnh số hóa quy trình quản lý, cấp phép trong một số lĩnh vực văn hóa... Tuy nhiên, các văn bản quy phạm pháp luật còn bất cập, chồng chéo; tồn tại các “điểm nghẽn”, “nút thắt” về thể chế và những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn.
Bên cạnh đó, những nội dung quy định tại Nghị quyết số 28/2026/QH16 là những quy định mới hoặc khác với quy định của pháp luật hiện hành, việc ban hành nghị định hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 28/2026/QH16 là cần thiết, nhằm bảo đảm các cơ chế, chính sách phát triển văn hóa được thực thi hiệu quả.
Vì vậy, việc xây dựng dự án Nghị định, các quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 28/2026/QH16 bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, vừa có tính đặc thù, đột phá của văn hóa theo tinh thần Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng và Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam, vừa bảo đảm tính khả thi và nguồn lực thực hiện.
Tại dự thảo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất 7 tiêu chí thí điểm mô hình đô thị di sản văn hóa, xây dựng thí điểm tại các địa phương được đầu tư tu bổ, tôn tạo, bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa để đáp ứng các tiêu chí sau đây:
1 - Hình thành quần thể kiến trúc đô thị, nông thôn, địa điểm cư trú, khu vực đô thị và nông thôn, công trình công nghiệp chứa đựng công trình kiến trúc và không gian lịch sử, văn hóa có giá trị tiêu biểu cho một hoặc nhiều giai đoạn phát triển của lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật.
2 - Hình thành các nhóm công trình xây dựng, các nhóm công trình liên hoàn có tính đồng nhất về kiến trúc và cảnh quan hoặc có giá trị nổi bật về văn hóa, khoa học, lịch sử theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.
3 - Các địa điểm, khu vực trong lòng đất và dưới nước đã phát hiện di tích, di vật hoặc có dấu hiệu lưu giữ di tích, di vật có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học được bảo vệ và phát huy giá trị theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.
4 - Cảnh quan thiên nhiên, môi trường-sinh thái và không gian cảnh quan vật chất tự nhiên chứa đựng giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ cùng không gian văn hóa vật thể và phi vật thể liên quan có tầm quan trọng trong việc hình thành giá trị của di tích lịch sử-văn hóa, danh lam thắng cảnh được bảo tồn và phát huy giá trị theo hướng gắn kết không gian di sản văn hóa vật thể, di sản văn hóa phi vật thể, không gian thực hành di sản văn hóa phi vật thể với cộng đồng chủ thể.
5 - Có nhiều di sản văn hóa vật thể hoặc di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu trên địa bàn được công nhận, xếp hạng, ghi danh UNESCO và quốc gia; thực hiện tốt công tác bảo vệ và phát huy giá trị gắn với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa; ban hành và tổ chức thực hiện các chương trình, đề án, dự án, cơ chế, chính sách đặc thù trong quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn, thực hiện tốt chế độ, chính sách đối với nghệ nhân.
6 - Có kinh nghiệm thực tiễn trong công tác đầu tư, bảo tồn, tôn tạo, quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa bảo đảm nguyên tắc bảo tồn và yêu cầu bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa theo hướng ổn định, lâu dài, bền vững; lấy di sản văn hóa làm nền tảng phát triển kinh tế-xã hội, phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa có hiệu quả, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và GRDP của địa phương.
7 - Thực hiện tốt việc phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với giáo dục truyền thống, du lịch văn hóa, tạo sinh kế cho cộng đồng và phát triển bền vững.
Dự thảo cũng đề xuất chính quyền địa phương thực hiện thí điểm mô hình đô thị di sản văn hóa được quyết định cơ chế, chính sách ưu đãi về đất đai; cơ chế, chính sách ưu đãi về phí, lệ phí.
Hồ sơ dự thảo nghị định được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Thời gian lấy ý kiến đến hết ngày 28/5/2026.
