Phụng thờ, tri ân Cá Ông
Người dân xã Tân Châu (Nghệ An) ngày nay vẫn kể cho nhau nghe những câu chuyện huyền bí thiêng liêng về Cá Ông, với việc che chở, giúp đỡ ngư dân trong những hành trình vươn khơi. Ông Thái Văn Tranh, xóm Ngọc Văn, người trông coi miếu thờ Cá Ông, cho biết: “Từ hồi xây dựng lại miếu thờ Cá Ông, bà con an tâm, phấn khởi đi biển, thu nhập cũng dồi dào hơn”.
Ở Quảng Trị, miếu thờ Cá Ông hiện diện ở nhiều làng biển, như: Cảnh Dương, Lý Hòa, Bảo Ninh… là nơi thường diễn ra lễ cúng tế, với ý nghĩa cầu ngư, cầu mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an… Tại Huế, miếu thờ Cá Ông ở các làng biển Phương Diên, Thái Dương, An Bằng, Vinh Giang, An Cư Đông, Vinh Hải… trở thành một thiết chế văn hóa, tích hợp vào hệ thống lễ tiết thường niên của cộng đồng.
Cá Ông là cá voi, theo quan niệm của ngư dân chính là thần Nam Hải, bởi thế, các làng chài khu vực miền trung hầu như đều có miếu thờ thần Nam Hải và có tục cúng Nghinh Ông. Họ cho rằng, thần Nam Hải hiện thân cá voi để cứu giúp ngư dân trên biển mỗi khi có sóng to gió lớn. Và theo truyền thống, ai phát hiện được cá voi mắc cạn, tục gọi là “Ông lụy bờ” thì có bổn phận báo cho dân vạn chài, cùng chôn cất và để tang Ông như để tang chính cha mẹ mình. Cùng đó, người dân sẽ xây miếu để phụng thờ.
Đặc sắc lễ hội Cầu ngư
Lễ hội Cầu ngư thường được ngư dân các làng biển tổ chức vào dịp tháng Giêng âm lịch, để tri ân Cá Ông, gửi gắm ước vọng trời yên biển lặng, tôm cá đầy khoang, giúp cuộc sống người dân thêm ấm no. Trải qua hàng trăm năm, một số nghi thức đã được giản lược cho phù hợp với điều kiện hiện nay, song ý nghĩa thiêng liêng của các nghi lễ diễn tế cốt lõi vẫn được gìn giữ và thực hành một cách trang nghiêm.
Sau phần lễ là không khí rộn ràng của phần hội, với nhiều hoạt động vui chơi, thể thao và văn nghệ. Bên cạnh những trò chơi dân gian truyền thống gắn với đời sống vùng biển như đua thuyền, lắc thúng, thi đan lưới… lễ hội ngày nay còn được bổ sung các hoạt động mới như tổ chức giải bóng đá trên bãi biển, hội thi ẩm thực, góp phần tạo nên sức hấp dẫn và sự gắn kết cộng đồng.
Ở các tỉnh, thành phố như Đà Nẵng, Huế, Quảng Trị, Nghệ An… ngư dân luôn tích cực gìn giữ, tổ chức lễ hội Cầu ngư. Những nét đặc sắc của lễ hội đã và đang làm phong phú thêm các sản phẩm du lịch của mỗi địa phương. Với những ý nghĩa mang đậm tính nhân văn, lễ hội Cầu ngư có vai trò quan trọng trong việc cố kết cộng đồng; lưu giữ, trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của quê hương, đất nước. Đây cũng là dịp để du khách vừa kết hợp du lịch, vừa khám phá văn hóa và tham gia các hoạt động lễ hội đặc sắc của địa phương.
Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, danh lam thắng cảnh, lễ hội Cầu ngư Đà Nẵng được xem là lễ lớn nhất của ngư dân các tỉnh, thành phố có biển.
