Áp lực từ thực địa
Dự án đầu tư xây dựng mở rộng tuyến cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận có chiều dài hơn 96 km, tổng mức đầu tư hơn 36.172 tỷ đồng, là trục giao thông xương sống nối liền tâm điểm kinh tế phía nam với các tỉnh miền Tây. Tuyến đường được đầu tư mở rộng lên 6-8 làn xe, kết hợp hệ thống giao thông thông minh, trạm dừng nghỉ, trạm thu phí hiện đại. Tuy nhiên, kể từ khi khởi công vào ngày 19/12/2025 (dự kiến hoàn thành vào năm 2028), dự án đang đối mặt nhiều khó khăn do khan hiếm nguồn vật liệu tại chỗ.
Hiện nay, công trường đã tổ chức 25 mũi thi công với 18 khu điều hành. Các đơn vị đã hoàn thành các công việc chuẩn bị như phát quang mặt bằng, khoan thử cọc và xây dựng công trình phụ trợ; công tác thiết kế kỹ thuật và giải ngân vốn cũng đang được triển khai tích cực. Dù vậy, chỉ nỗ lực của các nhà thầu là không đủ để bảo đảm tiến độ do nguồn cát, đá thiếu trầm trọng.
Tổng nhu cầu cát của dự án lên tới 6,9 triệu m³. Riêng trong năm 2026, dự án cần khoảng 4,3 triệu m³ và năm 2027 cần thêm 2,6 triệu m³. Ngoài ra, nhu cầu về đá cũng lên tới 3,5 triệu m³, nhưng nguồn cung hiện mới chỉ đáp ứng được một phần. Việc chậm xác định nguồn cung và hoàn thiện thủ tục khai thác đang trở thành “điểm nghẽn” ảnh hưởng đến cam kết hoàn thành dự án vào năm 2028.
Tình trạng này không chỉ diễn ra tại dự án Thành phố Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận. Theo ghi nhận thực tế, các dự án thành phần của cao tốc Bắc - Nam phía đông đoạn Cần Thơ - Cà Mau và tuyến cao tốc trục ngang Châu Đốc - Sóc Trăng - Cần Thơ cũng đang rơi vào cảnh tương tự. Nguồn cát sông dù đã được ưu tiên nhưng vẫn chưa đáp ứng kịp tốc độ trải nền, dẫn đến tình trạng thi công cầm chừng tại một số phân đoạn trọng điểm.
Chính phủ đã có những chỉ đạo xuyên suốt về các trường hợp có thể áp dụng mô hình “mỏ cát trực tiếp cho dự án”, nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị nguồn vật liệu xây dựng. Đây có thể xem là “chìa khóa” để giải quyết bài toán tiến độ của các dự án.
Tìm giải pháp tháo gỡ
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, tỉnh Vĩnh Long là địa phương hạt nhân về nguồn cung khi sở hữu 9 mỏ cát trọng điểm trên sông Tiền và sông Hậu. Năm 2026, địa phương này tiếp tục giữ vai trò quan trọng, cam kết ưu tiên cung ứng cát cho các dự án cao tốc. Để giám sát, tỉnh yêu cầu lắp đặt hệ thống camera toàn bộ quá trình, bảo đảm khai thác đúng vị trí và không vượt khối lượng cấp phép.
Tuy nhiên, tại Đồng Tháp, thực trạng lại có phần phức tạp hơn khi một số mỏ cát vẫn đang vướng các thủ tục khai thác, trong khi các nguồn còn lại đang phải chờ xem xét phân bổ. Sự lệch pha trong quy trình thủ tục giữa các địa phương khiến nguồn cung vật liệu cho các dự án PPP (đối tác công - tư) như cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận gặp nhiều khó khăn hơn so các dự án đầu tư công thuần túy.
Trước thực tế này, Công ty TNHH BOT cao tốc Sài Gòn - Mỹ Thuận đã kiến nghị các cấp thẩm quyền tạo điều kiện để nhà đầu tư tự khảo sát, đánh giá trữ lượng và thực hiện thủ tục cấp phép mỏ theo cơ chế đặc thù. Các doanh nghiệp đề xuất ưu tiên gia hạn các mỏ đang khai thác, xem xét khôi phục các mỏ đã hết hạn nhưng còn trữ lượng và bổ sung các vị trí mỏ mới đủ điều kiện.
Ông Bùi Xuân Dũng, Thứ trưởng Xây dựng cho biết, Bộ Xây dựng đã đề nghị các địa phương chỉ đạo các sở, ngành liên quan tăng cường phối hợp tháo gỡ khó khăn trong khai thác và cung ứng vật liệu; đồng thời quyết liệt chỉ đạo các nhà đầu tư và đơn vị liên quan khẩn trương hoàn thiện các thủ tục kỹ thuật để sớm đẩy mạnh thi công đồng bộ toàn tuyến cho các dự án cao tốc trọng điểm.
Bộ cũng đã có văn bản đề nghị các địa phương khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, trọng tâm là Vĩnh Long và Đồng Tháp, dành sự quan tâm đặc biệt, hỗ trợ nguồn vật liệu cát san lấp cho dự án mở rộng cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận.
Tháo gỡ khó khăn về vật liệu, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng và hoàn thiện thủ tục kỹ thuật không chỉ là nhiệm vụ của ngành giao thông. Để bảo đảm mục tiêu hoàn thành các dự án cao tốc trọng điểm, sự phối hợp giữa cơ quan chức năng, địa phương và doanh nghiệp triển khai dự án cần thực chất, quyết liệt hơn nữa, nhất là trong vấn đề nguồn cung vật liệu.
