Tại nhiều địa phương, việc ứng dụng công nghệ trong khai thác và quản lý nghề cá đã không còn là chuyện thử nghiệm. Trên những con tàu vươn khơi xa, bên cạnh máy dò cá và thiết bị định vị quen thuộc, ngày càng phổ biến thiết bị giám sát hành trình (VMS), bản đồ số và các ứng dụng ghi nhật ký khai thác điện tử. Những công cụ này giúp ngư dân theo dõi hành trình, cập nhật thông tin thời tiết, ngư trường và quan trọng hơn là đánh bắt đúng vị trí, đúng quy định, giảm rủi ro vi phạm, nâng cao hiệu quả chuyến biển.
Nhiều tàu cá của tỉnh Lâm Đồng đã trang bị máy dò ngang, công nghệ đèn LED, hệ thống lọc nước biển thành nước ngọt và thiết bị bảo quản lạnh ngay trên tàu. Những tiến bộ này giúp mở rộng ngư trường, tăng sản lượng, giảm chi phí nhiên liệu và giữ chất lượng hải sản ngay từ trên biển, tạo nền tảng ổn định thu nhập cho ngư dân.
Ngư dân Trần Văn Hải, thành phố Đà Nẵng, chủ một tàu cá khai thác xa bờ, cho biết: “Trước mỗi chuyến biển, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền miệng, tôi theo dõi thông tin ngư trường, thời tiết và hành trình ngay trên thiết bị điện tử gắn trên tàu. Giờ tàu đi đâu, ở đâu, về lúc nào, đều có hệ thống ghi nhận. Tôi biết mình đang đánh bắt đúng vùng, đúng tuyến nên yên tâm hơn. Công nghệ đã làm thay đổi cách ra khơi của tôi và các bạn thuyền”.
Ban đầu, ông Hải có phần bỡ ngỡ với việc ghi nhật ký khai thác điện tử hay duy trì VMS, nhưng khi quen rồi, ông thấy “nhẹ việc hơn trước, cập cảng cũng nhanh, không phải giải thích nhiều”.
Đội tàu khai thác biển của tỉnh Gia Lai cũng đang đẩy mạnh chuyển đổi số trong nghề cá. Tại đây, ngư dân từng bước chuyển từ ghi chép thủ công sang sử dụng nhật ký khai thác điện tử trên điện thoại thông minh, kết hợp với dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình. Việc số hóa giúp minh bạch thông tin về thời gian, vị trí và sản lượng khai thác, đáp ứng yêu cầu quản lý nghề cá hiện đại và hướng tới mục tiêu gỡ “thẻ vàng” IUU.
Ngư dân Phạm Văn Thiện, một thuyền trưởng ở Gia Lai, chia sẻ: “Ban đầu tôi khá lúng túng khi phải làm quen với điện thoại và phần mềm thay cho sổ tay. Nhờ được cán bộ cảng hướng dẫn kỹ nên tôi làm trong vài chuyến biển là quen. Giờ, dữ liệu cập nhật rõ ràng, mình cũng yên tâm hơn khi vào cảng. Làm đúng quy trình, tuy có thêm thao tác nhưng đổi lại là sự chủ động và tin cậy trong mỗi chuyến biển”.
Ở góc độ quản lý, chuyển đổi số đang tạo ra thay đổi căn bản trong cách vận hành cảng cá. Ông Nguyễn Anh Dũng, Phó Giám đốc Ban Quản lý Cảng cá Quy Nhơn cho biết, việc yêu cầu tàu cá lắp đặt VMS và sử dụng nhật ký khai thác điện tử giúp hình thành hệ thống dữ liệu cập nhật thường xuyên, hỗ trợ giám sát, xác nhận nguồn gốc thủy sản nhanh gọn hơn, giảm thủ tục cho ngư dân và tạo thuận lợi cho chuỗi tiêu thụ, xuất khẩu.
Nghề cá miền trung đang bước vào giai đoạn mới, khai thác gắn với công nghệ, minh bạch và trách nhiệm. Đây chính là nền tảng để hướng tới một ngành thủy sản hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn, mở ra câu chuyện tiếp theo về tổ chức lại nghề cá và bảo vệ nguồn lợi biển trong dài hạn.
