Dù vậy, để hóa giải thách thức về bảo đảm tính bền vững tài chính, tình trạng quá tải bệnh viện và nỗi lo giữ chân thầy thuốc giỏi trong hệ thống công, đang đòi hỏi ngành y tế phải có được những cải cách mạnh mẽ hơn nữa.
Khi y tế cơ sở chưa đủ mạnh
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết: Giai đoạn 2021-2025, tình hình thế giới và khu vực biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường, nhất là đại dịch Covid-19 để lại hậu quả nặng nề, kéo dài. Song hoạt động của ngành y tế nước nhà vẫn đạt được nhiều kết quả quan trọng. Các chỉ tiêu chủ yếu đều đạt và vượt kế hoạch, như: Tuổi thọ trung bình đạt và vượt mức 74,5 tuổi vào năm 2025; tỷ suất tử vong trẻ em dưới 1 tuổi và dưới 5 tuổi ngày càng giảm... “Hiện nhiều cơ sở khám bệnh, chữa bệnh của Việt Nam được đầu tư xây dựng hiện đại, đồng bộ; làm chủ nhiều kỹ thuật y học tiên tiến, tiệm cận trình độ khu vực và thế giới, như: Ghép đa mô tạng, can thiệp tim mạch, phẫu thuật nội soi bằng robot, hỗ trợ sinh sản, ứng dụng tế bào gốc và y học hạt nhân trong điều trị ung thư…”, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của hệ thống y tế hiện nay không chỉ nằm ở chuyên môn hay cơ sở vật chất, mà là bài toán bảo đảm tính bền vững tài chính trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng gia tăng. Dân số đang già hóa nhanh, trong khi các bệnh mạn tính tăng mạnh, kéo theo chi phí điều trị ngày càng cao và kéo dài. Mặc dù tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đã đạt trên 93-94% dân số, mức chi tiền túi của các hộ gia đình cho y tế vẫn còn cao, đặc biệt là chi phí thuốc và các khoản ngoài danh mục chi trả. Đáng chú ý, nhân lực, cơ sở vật chất và cơ chế chính sách là ba trụ cột chính, trong đó cơ chế chính sách đóng vai trò then chốt. Vậy nhưng, ngành y tế vẫn gặp tình trạng có những trạm y tế được đầu tư khang trang nhưng lại thiếu bác sĩ. Ngược lại, có nơi bác sĩ giỏi nhưng vướng cơ chế mua sắm, đấu thầu, dẫn đến thiếu thuốc và vật tư.
Và đằng sau thực trạng quá tải bệnh viện tại nhiều đơn vị y tế, là sự hy sinh thầm lặng, đôi khi là quá sức, của đội ngũ y, bác sĩ. Theo chuyên gia y tế-bác sĩ Nguyễn Thành Úc: Một bác sĩ Việt Nam trung bình khám 50 - 80 bệnh nhân/ngày, tuyến tỉnh và tuyến trung ương có thể lên tới 100-120 lượt. Con số này cao gấp 2-4 lần so với đồng nghiệp tại Thái Lan hay Singapore. Tại nhiều cơ sở y tế công, thu nhập của y, bác sĩ chưa tương xứng với công sức lao động...
Muốn ngành y tế mạnh, phải có đội ngũ y, bác sĩ giỏi
Từ đầu năm 2026, những thay đổi về chính sách y tế tại Việt Nam đã tạo đột phá về quyền lợi cho người dân và cải thiện chế độ đãi ngộ cho đội ngũ y, bác sĩ. Trong đó, đáng nói là mức phụ cấp ưu đãi nghề lên tới 100% dành cho nhân viên y tế trực tiếp làm việc trong các lĩnh vực đặc thù, có áp lực và rủi ro cao như tâm thần, pháp y, pháp y tâm thần, hồi sức cấp cứu và giải phẫu bệnh. Nhân viên y tế công tác tại trạm y tế cấp xã và các cơ sở y tế dự phòng được hưởng mức phụ cấp linh hoạt theo khu vực. Mức 100% áp dụng tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng khó khăn, khu vực biên giới và hải đảo. Các khu vực còn lại được hưởng tối thiểu 70%... Đây là cơ chế nhằm thu hút và giữ chân nhân lực y tế, đồng thời tạo động lực để đội ngũ y, bác sĩ yên tâm công tác lâu dài.
