“Vượt muôn trùng khó khăn”
Chị Sùng Thị Lan (xã Tả Van, Sa Pa, Lào Cai) đã tổng kết quá trình khởi nghiệp của mình như thế. Ngày chị quyết định sáng lập Hợp tác xã Mường Hoa chuyên các sản phẩm thủ công của người H’Mông và người Dáy, bố mẹ chị đã phản đối kịch liệt. Thậm chí, bố còn tuyên bố “từ mặt”. Xưa nay, phụ nữ H’Mông chỉ ở nhà làm nông nghiệp, chăn nuôi, chăm sóc con cái, phải nghe lời chồng. Đứng ra khôi phục nghề nhuộm, dệt vải truyền thống, chị phải lo từ khâu nguyên liệu, đi thuê nhân công, lo đầu ra sản phẩm... Suốt nhiều năm trời, người dân thôn Tả Van Giáy quen với hình ảnh chị Lan mang từng mảnh vải, thảo dược của dân tộc mình tới hội chợ, triển lãm, hội thảo khắp cả nước. Chị còn tranh thủ đi học các lớp kinh doanh online, các lớp thiết kế may vá để cho ra đời các sản phẩm đẹp hơn và đáp ứng thị hiếu khách hàng… Gần 5 năm từ ngày thành lập, ngoài thổ cẩm, Hợp tác xã Mường Hoa còn phát triển các sản phẩm vùng cao như hương thảo mộc, dược liệu… Hai năm dịch Covid-19 khiến hai gian hàng của chị Lan phải đóng cửa do khách du lịch giảm đến 90%, đơn đặt hàng từ những nơi khác giảm sút. Nhưng chị tự trồng cây, chăn nuôi, tự lo kinh phí duy trì sản xuất, sẵn sàng cung ứng hàng hóa khi thị trường ổn định trở lại, cũng là để chị em phụ nữ rèn luyện tay nghề.
“Phụ nữ muốn thành công phải cố gắng gấp nhiều lần nam giới”, chị Phạm Thị Thúy An, hoạt động trong lĩnh vực giáo dục mầm non với hai thương hiệu trường học là Little Bean (TP Hồ Chí Minh), Little Einstein (Hà Nội) đúc kết. Ngày đầu tiên quyết định khởi nghiệp với mô hình trường mầm non tại khu chung cư mình, cha mẹ và người thân liên tục khuyên chị nghĩ lại, dù giáo dục mầm non là lĩnh vực chị được đào tạo bài bản và rất tâm huyết. Sau rất nhiều thời gian thuyết phục, ngày mang tiền đi đặt cọc để thuê mặt bằng trường mầm non đầu tiên, chồng chị còn nói rằng “số tiền này xác định là mất rồi!”. Theo chị An, một người đàn ông khởi nghiệp thì nhận được rất nhiều sự ủng hộ, cả tinh thần lẫn vật chất của người thân, bạn bè đồng nghiệp. Trong khi một người phụ nữ thì ngược lại, rào cản đầu tiên lại chính là từ người thân.
Không bị người thân phản đối hay ngăn cản, nhưng khó khăn lớn nhất của chị Trần Thị Dung, chủ một doanh nghiệp khởi nghiệp về chăm sóc sức khỏe ở Nghệ An lại là cân bằng giữa công việc và cuộc sống gia đình. Nhà chỉ có hai vợ chồng, nhưng chồng sức khỏe không tốt. Một tay chị lo huy động vốn, tìm cộng sự, lo nguyên liệu đầu ra sản phẩm, thiết kế các chiến lược truyền thông marketing bán hàng, tìm đối tác... Công việc kinh doanh hầu như chiếm trọn thời gian, lại lo chăm sóc sức khỏe chồng, chăm lo hai bên họ hàng, suốt thời gian dài, chị Dung rơi vào trạng thái trầm cảm, lo âu vì “tự mình ôm đồm nhiều việc quá”. Vòng luẩn quẩn công việc và gia đình chỉ tạm thời chấm dứt khi chị tham gia lớp học yoga, tự học cách “ngưng ôm đồm” quá nhiều việc không cần thiết và học cách chăm sóc bản thân.
Cần sự liên kết và sáng tạo
Hiện nay, có rất nhiều quỹ đầu tư, đối tác kinh doanh quan tâm đến các doanh nghiệp, các dự án mà nữ giới là lãnh đạo và điều hành. Quỹ đầu tư thiên thần EPIC chuyên đầu tư vào các dự án khởi nghiệp có lãnh đạo là nữ giới. Hoặc WISE là tổ chức chuyên ươm tạo, cố vấn và hỗ trợ cho các dự án khởi nghiệp do nữ giới lãnh đạo và điều hành. Tuy nhiên, rào cản tâm lý, khó khăn trong lập nghiệp, khó tiếp cận dòng vốn... là những thách thức đặt ra đối với chặng đường khởi nghiệp của phụ nữ. Những định kiến trong xã hội về vai trò lãnh đạo của phụ nữ, gây ảnh hưởng không nhỏ tới công việc kinh doanh.
Theo báo cáo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), tính tới cuối tháng 9/2019, tại Việt Nam có hơn 285.700 doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ hoặc điều hành, chỉ chiếm khoảng 24% tổng số các doanh nghiệp trên khắp cả nước. Theo bà Nguyễn Kim Lan, Quản lý Chương trình Tăng cường quyền năng kinh tế cho phụ nữ, UN Women (LHQ) cho biết, có tới 99% doanh nghiệp phụ nữ làm chủ ở Việt Nam là doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Khó khăn lớn nhất đối với chị em là hạn chế tiếp cận vốn. Điều này xuất phát từ truyền thống chuyển quyền thừa kế cho con trai. Phụ nữ hầu như không đứng tên các tài sản lớn trong gia đình, nên đến khi cần vốn làm ăn thì không có. Hạn chế trong việc tiếp cận với công nghệ và chuyển đổi số, tiếp cận thông tin và kết nối với các hội, nhóm cũng là những khó khăn của các nữ doanh nhân khởi nghiệp. Vì ngoài công việc kinh doanh, phụ nữ còn phải đảm đương công việc gia đình như: nội trợ, chăm lo con cái, chăm sóc người thân gia đình hai bên... “Nam giới có thể dễ dàng đi chơi golf để có hợp đồng, nhưng với nữ doanh nhân thì khó khăn hơn,” bà Lan nêu thí dụ.
Hơn 5 năm khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp, chị Lê Thị Thư (MĐrăk, Đắk Lắk) cho rằng, sự sáng tạo kết nối là yếu tố then chốt giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp thoát khỏi tình trạng sản xuất, kinh doanh manh mún, nhỏ lẻ. Cũng như nhiều nữ doanh nhân khác, chị mong muốn có thêm nhiều những câu lạc bộ khởi nghiệp dành riêng cho nữ giới. “Nhiều hoạt động chia sẻ từ các nữ doanh nhân thành đạt, các nữ cố vấn khởi nghiệp sẽ khích lệ các bạn nữ tự tin vượt qua rào cản”, chị Thư mong mỏi.
