Lưu giữ “hồn cốt” vùng đất, con người

Ở các làng chài ven biển tỉnh Quảng Nam (cũ), Quảng Ngãi mới, hát bả trạo gắn với lễ hội Cầu ngư, tín ngưỡng thờ Cá Ông như một vị thần bảo hộ, mang lại bình an, may mắn và giúp đỡ ngư dân vượt qua khó khăn trên biển. Mỗi dịp lễ Cầu ngư, lễ Nghinh thần Nam Hải, ngư dân vạn chài Hải Ninh, xã Bình Sơn (xã Bình Thạnh cũ) lại tề tựu về lăng Vạn Hải Ninh, cầu cho trời yên biển lặng, chuyến ra khơi thuận lợi, mùa cá đầy khoang. Nét độc đáo của Lễ hội còn được thể hiện qua các loại hình diễn xướng dân gian như hát bả trạo, bài chòi, đua thuyền… vừa mang ý nghĩa tâm linh, vừa là cách người dân gửi gắm ước vọng an lành, no ấm. Chính những sinh hoạt ấy đã tạo nên “hồn cốt” của vùng đất và con người nơi cửa biển.

Gắn bó trọn đời với vạn chài Hải Ninh, Nghệ nhân Ưu tú Vũ Huy Bình, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Văn nghệ dân gian Bình Thạnh, dành nhiều năm miệt mài sưu tầm, phục dựng lời ca, điệu múa bả trạo, bài chòi…, ông cùng các bậc cao niên khôi phục và duy trì nghệ thuật hát múa bả trạo ở xứ biển Sa Cần. Câu lạc bộ hiện có hơn 20 thành viên, không chỉ giữ lửa văn hóa làng chài mà còn lan tỏa cảm hứng cho nhiều cộng đồng ngư dân ven biển Quảng Ngãi.

Theo Nghệ nhân Ưu tú Vũ Huy Bình, hát múa bả trạo không đơn thuần là một hình thức diễn xướng dân gian. “Bả trạo thể hiện lòng tôn kính, tri ân của ngư dân đối với Cá Ông - vị thần hộ mệnh đã giúp họ vượt qua sóng gió, hiểm nguy. Sâu xa hơn, đó còn là lời hò, nhịp chèo đưa những linh hồn phiêu dạt giữa biển khơi mênh mông về nơi an nghỉ. Các lễ hội dân gian miền biển chính là điểm tựa tinh thần để ngư dân vững tâm vươn khơi”, ông Bình trầm ngâm chia sẻ.

Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi, cho hay: “Văn hóa miền biển Quảng Ngãi thể hiện đậm đặc qua các di tích hàng trăm năm tuổi dọc ven bờ, trong đó có vùng biển Bình Sơn. Đó là minh chứng cho đời sống văn hóa, tâm linh của cư dân từ ngàn xưa, được gìn giữ và bồi đắp cho các thế hệ mai sau”.