Chuyên gia y tế - bác sĩ Nguyễn Thành Úc cho rằng: Nghị quyết 261/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá cho công tác y tế được xem là “liều thuốc” cực kỳ quan trọng từ năm 2026 với các quy định về cải cách tiền lương, tăng phụ cấp và bảo đảm an toàn nơi làm việc. Sự thấu hiểu của Chính phủ và Quốc hội chính là điểm tựa để nhân viên y tế yên tâm gắn bó với nghề.
Đồng quan điểm, PGS, TS Hoàng Bùi Hải - Giám đốc Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Phụ trách chuyên môn Bệnh viện Đại học Y Hà Nội - cơ sở Hoàng Mai, Phó trưởng Bộ môn Hồi sức Cấp cứu, Trường đại học Y Hà Nội bày tỏ: Tôi nhận thấy rất rõ rằng, Nhà nước đang cởi trói cho các hoạt động nghiên cứu khoa học như cắt bớt khâu trung gian, giảm thủ tục hành chính, miễn trừ trách nhiệm hình sự khi xảy ra rủi ro gây thiệt hại cho Nhà nước liên quan đến ngân sách/kinh phí trong quá trình thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học mới… Nhà nước và xã hội đã dành nhiều sự quan tâm tới đào tạo bác sĩ nội trú. Muốn có một ngành y mạnh thì phải có những con người được đào tạo tốt. Chúng ta cần xây dựng hệ thống đào tạo thống nhất trên toàn quốc, tiệm cận các chuẩn khu vực và quốc tế”.
Bên cạnh đó, nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng cần giảm sự mất cân bằng giữa y tế cơ sở và y tế chuyên sâu. Để bác sĩ giỏi về tuyến dưới, là câu chuyện cần được tính toán một cách nghiêm túc.
PGS, TS Trần Đắc Phu, chuyên gia y tế dự phòng (Bộ Y tế), cho rằng: Yếu tố then chốt để thu hút và giữ chân đội ngũ chất lượng cao là môi trường làm việc, vị thế nghề nghiệp và thu nhập. Ông lưu ý, không nên coi y tế cơ sở hay tuyến dưới là kém quan trọng, mà phải xác lập đúng vai trò, giao nhiệm vụ xứng đáng và tạo uy tín cho đội ngũ này. Những đổi mới gần đây, như việc trạm y tế xã được tổ chức thành đơn vị sự nghiệp có thu, có giám đốc trạm, được xem là bước đột phá so với trước đây, khi mà nhân viên trạm chỉ là “cánh tay nối dài” của trung tâm y tế huyện. Cùng với đó là các chính sách tăng lương, phụ cấp ưu đãi cho y tế dự phòng theo tinh thần Nghị quyết của Bộ Chính trị và chỉ đạo về đột phá thể chế, pháp lý của Tổng Bí thư Tô Lâm. Đây chính là cơ sở pháp lý để đầu tư lâu dài cho y tế dự phòng và y tế cơ sở ■
Gặp mặt đại diện các nhà khoa học tiêu biểu trong lĩnh vực y tế và Giám đốc các bệnh viện Trung ương nhân Kỷ niệm 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã đề nghị toàn ngành y tế xây dựng đội ngũ trí thức y tế có tầm vóc khu vực và quốc tế; tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, cơ chế đặc thù trong công tác đào tạo nguồn nhân lực y tế, nhất là nguồn nhân lực y tế chất lượng cao. Đẩy mạnh hoàn thiện cơ chế, chính sách để các nhà khoa học yên tâm nghiên cứu, sáng tạo; tạo môi trường học thuật cởi mở, minh bạch; khuyến khích hợp tác quốc tế và chuyển giao công nghệ.
